МЗЭ-ийн шагналт, зохиолч, яруу найрагч Ороолонгийн Элбэгтөгсийн “АЛС ЦУУРАЙ” туужаас онцлох 10 эшлэлийг онцолж байна.
Энэ нь түүний анхы тууж юм. Тэрбээр 2008 онд “Чимээгүй хот”, 2012 онд “Эмгэнэлийн үр хөврөл”, 2015 онд “Чөлөөт шувуу”, 2018 онд “Тэнцвэр”, 2023 онд “Жазз гараг дээрх Жон Колтрейний шилтгээнд өнгөрүүлсэн таван улирал”, 2024 онд “Шазууртай уянгын шүлгүүд” яруу найргийн номоо тус тус хэвлүүлсэн. Мөн 2015 онд “Бүслэлт” өгүүллэгийн түүврээ уншигчдын хүртээл болгож байв.
Түүнчлэн 2018 онд УДЭТ-т тоглогдсон “Надтай үлдээч” драмын жүжиг, 2023 онд Өмнөговь аймгийн ХДТ-т тоглогдсон “Галбарваас модны навч” хүүхдийн жүжиг, 2024 онд Хөвсгөл аймгийн ХДТ-т тоглогдсон Ц.Ням-Осорын зохиол “Хайрын булингар” драмын жүжгийн шинэчилсэн хувилбар, 2025 онд Хөвсгөл аймгийн ХДТ-т тоглогдсон “Хөх баавгай” хүүхдийн жүжиг, 2025 онд Хөвсгөл аймгийн ХДТ-т тоглогдсон “Эрдэнэдүүрэгч ван” дуулалт жүжгийн зохиолыг тус тус бичсэн.
“АЛС ЦУУРАЙ” туужаас онцлох 10 эшлэл
1. Үүрийн гэгээ зуун ирсэн шувуудын үлдээсэн мөр тэнгэрээс арилаагүй байхад, өнөөх аварга хэдийн сэрчихсэн багахан толгодыг өргөөд шидчихмээр бахим гараа алдлан суниалаа.
2. Энэ нутагт би уул нь нэг сайхан хийд босгож өгөх гэж их олон жил хүссэн юм сан. Даанч миний нас хүрэхгүй бололтой. Хүн алтанд шунаж болно. Харин алтыг шүтэж болохгүй юм. Бурханыг л шүтэх учиртай. Ямар бурхан байх нь хамаагүй. Бүх бурхны хүсэл зорилго хүний эрхэм дээд чанарт тэмүүлж байдаг болохоор...ялгаагүй. Бурханыг шүтнэ гэдэг оюун ухааныг шүтэж буй хэрэг юм шүү дээ
3. Хүмүүний залбирал элдэв дээвэр тэргүүтнээр хязгаарлагдахгүй, огт оргүй хоосон хийгээд орой үгүй эрдмийн зүг тэмүүлэх их хүслийг илэрхийлнэ. Өдрийн цагаар нарны алтан шаргал туяа тусаж, шөнийн цагаар түм түмэн оддын дор залбирал үйлдэх энэ орон зай, хүмүүний энэрэл, тэнгэрийн нигүүлсэл огтлолцох цэг болжээ.
4. Өнгөрсөн дурсамжууд гашуун ч гэлээ, үелзэн урсах цаг хугацаа бүхнийг цагаатгах ажээ.
5. Дорно этгээдээс харанхуйн хөшиг алгуурхан сөхөгдөж, тэнгэрийн хаяа улаа бутран мишээнэ. Алсад улалзан харагдах элсэн толгод агшнаа өнгө хувьсан сүүдэртэхэд амьдралд тохиож болох хагацал, ганцаардал, цөхрөлийн алин боловч, адил хуучнаараа үргэлжлэх гашуун үнэнийг сануулах мэт. Өглөө гэдэг хорвоо дэлхий нойрноосоо сэрэх агшин бус харин дурсамжаар гагнагдсан өөр нэг хүнд өдөр эхлэх төдий хуучин үзэгдэл юм.
6. Хүний ёсноос хэтийдсэн эмгэнэлт явдлын дараа тэрээр энэ сууринд амьдарч чадахаа болив. Нэгэн өглөө Сувд гэрээсээ гарч хаалга зүгийг чиглэн алхаж байсныг цөөн хүн гэрчлэх бөгөөд тэр цагаас хойш түүнийг хэн ч олж хараагүй билээ. Ингэж л Тулт суурин шунал хүсэл, шаргал алт, үнс нурмын дунд үгүйрч хоосров.
7. “Хүнийг хайрлана гэдэг чухамдаа өөрийгөө хайрлаж байгаа хэрэг биш гэж үү? Үнэхээр хайртай л бол тэр хүнийг дураар чөлөөтэй явуулж болохгүй юм гэж үү? Хайр яагаад заавал айдсын сүүдэр чирч явах ёстой гэж. Өөрийнх нь зам мөр, хувь тавиланг өөрт нь үлдээгээд хайрлаж болохгүй юм гэж үү?”
8. Хөг алдарсан хөгжмийн зэмсэг, өнгө алдсан хөгжимчнийг андахгүй. Гэвч дуу чимээ, хөг эгшгийг ингэж сайн сонсдог шиг ээ өөрийнхөө сэтгэл зүрхийг сонсохдоо “таг дүлий”.
9. Тэр үедээ харанхуйд ганцаар суугаад хөгжим сонсоно. Хөгжмийн хэмнэл түүний зүрхийг тайтгаруулж, амьсгалыг нь тогтворжуулдаг аж. Хөгжим түүний орон гэр, хөгжим түүний хоргодох байр болжээ.
10. Хараа тээглэх өндөр оргилгүй өргөн говьд хүмүүний гуниг талын энгээр таран сарниад танын толгой, загсгалын цэцэгт уусан шингэх аж. Тиймээс л уужим говийн ихэнх ургамалд ужгийг анагаах увдис оршдог биз.
Л.Баяр
