Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.21
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Улиглан учирлахуй буюу номын тухай номлол

2023-5-26
0
ЖИРГЭХ

Эрхэмлэл

Хүн төрөлхтний түүхэнд төрөн гарсан суутнуудын дотроос номын тухай хамгийн гайхалтай зүйл хэлсэн хүн бол Македоны Александр юм. Ид хүчирхэг байх үед нь түүний жанжид хөрш зэргэлдээ газар орныг дайлан эзэлж, улс гүрнийхээ хил горьтгийг тэлэх бүрдээ түүнд хамгийн үнэ цэнэтэй бэлэг сэлтийг олзлон авчирдаг байжээ. Нэгэн удаа дайчин жанжин нь түүнд үнэлэгдэшгүй ер бусын, гоё тансаг эрдэнийн хайрцаг авчирч өргөн барив. Александр хаан эрдэнийн хайрцгийг үзэн баясаж, чамин сайхныг гайхан шагших мөртөө, үүнд би Илиадаг хадгална хэмээн дуун алдсан гэдэг юм.

Македоны Александрыг 13 настай байхад эцэг II Филип түүнийг их сэтгэгч Аристотельд шавь оруулжээ. Их сэтгэгч түүнд амьтан судлалаас эхлээд огторгуйн геометр хүртэл бүхий л шинжлэх ухааны үндсийг зааж, хаант засаглал, төрийг удирдахуй хийгээд байлдан эзлэхийг ухаан билгийг ч сургасан гэдэг. Аристотель багшаасаа түүний хүлээн авч, насан туршдаа нандигнасан нэгэн зүйл бол билэгт Хомерийн Илиада байлаа. Энэ туулсийн гайхамшигч номыг Аристотель өөрийн гараар буулган сийлж цэл залуу шавьдаа гүн хүндэтгэлтэйгээр дурсгажээ. Александр хаан Илиадаг асар нухацтайгаар шимтэн уншиж, алдар суут Ахиллийн сүр бадрангуй баатарлаг түүхийг шүтэх болсон гэдэг. Номоо тэрбээр насан туршдаа дэрнийхээ хажууд байлгасан гэж сурвалж бичигт өгүүлдэг бөгөөд эрдэнийн хайрцагт нандигнасан Илиадын тухай домог номыг эрхэмлэхийн үлгэр жишээ болон үлдсэн юм.

Тайлбар байхгүй.

Уламжлал

Дорно дахины философи, гүн ухаанд хүний ухааран танихуйн хэр хэмжээг илэрхийлсэн “сав” хэмээх ойлголт буй. Хүн орчлонгийн эцэс төгсгөлгүй мэдлэгийн сангаас өөрийн савны хэмжээгээр утган авдаг. Эглийн саваар утгаж болох эрдэм мэдлэг гэж байх, үл болох нь бас байх. Ерөөс Дорнын соёл, уран туурвил хийгээд эрдэм ухаан бүхэлдээ ёгт илэрхийлэл, гүн далд утга, агуулгаар дүүрэн байдаг. Энэхүү Дорно дахины их соёлын ай савд багтах Монголын утга соёлын өгүүлэмж мөнхүү ёгт далдын санаа, гүн гүнзгий утга, уран тансаг илэрхийлэл бүхий өвөрмөц хэв шинжтэй. Хэдэн зуун дамжсан сурган хүмүүжүүлэх үндэсний уламжлалын салшгүй бүрэлдэхүүн болж хөгжсөн аман зохиол, ардын урлагийн төрлүүд, үүний дотор Монголын баатарлаг туульс бол монгол хүний төрөлх чанар хийгээд аж төрөхийн язгуур агуулгыг гүнзгий шингээж, омог зоригийг бадраах бадрангуй найруулга, давхар утга бүхий уран ёгтлол, зүйрлэлийн сүлжээгээр нийтгэгдэн бүтээгдсэн байдгаараа онцлогтой. Эр зориг, шийдмэг байдал, буцаж няцахгүй цэгц байх хийгээд ялан дийлэхийн ухаан, урыг илэрхий өгүүлдэг баатарлаг туульсын уламжлалт хэл, найруулгад орчин үеийн хүмүүнлэгийн ухаан, нийгмийн хандлагатай зөрчилдөхүйц, хүчирхийллийг уриалж буй мэт ойлгогдох,

Аавын бийд үзсэн, алалгүй горьгүй

Ээжийн бийд үзсэн, эвдэлгүй, горьгүй...

гэх зэрэг илэрхийллүүд элбэг тохиолдоно. Гэвч энэ бүхнийг дайсан этгээд, мангас, аваргасууд болон бусад сөрөг дүрийн соёлт баатруудын тухай үндсэн ойлголт, суурь ухагдахуун, цаашилбал, монголчуудын аж төрөхийн гүн ухаантай уялдуулан авч үзвэл харин ч эерэг, энэрэнгүй утга, ухуулгыг гаргадаг юм. Учир нь монголчууд “дайсан” гэх ерөнхий, нийтлэг томъёололд хэн нэгэн хүн ч юм уу, хэсэг бүлэг этгээдийг гэхээсээ илүү өөрийн дотоод сэтгэлийн хир болох үнэнч бус байдал, уур хилэн, өс хонзон, хүсэл шунал, буруу булхай, атгаг хорсол, амин хувиа хичээх зан суртахуун, жигшүүрт үйлийг сэдэх муу санаа гэх мэт элдэв гэмийг үлгэрлэн гаргаж, дүрчлэн үзүүлдэг онцлогтой. Сэтгэлийн гэм, сэдэл санааны муу муухай ихсэх тусам мангасын толгойн тоо олшрох зэрэг уран сайхны гайхалтай шийдлүүдийг гаргаж, “дайсныг” жигшүүлэх, өөрөө өөрийгөө цэгнэн зөв, сайныг цогцлоох, шударга ёсыг хамгаалах үзэл санааг зориг баатарлагийн омог огшилтой нь уялдуулан хүүхэд, багачуудын суурь хүмүүжилд суулгаж ирсэн нь сургах, ухааруулахын давтагдашгүй өвөрмөц арга гэж болно. Гүн утга, чинадын асуулгыг ухаж, ухаарч номыг уншихын чиг зүгийг үүнээс ойлгож болно.

Тайлбар байхгүй.

Улиглал

Үлгэр домог, туульс, судар зохиолын өвд шингээж, ам дамжуулан үлдээсэн танин мэдэхүй хийгээд соёл, хүмүүжлийн арвин их сан, уламжлалаа монголчууд дээдлэн хүндэлж, бурхантай хоймортоо баринтаглан залдаг. Доогуур тавьж, хойгуур эрэмблэхийг цээрлэдэг. Учир нь номонд мэдлэг, оюун ухаан, цаг хугацаа, зарчим дүрэм агуулагдаад зогсохгүй амьдрал, түүх, сургамж багтсан байдаг. Тийм болохоор л ном уншдаг хүн амьдралд тохиолдох элдэв бэрхшээл, сорилт шалгарлыг давж чадах сэтгэлгээний ур дүй, сэтгэлийн тэнхээтэй болдог.

Ном байвч уншихгүй байх нь нийгмийн сүлжээ, цахим технологи эрчимтэй хөгжиж буй энэ цаг үеийн хамгийн том бэрхшээл болсныг эцэг, эхчүүд шогшрон өгүүлдэг. Энэ тухай Нобелийн шагналт Йосиф Александрович Бродский “Номыг овоолж байгаад шатаахаас долоон дор нүгэл бий. Тэр бол уншихгүй байх” хэмээн ой тойнд шууд тустал хэлсэн байдаг. Унш, унш гэж улиг домог болтол үглэх нь сайн зүйл биш төдийгүй хүүхэд, залуусыг номоос улам холдуулах сөрөг үр дагавар дагуулдаг. Улиглан үглэх атлаа унших, ухаарахыг нь дэмжихгүй байх тэдэнд урвалт шиг хүндээр тусдгийг огтхон ч мартаж болохгүй. Номын соёл бол хүн хоорондын, хүн ёсны харилцааны үр дүн байдгийн энгийн илрэлүүд нь энэ бүхэн юм.

Учирлал

Нийслэлийн төв талбай гоёмсог асруудаар чимэглэгджээ. Номын баяр болж байна. Гурван хоног үргэлжлэх энэ баярын хугацаанд ном уншихыг зөвлөсөн, сануулсан, айлгаж ичээсэн, албадан сүрдүүлсэн элдэв янзын эш номлол суваг шуудуу бүрээр хахах биз. Буруу гэхгүй ээ. Нийгмийн сүлжээг хэрэглэгчдийн дийлэнх хэсэг нь залуус, хүүхдүүд тул энэ сувгаар түгэн тархаж буй мэдээ, мэдээлэл тэдэнд хангалттай хүрнэ.

Уриалан хөгжөөх, шинэ содон, ховор сонин ном туурвилыг танилцуулах, дэлгэрүүлэх, зохиолч, бүтээлчдийг дэмжиж, тэднийг уншигчидтай холбох гэх мэт олон талын ач холбогдолтой энэ баяр сүүлийн жилүүдэд хамгийн их хүртээмжтэй, олон хүн оролцдог, бодит өгөөжийг түгээж чаддаг ажил болж буйг онцолмоор санагддаг юм. Магадгүй, нийгэм, олон нийтэд чиглэсэн янз бүрийн салбарын олон үйл явдал зохиогддог ч номын баярын чинээний оролцоотой, хүртээмжтэй болдог нь тэр бүр үгүй. Нэг удаагийн номын баярт 180,000 гаруй хүн ирж, тэдний 95 хувь нь ном худалдан авдаг хэмээн саяхан УИХ-ын дарга Г.Занданшатар нийгмийн сүлжээн дэр өөрийн хуудсанд бичсэн байсан. Тэрбээр номын баярыг 2019 оноос эхлэн ивээлдээ авч, агуулгажуулах, хууль тогтоомжоор баталгаажуулах зэрэг олон ажлыг хийж байгаа юм билээ. Энэ удаагийн 33 дахь Номын баярыг “үндэсний бичиг соёл” хэмээх агуулгаар баяжуулж, монгол бичиг, түүний өвөөр дамжуулан төрт ёс, засаглалын уламжлал, үндсэн хууль, хүний эрхийн үнэт зүйлсийг сурталчлахад чиглүүлж байгаа нь тун баялаг агаад шинэлэг болж байна. Гол нь, ном байвч уншихгүй, уншиж буй мэт харагдавч ухахгүй бол ямар хэрэг байх вэ.

Хүний амьдралд юу ч тохиолдож болно. Зовлон бэрхшээл, жаргал баярын алинд ч биднээс урваж шарвахгүй, хэзээд мөн чанараараа, утга агуулгаараа байж чаддаг хамгийн үнэнч, дотно нөхөр бол ном. Сэтгэл цуцаж, цээж хөндүүрлэхийн үед тулж тогтоож чадах хүчирхэг үгсийг бид бие биенээсээ сонсохоос илүүгээр номоос уншдаг. Мэргэн санаа, бүтээлч шийдлүүдийг бид уншсан ном, сурсан эрдэм, танин мэдсэн бүхнээсээ л олдог. Агуулгад автаж, учир явдлыг тунгаан өгөөж хүртэж унших нь сэтгэлгээний цэгцрэлд хүргэх сайн дадал, төвлөрлийг өгнө. Ой тогтоолт, анхаарал, сэтгэн бодохуйгаа хөгжүүлж чадвал аливааг өргөн хүрээтэй эргэцүүлж, тулгарсан мухардлыг шийдвэрлэх гарц гаргалгааг зөв олж харах чадвартай болдог. Энэ бүхэн хүнд чухам яагаад хэрэгтэйг учирлан, “Юу муу гэвэл хүний номгүй нь муу” хэмээн Говийн догшин Ноён хутагт Дулдуйтын Данзанравжаа шүлэглэж үлдээсэн юм.

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
Жил бүр 700 мянга гаруй хүүхэд уушгины хатгалгааны улмаас эндэж байна
Багануур дүүргээс хөнгөлөлтттэй зээлийн санхүүжилт хүссэн 5 аж ахуйн нэгжид нарийвчилсан шатны үнэлгээ хийлээ
ӨНӨӨДӨР: УИХ-ын дарга С.Бямбацогтод Төрийн тамга хүлээлгэн өгнө
Үндэсний аврах бригад Имарттай хамтран 3,500 айл өрхөд угаарын хийн мэдрэгч суурилуулна
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • Х.Баасанжаргал гишүүн Л.Энх-Амгалан сайдыг огцруулахаар Н.Учралд хандах уу?
    9 цаг 48 мин
  • Г.Лувсанжамц: Арилжааны уяачдын зугааг хангахын тулд хүүхдүүдийн амь насыг эрсдэлд оруулах гэж байна
    10 цаг 41 мин
  • Увсын Засаг дарга Э.Насанбатыг огцруулах саналыг Ерөнхий сайд хүлээн авах боломжгүй гэж үзжээ
    10 цаг 43 мин
  • “Мөс”, “өвс”, “шавар”, “спийд”, “дроп” зэрэг хэрэглээний нэршилтэй сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар авч, хадгалжээ
    10 цаг 57 мин
  • 2000 жилийн настай Хүннүгийн хамгийн том булшийг судалж, 413 эд өлгийн зүйл олжээ
    11 цаг 2 мин
  • Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Бүгд Найрамдах Солонгос Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ
    11 цаг 19 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: Монголын өв соёл  адуу, дээл, гэртэйгээ оршиж буй
    12 цаг 59 мин
  • Ерөнхийлөгч асан У.Хүрэлсүхийн трэнд болгосон “Хувь заяа” дуу
    14 цаг 49 мин
  • Винсент ван Гогийн зураг дуудлага худалдаанд 190.4 сая ам.доллароор зарагдаж, өөрийн дээд амжилтаа шинэчиллээ
    15 цаг 35 мин
  • Ц.Идэрбат: “Нэг сум-Нэг мал эмнэлэг” хөтөлбөрийг 30 суманд хэрэгжүүлж, мал эмнэлгийн анхан шатны нэгжийг чадавхжуулахад анхаарч байна
    15 цаг 35 мин
  • Хаврын морин уралдаан: Өв уламжлалаа сэргээх үү, хүүхдийн эрхийг хамгаалах уу?
    16 цаг 0 мин
  • Монгол-Оросын ШУА-ийн эрдэмтэд “Эгийн голын усан цахилгаан станц” төслийг хэрэгжүүлэх боломжтой гэж дүгнэлээ
    16 цаг 16 мин
  • НҮБ-ын олон улсын шүүх Мьянмар улсыг Рохинжа үндэстний эсрэг геноцид үйлдсэн гэж үзлээ
    16 цаг 44 мин
  • ЗГХЭГ-ын даргаар томилогдох Б.Бат-Эрдэнэ гэж хэн бэ?
    16 цаг 46 мин
  • Жил бүр 700 мянга гаруй хүүхэд уушгины хатгалгааны улмаас эндэж байна
    17 цаг 22 мин
  • Багануур дүүргээс хөнгөлөлтттэй зээлийн санхүүжилт хүссэн 5 аж ахуйн нэгжид нарийвчилсан шатны үнэлгээ хийлээ
    17 цаг 26 мин
  • УИХ: Усны тухай хуулийн төслийг хэлэлцэнэ
    17 цаг 29 мин
  • ӨНӨӨДӨР: УИХ-ын дарга С.Бямбацогтод Төрийн тамга хүлээлгэн өгнө
    17 цаг 38 мин
  • Өсвөр болон залуучуудын ДЭЛХИЙН АВАРГА Т.Ариунзаяа гэж хэн бэ?
    17 цаг 50 мин
  • Хүүхдийн төлөө "ЗА" гэж хэлье
    17 цаг 56 мин
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
  • Өнөөдөр нутгийн баруун өмнөд хэсгээр цас орно
  • Боксын гурван удаагийн дэлхийн аварга Хорхе Линаресыг АНУ-ын цагаачлалын албаныхан саатуулжээ
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
  • Одоо л С.Бямбацогтыг дэмжихгүй бол оройтож мэдэх нь!
  • Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өглөө
  • Дэлхийн тайзанд шилдэг 20-т бичигдэж байгаа О.Намуунаа дараагийн шатанд үлдэхийн тулд олон нийтээс өндөр санал авах шаардлагатай байна
  • АНУ-д эрчүүдийн бэлэг эрхтнийг томруулах бизнес цэцэглэн хөгжиж байна
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
  • Дэлхийн олон орны иргэд Монголчуудад цагаан “атаархав”
  • ТББХ: Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжсэн болон дэмжээгүй гишүүд
  • Л.Мөнхбаясгалан: Манай Ерөнхийлөгч хэдэн зуун килограмм туухай өргөдөг мундаг гээд мангартаад байж болохгүй!!!
  • Монгол Улсад 958 мянган жуулчин иржээ
  • У.Хүрэлсүхийн төрийн тэргүүний хувиар хэлсэн сүүлчийн үгнээс "онцлох" 24 эшлэл
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • Үндэсний аврах бригад Имарттай хамтран 3,500 айл өрхөд угаарын хийн мэдрэгч суурилуулна
  • Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өглөө
  • Одоо л С.Бямбацогтыг дэмжихгүй бол оройтож мэдэх нь!
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
  • ТББХ: Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжсэн болон дэмжээгүй гишүүд
  • Дэлхийн олон орны иргэд Монголчуудад цагаан “атаархав”
  • У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
  • Улаанбаатарт 168,000 орчим эзэнгүй нохой, муур байна
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
  • ХЭҮК: Хаврын морин уралдааныг сэргээх хуулийн төслийг дэмжихгүй
  • Монгол улсын шигшээ багийн тамирчин Алтангэрэлийн Азбаяр Японы B.LEAGUE-ын "ASIA ALL-STARS" багийн бүрэлдэхүүнд шалгарчээ
  • Өсвөр болон залуучуудын ДЭЛХИЙН АВАРГА Т.Ариунзаяа гэж хэн бэ?
24 баримт
  • Өсвөр болон залуучуудын ДЭЛХИЙН АВАРГА Т.Ариунзаяа гэж хэн бэ?
  • Хүүхдийн төлөө "ЗА" гэж хэлье
  • У.Хүрэлсүхийн төрийн тэргүүний хувиар хэлсэн сүүлчийн үгнээс "онцлох" 24 эшлэл
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК