Түүнийг Б.Орхонтуяа гэдэг. Нягтлан бодогч, гоо сайханч мэргэжилтэй ч Монголын Солонгос гэгдэх Цагаан хадад нүүрсний тээвэрлэлт хийхээр зориг шулуудан ирсэн монгол бүсгүй. Түүнтэй адил эх хүний сэтгэлийн дуудлагаар нүүрсний тээврийн жолооч хийж буй 100 гаруй эмэгтэй бий. Тэнгэрт манаран харлах нүүрсний тортог дундах Цагаан хадны тээврийн энэ л цэгт амьдрал ахуйгаа дээшлүүлэхээр найз нөхдөө бараадан ирсэн түүнтэй хэсэгхэн хором уулзаж ярилцсан юм. Ингээд Б.Орхонтуяатай ярилцсанаа хүргэе.
-Мэргэжлийн гоо сайханч, нягтлан бодогч мэргэжилтэй бүсгүй тээврийн тэрэг бариад явж байх юм гэж төсөөлсөнгүй.
-Би өөрөө ч тэгж зүүдэлээгүй ш дээ. Гоо сайханчаар ажиллахаас өмнө “Энержи ресурс” компанид агуулгын няраваар ажилладаг байсан юм. Гэтэл говь нутагт ажиллаж, амьдрах хэцүү санагдаад байхаар нь ажлаасаа гарчихсан.
-Тэгээд эргээд говьдоо ирчихсэн байна ш дээ?
-Харин ийм л зүйл болчихлоо.
-Яагаад ийм сонголт хийх болов ?
-Би хоёр хүүхэд, нөхрийн хамт амьдардаг. Бага хүү дөрвөн настай, том хүү маань дөрөвдүгээр ангид суралцдаг. Нөхөр маань “Оюутолгой” ХХК-д ажилладаг. Цалин гайгүй авдаг л даа. Гэхдээ л амьдрал шүү дээ. Нэг хүний цалингаар амьдралаа залгуулах боломж хомс. Тиймээс л ямар ажил хийхээ нэлээд бодсон. Бодоод байтал би өөрөө машин барих сонирхолтой. Дээр нь том тэрэг барих их сүртэй, гоё юм шиг санагдсан. Сураг сонстол эмэгтэй хүмүүс тээврийн тэрэг барьдаг гэдгийг сонсоод шууд ирсэн дээ. Одоо мэргэшсэн жолоочийн шалгалтаа өгөөд үнэмлэхээ авчихвал тээврийн компанид бүртгүүлж, хил рүү тээвэрлэлт хийнэ дээ.
-Олдог орлогоос нь болж ийм сонголт хийсэн үү?
-Яг тийм. Монголын Солонгос гэж нэрлэдэг ш дээ. Багаар бодоход сард гурван удаа хил гарна гэж бодоход гурван сая төгрөгийн цалин авна. Улаанбаатар хотод компанийн захирал эсвэл гадаадад мэргэжил эзэмшсэн хүмүүс л ийм цалин авдаг байх. Яахав, тоос шороог нь тооцохгүй бол машин нэг их эвдрээд байхгүй. Зарим хүмүүс 5-6 удаа хил гардаг гэсэн. Тэгэхээр тухайн хүний өөрийн идэвх, зохион байгуулалтаас л хамаарах юм шиг байна лээ. Тэгээд ч Монголд зээлгүй хүн гэж байхгүй байх. Манайх гэхэд орон сууцны зээлтэй. Дээр нь хувь лизинг байна.
-Ийм сонголт хийхэд хэцүү байсан уу?
-Хүмүүс намайг “Чи чадахгүй ээ. Эмэгтэй хүн хэзээ ч хийж чадахгүй” гэж байсан. Гэхдээ надад огт хүнд санагдаагүй. Би машин барих дуртай л гэж хэлсэн.
-Том машин барих дуртай гэхээсээ илүүтэй Цагаан хадад амьдарна. Дээр нь би дээд мэргэжилтэй хүн шүү гэсэн нэг тийм бардамнал гэх юм уу, сэтгэгдэл төрөөгүй юү?
-Яахав, би дээд сургууль төгссөн хүн, эмэгтэй хүн шүү дээ гэж бодохоор Цагаан хадад амьдрах хэцүү санагдсан. Гэхдээ аргаа бараад ирсэн дээ. Нягтлангаар ажиллаа гэхэд сард дээд талдаа 900 мянган төгрөг авах байх. Гоо сайханчаар ажиллавал 1 сая орчим. Гэхдээ энэ мөнгө хаа ч хүрэхгүй. Хоёр хүүхэд өсгөх зардал хэд билээ. Унаа, тэрэг, хичээлийн хэрэглэл, хоол унд гээд миний олсон хэд дуусна. Нөхрийн цалин зээлд явна. Юугаараа хувцас хунараа авч, эрүүл мэнддээ анхаарах бэ. Талбай түрээслэж үзсэн. Олсон хэдэн төгрөг нь түрээсэндээ таардаг юм билээ. Ингээд л аргаа бараад Цагаан хадад ирсэн. Гэхдээ анх таксинд явна гэж бодож ирсэн. Гэтэл машин тэсэхгүй юм билээ. Тэгээд л нүүрсний жолооч болсон доо.
-Өмнө нь тээвэрлэлтэд явж үзсэн үү?
-Гурван удаа үзсэн. Гэхдээ дадлага байдлаар хамт явсан л даа. Шинэ жолооч нар мэргэшсэн жолоочийн шалгалт өгөөд тэнцэх ёстой. Энэ тохиодолд АТҮТ-өөс үнэмлэх өгдөг. Жолооны үнэмлэхтэй хамт хүчин төгөлдөр үйлчилдэг үнэмлэх л дээ. Үүнийгээ авчихвал хил хооронд тээвэрлэлт хийх эрхтэй машин барих эрхтэй болдог юм.
-Эмэгтэй хүн нүүрсний тээвэрлэлтэд явах хэцүү биш үү. Амралт, чөлөөт цагаас эхлээд гэр бүлээ санах, ядаж л арьс, гоо сайханд чинь нөлөөлнө?
-Тэр ч тийм л дээ. Гэхдээ амьдрал шүү дээ. Гоо сайхан алдагдана гээд нүүр, гараа илээд гэртээ суугаад байвал үр хүүхдээ юугаараа тэжээх билээ. Үр хүүхдээ санана гээд санасан сэтгэлээр хүүхдийнхээ ходоодыг тэжээхгүй. Амралтын хувьд өглөө, оройдоо цаг бүртгүүлнэ гэж байхгүй. Хил нэвтрэх эрхээ авчихвал улирал дуустал явчихна. Гэртээ харьмаар байвал харьж болно. Тээвэрлэлтэд явмаар байвал яваад байж болно. Цагт баригдахгүй гэсэн үг л дээ. Тээвэрлэлтэд явлаа гэхэд газар дээр нь мөнгийг нь тоолоод өгнө. Сарын дараа энэ тэр гэх зүйлгүй их амар.
-Цагаан хад орчимд амьдрах нь битгий хэл амьсгалахад ч хүндрэлтэй орчинтой юм. Анх ирэхэд ямар санагдаж байв?
-Өө хэцүү. Анх ирээд нүүр, гараа байнга угаагаад л, маск зүүдэг байлаа. Сүүлдээ тоохоо ч байдаг юм байна. Ажил бодогдохоос бусад зүйлийг бараг мартдаг гэх үү дээ.
-Хэд хоног тэгж цэмцэгнэсэн бэ?
-Долоо хоног их сүрхий байсаан. Сүүлдээ ч тоохоо больсон.
-Гэхдээ эмэгтэй л хүн юм хойно бага боловч хамгаалах хэрэгтэй байх аа.
-Тэр тийм л дээ.
-Одоо хаана байрлаж байна вэ?
-Би Улаанбаатараас жижиг тэрэгтэй ирсэн. Тээврийн тэрэггүй үедээ жижиг тэргэндээ хонодог. Нүүрсний машинтай болчихвол тэндээ амьдарна даа. Угаасаа олонх жолооч нар тэндээ амьдардаг юм билээ.
-Хоол ундаа хаанаас иддэг юм бэ?
-Машиндаа хийж иднэ. Эсвэл гуанзнаас хооллож болно. Гэхдээ өөрсдөө хийж идсэн нь хамаагүй дээр юм билээ.
-Цагаан хад дахь орчин нөхцөл ямархуу бэ гэдгийг монголчууд андахгүй. Гэтэл ийм орчинд нүүрсний тээврийн жолоочоор эмэгтэйчүүд ажиллаж байна гэхээр нэг талаасаа бахархмаар, хүндэлмээр санагдаж байна. Гэхдээ дугуй хагарах, машин эвдрэх эрсдэл цөөнгүй гарах байх. Энэ үед яаж аргалдаг юм бэ?
-Ийм эрсдэл олон бий. Тиймээс компанийнхаа жолооч нарыг бараадах хэрэгтэй. Хэрвээ таньдаг жолооч байхгүй бол дуудлагын засварчин гэж бий. Тэрийг дуудаж болно. “Бурхангүй газрын бумба галзуурна” гэдэг шиг баахан эрчүүдтэй газар эмэгтэй хүн замбараагүй байдаг гэж зарим хүн хардаг юм билээ.
-Татаж чангаах зүйл гарах уу?
-Таксинд явбал яг ийм эрсдэлтэй таарах юм билээ. Хэдэн удаа явж үзсэн. Тэгэхэд дугаараа өгчих гэхээс эхлээд эвгүй үйлдэл цөөнгүй гаргасан. Тиймээс л больсон доо.
-Эмэгтэй жолооч нарыг дээрэлхэх эрчүүд олон байдаг. Энд ямар бэ?
-Харьцангуй гайгүй. Харин ч хүндэтгэлтэй ханддаг. Зогссон байвал “юу болов” гээд буугаал ирнэ. Дугуй хагарсан байвал солиод өгнө. Урдуур дайраад байхгүй.
-Эмэгтэй жолооч нартайгаа танилцсан уу?
-Заримтай нь танилцсан. “Алтан шар зам ивээдэг юм дөө. Замдаа сайн яваарай” гэж хэлсэн.
Г.Нацаг-Эрдэнэ
