Оюу толгойг Хянан шалгах түр хороог байгуулснаас хойш, ялангуяа Засгийн газар Рио Тинтотой хэлэлцээр хийж эхэлснээс хойш УИХ-ын гишүүд, нэр бүхий улстөрчдийн зүгээс “Менежментийн төлбөр хэт өндөр байна, зардлын өсөлтөөс төлбөр авч байна” гэх шүүмжлэлийг гаргаж тавьж байгаа. Салбарын сайд нь хүртэл “Менежментийн төлбөрийг зардлыг нэмэгдлээс авдаг биш, ашигтай ажиллагаанаас авдаг байх ёстой” гэж ярьсан. Түр хорооноос зохион байгуулсан хэвлэлийн бага хурал дээр П.Сайнзориг гишүүн “Монголын ард түмэн төслийн нийт үр өгөөжийн 50-иас дээш хувийг хүртэх хүлээлттэй байсан боловч өнгөрсөн хугацаанд 25 орчим хувийн үр ашиг хүртэж байна. Төслийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр гаргасан УИХ-ын шийдвэрүүд хэрэгжихгүй байна” хэмээн мэдэгдсэн.
Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсны дараа С.Баярцогт сайд “Монголын тал 34 хувийн хувьцааг эзэмших боловч төслийн нийт үр ашгийн 50-иас илүү хувийг хүртэх болно” гэдэг мэдээлэл хийж, үндэслэл, тооцооллыг танилцуулсан. Энэ бол хувьцаа эзэмшигчид өнгөрсөн 16 жилийн турш “Оюу толгой” оруулсан зардлаа нөхөж дуусаад ноогдол ашиг хуваарилсны дараа бий болох үр ашиг юм. Монголын тал 34 хувийн ноогдол ашиг авна. Дээр нь татвар, хураамж, ажилчдын цалин, НДШ, дотоодын компаниудад хийж байгаа хөрөнгө оруулалт, худалдан авалт гэх мэтчилэн Монгол Улсад үлдэж байгаа нийт үр өгөөжийг тооцсон дүн. Гэтэл далд уурхайн бүтээн байгуулалт дуусаагүй, уурхай бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж эхлээгүй байхад 25 хувийн үр ашиг хүртэж байна гэдэг бол маш том тоо. Энэ 25% гэдэг нь зөвхөн татвар хураамжийг ярьж байгаа бөгөөд, бусад мөнгөн урсгал болох худалдан авалт, ажил олголт, CSR хөрөнгө оруулалт зэргийг оруулаагүй.
“Оюу толгой” ХХК 2010 оноос үндэсний компаниудтай хийсэн худалдан авалт, бусад хамтын ажиллагаа, татвар, хураамж, үндсэн ажилчдын цалинд 53.3 их наяд төгрөгийг зарцуулсныг компанийн цахим хуудсаар нээлттэй мэдээлсэн байна. 2025 оны гуравдугаар улиралд аж ахуйн нэгж, бусад байгууллагад төлсөн төлбөр, улс, орон нутгийн төсөвт төлсөн татвар, хураамж, үндсэн ажилчдын цалин нийлээд 2.2 их наяд төгрөг болсон байна.
Энэ бол “Оюу толгой” төслөөс Монголд ирж байгаа үр өгөөж юм. Үүний тулд төслийг удирддаг менежментийн баг ажилладаг, “Оюу толгой” ХХК менежментийн төлбөр төлдөг. Төслийг үр ашигтай, бага зардлаар өндөр гүйцэтгэлтэй хэрэгжүүлэх нь хувь нийлүүлэгч талуудын эрх ашиг. Иймээс 150 жилийн туршлагатай Рио Тинто группэд “Оюу толгой” төслийн менежментийг хариуцуулсан хэрэг. Хувьцаа эзэмшигчид буюу хувь нийлүүлэгчид зөвхөн оруулсан хөрөнгөнийхөө зарцуулалтад хяналт тавина. Төслийг хэрэгжүүлэгчээр мэргэжлийн баг ажиллана гэсэн үг. Менежментийн төлбөр нь үйл ажиллагааны зардлын 6 хувь, бүтээн байгуулалтын зардлын 3 хувь юм байна. Бас л компанийн цахим хуудсанд байгаа нээлттэй мэдээлэл. Далд уурхайн бүтээн байгуулалтыг зардлыг анх 4,5 тэрбум доллараар төлөвлөсөн дээр 1,4 тэрбум долларын зардлын хэтрэлт гарсан гэж тооцвол таван жилийн хугацаанд 177 сая ам.долларыг менежментийн төлбөрт авах ёстой. Зардлын хэтрэлт болох 1.4 тэрбум доллараас менежментийн төлбөр аваагүй.
Тиймээс “Зардлын өсөлтөөс менежментийн төлбөр авч байна” гэдэг улстөрчдийн яриа бол цэвэр гүтгэлэг. Хувь нийлүүлэгчийн хувьд Рио Тинто зардлаа нэмэх бус, аль болох хэмнэх сонирхолтой. Төслийн 66 хувийг эзэмшдэгийн хувьд үүнд оногдох зардал Рио Тинтогоос өөрөөс нь гарна. 3$ буцааж авахын тулд шаардлагагүй 66$ үрэх хөрөнгө оруулагч байх уу?
Менежмэнтийн төлбөр төлснөөр Рио Тинтогоос юу олж авдаг вэ гэж үү?
- Рио Тинтогийн 150 жилийн туршид, 35 улсад хуримтлуулсан туршлага, know-how
- Бүтээн байгуулалтыг аюул осолгүй, чанартай хийж гүйцэтгэх төслийн удирдлага
- Үйлдвэрлэл, уулын ажлын төлөвлөгөөг оновчтой хуваарилах арга барилууд
- Блокчлон олборлох арга техникийн судлагаа, мэргэжлийн зөвлөгөө
- Аюулгүй ажиллагааны шилдэг туршлага, системчилэгдсэн ажлын дэс дараалал, сургалтын арга барилууд
- Дэвшилтэт техник технологийг нэвтрүүлэх худалдан авалтын сүлжээ, зах зээлийн хүч...
Учир нь мэдлэг бол мөнгө, туршлага мөнгө, технологи бас мөнгө. Эдгээрийг мөнгө төлж авдаг, эргүүлээд мөнгө болгодог. Ийм л юм.
Тиймээс Түр хорооны сонсголын тухайд шуудхан хэлэхэд “хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг бууруулах, олон улсын жишигт нийцүүлэх асуудлаар хяналт шалгалт хийх” гэдэг нь анхнаасаа илүүц байлаа. Энэ бол гэрээний оролцогч талууд болох Рио Тинто групп, Монгол Улсын Засгийн газар хоорондоо ярилцаад шийдвэрлэх ёстой асуудал. Тэр тусмаа хувьцаа эзэмшигчид хоорондоо хэлэлцээр хийгээд эхэлчихсэн үед парламентын оролцоо бүр ч шаардлагагүй. Угаасаа гэрээндээ “Зээлийн хүүг 7 жилд нэг удаа хэлэлцэнэ” гээд тусгачихсан, тэр дагуугаа хэлэлцээр хийгээд явж байгаа энэ үед ямар ч улс төржилт хэрэггүй. “Гүйх нохойд гүйхгүй нохой сайд” гэдэг л болно.
Менежментийн гэрээний хувьд мөн ялгаагүй. Гэрээнд өөрчлөлт оруулах нь зөвхөн гэрээний талуудад олгогддог эрх. Нэг талаас гэрээнд өөрчлөлт оруулах санал тавибал нөгөө тал нь заавал хэлэлцэх үүрэгтэй. Өөрчилж болдоггүй гэрээ гэж байдаггүй.
Харамсалтай нь, манайхны хувьд гэрээний буюу хувийн эрх зүй гэдэг зүйл огт хөгжөөгүй, судлаагүй, ийм соёлд суралцаагүй. Тиймээс бүх асуудлыг хүчээр, тулгалтаар, улс төрийн арга хэрэгслээр шийдэх гэж оролддог. “Оюу толгой” төсөл бол монголчуудын бие дааж хэрэгжүүлж байгаа анхны том төсөл. Дараа дараагийн том төслүүдээ амжилттай эхлүүлэх, үр ашгийг нь хүртэх, хөрөнгө оруулагчидтай нэг хэлээр, нэг түвшинд ярилцаж сурахын тулд одооноос туршлага хуримтлуулмаар байгаа юм даа.
Б.СЭМҮҮН
