УИХ-ын өнөөдрийн чуулганаар Сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах асуудлаар хэлэлцэж байна. Энэ үеэр гишүүд асуулт асууж, хариулт авлаа.

Сонгуулийн хууль ойлгомжтой, тодорхой байх ёстой. 2012 оноос 2020 оны хооронд жишээлбэл, 230 мянга орчим шинэ залуу сонгогчид орж ирсэн. Гэтэл эдгээр хүмүүс энэ өргөн барьсан хуулиар дөрвөн саналын хуудсаар санал өгөх юм байна. 910 хүний нэрнээс дугуйлах нь. Энэ бол завхарсан хэрэг. Түүний оронд нэг хуудас дээр ойлгомжтой хэдэн хүнээс сонгох ёстой юм биш үү. Тэгвэл ойлгомжтой, хялбар. Ийм байхгүй бол шинэ сонгогчид, янз бүрийн боловсролын төвшинтэй хүмүүс ийм олон хүнээс сонголтоо хийх нь утгагүй болно. Сонгуулийн тухай хууль одоо өргөн барьснаар батлагдвал утгагүй болно. Мөн 26 хүнийг яаж сонгох нь ойлгомжгүй. Ижилхэн нэртэй хүмүүс олон бий. УИХ-ын танхимд Бат-Эрдэнэ нэртэй хоёр хүн байна. Овог ижил байвал яах вэ?

Бид 7 удаа УИХ-ын сонгууль явуулсан. Энэ утгаараа сонгуулийн боловсрол дээшилсэн. Олон улсын байгууллагаас санал зөвлөмж авсан. Ирсэн зөвлөмжид сонгох эрхийг баталгаажуулах ёстой гэдэг нь тэдний баримталдаг зарчим юм байна. Гэтэл бид сонгох эрхгүй байна гээд байна. Улсын хэмжээгээр сонгогдох хүсэлтэй улстөрчид байна. Үнэхээр ялалт байгуулах хүсэлтэй байгаа бол энэ эрхийг нь баталгаажуулж байна. Ретинг өндөртэй нэр дэвшигчийг сонгох эрхийг яагаад ард түмэнд өгч болохгүй гэж. Нөгөө талаасаа тойргоо төлөөлөх чадамжтай хүнийг сонгохыг хүсэх иргэд байгаа. Энэ боломжийг нь өгсөн. Ойлгогдогүй зүйл юу байгааг огт ойлгохгүй байна. Өмнө нь нам нь хаалттай жагсаалт гаргачихдаг. Тэгээд оруулдаг байсан. Тэр үед үүдэээрээ хөөгөөд гаргатал тооноор ороод ирлээ гэж хүртэл онигоо гараа биз дээ.

Асуултадаа тодорхой хариулт авсангүй. 26 хүнээс нэг нь жагсаалтаар түрүүллээ гэхэд үлдсэн 25 нь яаж сонгогдох гээд байгаа юм бэ?

26 жагсаалтыг цагаан толгойн үсгийн дарааллаар жагсаана. Ретинг өндөртэйгээс нь санал өгнө. У.Хүрэлсүх 500, Л.Оюун-Эрдэнэ 300 мянга, Л.Энх-Амгалан 200 мянга, О.Содбилэг 150 мянган иргэн санал авлаа гээд эрэмбэлнэ.

Сонгуулийн хуулийн талаар 50+26 хувилбарыг дэмжиж байна. Эмэгтэйчүүдийг дэмжих, санал хаягдахгүй байх боломжтой учир дэмжиж байна. Манай улсын эрх ашигт нийцнэ.Эмэгтэйчүүдийн квотын хувьд Л.Энх-Амгалантай санал нийлэхгүй байна. Зөвхөн эмэгтэйчүүдэд хамааралтай байсан юм бол МАН-аас квоттой тааруулж, эмэгтэйчүүдийн тоог хувилж нэр дэвшүүлсэн. Би бол өөрийгөө хэлээгүй байна. Манай тойрог намайг дэмжинэ. Би тойрогтоо сайн ажиллаж байна. Өөр бусад чадалтай эмэгтэйчүүдэд боломж олдохгүй байх вий. Өмнө нь 30 хувь гэж байсныг 20 болгосон. Би М.Билэгт гишүүнтэй санал нэг байна. Норвегийнхэнтэй уулзсан. Тэнд эмэгтэйчүүдийг олноор сонгоод хожиж байна. Тиймээс эмэгтэйчүүдийн тоог 30 хувь болгох нь зүйтэй. Түүнээс биш эмэгтэйчүүд олдохгүй байна, 20 хувь хангалттай гэж хэлэхээ боль. Эрчүүд сонгогдоод хожсон  зүйл байхгүй шүү. Үүнд анхаарах хэрэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн дэмжлэгийг авах зоригтой эрэгтэй гишүүд энэ парламентад байгаасай.

100 хувь эмэгтэйчүүдийг сонгоосой гэж хүсэж байна. Улс төрийн 34 нам сонгуульд орно. 520 нэр дэвшиг нэр дэвших боломжтой. Эмэгтэйчүүдэд эрх олговол ДНБ-ээ 30 хувьд хүргэх боломжтой байдаг юм билээ. Тиймээс эмэгтэйчүүдээр улс орноо удирдуулах цаг болсон. Аль ч Их хуралд 17 эмэгтэй гишүүн байсан тохиолдол байхгүй. Үүнээс битгий буураасай.

20-оос доошгүй хувь гэдэг нь хязгаарлалт биш үү. Үүнийг 30-аас доошгүй болгооч ээ. Одоо ярьж байгаа зүйл чинь цонхны цаанаас чихэр долоолгож байгаа зүйл шүү. Үүнийг хийхгүй бол НАЭХ-ноос акц хийх болно. Танд үүнийг анхааруулж байна шүү.

Г.Эрдэнэ