УИХ-ын чуулганаар Сонгуулийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж байна. Үүнтэй холбогдуулан УИХ-ын гишүүд ажлын хэсгийнхнээс асуулт асууж хариулт авч байна.

Сэтгэцийн асуудлаар Засгийн газраас санал өгсөн. СЭМҮТ-өөс тодорхойлолт авна. Дэлхийн улс орнууд нэр дэвшигчдэд тавих шаардлагаа өндөргөж байна. Энэ дагуу шаардлагаа өндөрсгөнө. Нөгөөтэйгүүр, хууль хүчний байгууллагаас мэдээлэл авдаг байсан бол үүнийг Сонгуулийн ерөнхий хороо зохион байгуулна. Энэ утгаараа хялбаршуулсан гэж болно.

Дөрвөн жил тутам эрх баригчид өөрсдөдөө зориулж Сонгуулийн тухай хуулийг өөрчилдөг. Үүнийхээ гороор ялагддаг. 50+26 гэхээр ШИНЭ намын хувьд 26-г нэг тойргоос сонгохыг хамгийн сайн хувилбар эсэхийг судалж байна. Монгол Улсыг 7-8 бүсэд хувааж, сонгууль явуулах нь зөв хувилбар байх гэж үзэж байна. 26-гийн хувьд шүү. Сонгуульд сэтгэцийн өөрчлөлттэй, эрүүгийн хариуцлагад татагдсан хүмүүстэй хүмүүсийг оруулахгүй гэж байна. СЭМҮТ-өөөс дүгнэлт гаргадаг байлгүй. Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаярыг сэтгэцийн өөрчлөлттэй гэж оруулахгүй гэж байсан. Энэ утгаараа хэнийг ч оруулахгүй байх боломжтой бололтой. Зөрчлийн хувьд эргэлзээтэй юм байна. Гудамж талбайд хүртэл нус, цэрээ хаях нь хүртэл зөрчилд тооцогдоно. Энэ утгаараа зөрчлөөр далимдуулж сонгогдох эрхийг зөрчиж болохгүй. Эрүүгийн хууль зөрчсөн, санаатай гэмт хэрэг үйлдсэн тохиолдолд дэвшүүлэхгүй байх талаас нь бодох хэрэгтэй. Халаасандаа мөнгөгүй ч Монголоо бодсон том зүрх сэтгэлтэй хүмүүсийн уралдаан байх ёстой. Энэ утгаараа зардлыг сайн тооцож, мөнгө үрэхгүй байх ёстой шүү. Энэ удаагийн сонгуулийн хувилбар нь тийм ч сайн биш. 2012 онд жагсаалтаар явуулсан. Гэтэл жагсаалтаар орж ирсэн нь намын даргаа дагаж гүйсэн. Нуугдаж орж ирдэг гишүүдийн тоо олшрох вий. Ард нийтээс сонгогдсон гишүүд ард түмний эрх ашгийг хамгаална.

Монгол Улсын хөгжлийн бодлогоо бодвол энэ хувилбар ашигтай. Өмнө нь хэчнээн удаа сонгууль явууллаа. Жалга довны гишүүд л гарч ирсэн. Хоёр их наяд төгрөгийг яаж хуваарилж, үрснийг та нар мэднэ. Мажоритари хувилбарт таван хувилбар бий. Үүнээс аль ашигтайг нь сонгох ёстой. Өргөн барьсан хуулиар хэвлэл материалын хэмжээ багасна. Радио, телевизээр цацах сурталчилгааны хувьд ч зардал буурна.

Сонгуулийн хууль маш чухал. Гэтэл Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийхдээ сонгуулийн тогтолцоог хуулиар зохицуулна гэж оруулахыг иргэд эсэргүүцэж байсан. Сүүлийн 20-иод жил сонгогдсон улстөрчдад төлөвшөөгүй гэж. Өргөн барьсан хуулиар нэг хүнийг дугуйлах нь нам дагах шалтгаан болж байна. Намын нэрийн ард нуугддаг явдлыг ард иргэд жинхэнээсээ эсэргүүцнэ. Эмэгтэйтэйчүүдийн хувьд өмнөх 2016 оны Сонгуулийн хууль батлагдахаас өмнө 30 хувь байсан. Гэтэл дараа нь 20 хувь болгосон. Арабын орнууд 30 хувь гэж байна. Түүнээс дээш хувь барьдаг олон улс орон байна. Тиймээс 30-аас доошгүй гэдэг тоог оруулж ирэх хэрэгтэй. Тооллогын системийн программыг дотооддоо хийх ёстой. ингэж байж аюулгүй байдлаа хангана. Гаднын улсын программыг сонгуульд ашиглах нь тийм ч оновчтой биш шүү. 50+26 хувилбарыг дэмжихгүй гэдгээ хэлмээр байна.

М.Билэгт гишүүн ээ, бид Үндсэн хуулийн өөрчлөлт дээр сонгуулийн тухай хуулийг хэзээ батлахыг тусгаж өгсөн шүү дээ. УИХ-ын гишүүдийг Монгол Улсын иргэд нийтээрээ, чөлөөтэй сонгоно гэж зааж өгсөн. Таны хэлсэн шиг заалт байхгүй. Дараагийн нэг асуудал нь яахав, онолын маргаан юм даа. Шууд сонгох эрх нь хэн нэгнээр дамжуулахгүй өөрөө сонгохыг хэлэх юм. Үндсэн хууль дээр мажоритари байна гэсэн юм байхгүй. Тогтолцоо нь мажоритари, сонгуулийн аргачлал нь хувь тэнцүүлсэн. Жендерийн хувьд 20 хувь байгаа. Үүнээс доошгүй гэж орсон. 76 эмэгтэй гишүүнтэй болох магадлал ойрхон гэж бодож байна. Аймаг, нийслэл дэхь эмэгтэй гишүүдийн төлөөлөл 40 хувь байгаа юм билээ. Боловсролын салбарт эмэгтэйгээс илүүтэй эрэгтэйгээ ярих цаг болсон байна. Оюутнуудын 70 хувь нь эмэгтэй байна. Сонгуулийн санал тоолох хар машины хувьд таван сонгуульд ашигласан байх. Эргэлзээ тээнгэлзээ арилсан байх аа.

Ажлын хэсэг: 2011 онд сонгуулийн автоматжуулсан системийн тухай хуулийг баталсан. Удирдлага нь Сонгуулийн ерөнхий хорооны мэдээлэл технологийн төвд байдаг. Сонгууль бүрээр программыг энэ төвөөс зохиодог. Өөрөөр хэлбэл, нэр дэвшигч, тойрог тодорхой болсон үед программ зохиодог. Тагнуулын ерөнхий газар, Мэдээлэл технологийн газраас хяналт тавьдаг.

Эмэгтэйчүүдийг 30 хувиас доошгүй гэдгийг оруулж ирэх хэрэгтэй. Тэгж байж ажил явна.

Монгол Улсад бүртгэлтэй 34 нам бий. Энэ намаас нэр дэвшүүлэх хэрэгтэй. Бие дааж нэр дэвших хэрэгтэй. Бүгдээрээ эмэгтэй нэр дэвшигч гарч ирвэл 76 эмэгтэй гишүүнтэй болох боломж бүрэн бий.

Г.Нацаг