Татвар төлөгчдийн мөнгө улс төрийн намуудын дансаар урссаар. 2025 онд 2024 оны УИХ-ын сонгуулиар нэгээс дээш хувийн санал авсан нам, эвслүүдэд нийт 6,954,807,698 төгрөгийн төрийн санхүүжилт бодитоор олгожээ.

 МАН 2.82 тэрбум, АН 2.17 тэрбум, ХҮН 993.7 сая, ИЗНН 455.4 сая, Шинэ нэгдсэн эвсэл 312.5 сая, Үндэсний эвсэл 200.4 сая төгрөгөөр тус тус авчээ.

Энэ бол намуудын хандив, гишүүний татвар биш. Улсын төсвөөс буюу эцсийн дүндээ татвар төлөгчдийн мөнгөөр санхүүжүүлж байгаа хэрэг. Хуулиар сонгуулиар нийт сонгогчдын нэгээс дээш хувийн санал авсан намд ийм санхүүжилт олгохоор заасан бөгөөд хэмжээ нь авсан санал болон УИХ-ын суудлын тоонд үндэслэн тооцогддог.

Гэхдээ энд анхаарах нэг зүйл бий. 2024 онд СЕХ 2025 онд олгож болох дээд хэмжээг 7.45 тэрбум төгрөгөөр тооцож байсан. Харин намын санхүүгийн тайлан, хуульд заасан орлогын хязгаарыг шалгасны дараа бодит олголт 6.95 тэрбум болсон байна.

-Тэгвэл энэ мөнгө юунд зарцуулагдах ёстой вэ?

Намууд төрөөс авсан мөнгөө дур мэдэн зарцуулах эрхгүй. Хуулиар санхүүжилтийн тодорхой хувийг эмэгтэйчүүд, залуучууд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн улс төрийн оролцоог дэмжих, улс төрийн боловсрол, ардчилал, хүний эрхийн талаарх сургалт, бодлого боловсруулах судалгаа болон намын дотоод ардчиллыг хөгжүүлэхэд зарцуулахаар заасан.

Мөн намууд төрийн санхүүжилтийн зарлага, тайлангаа нийтэд ил тод мэдээлэх үүрэгтэй. Шилэн дансны тухай хуульд ч төрийн санхүүжилт авч буй нам, эвслийн санхүүжилт болон зарцуулалтын мэдээллийг нийтэд мэдээлэх зохицуулалт бий.

-Харин хамгийн сонирхолтой асуулт нь эндээс эхэлнэ. 

Татвар төлөгчдийн 6.95 тэрбум төгрөгийг намууд яг юунд зарцуулсан бэ?

Улс төрийн намын тухай хуулийн 26.3.1. Төрийн санхүүжилтийн 20-оос доошгүй хувийг эмэгтэй, ахмад, залуу, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд зэрэг нийгмийн бүлгүүдийн улс төрийн оролцоог дэмжих, сургаж бэлтгэх;

26.3.2. Төрийн санхүүжилтийн 15-аас доошгүй хувийг намын гишүүдийн болон иргэдийн улс төрийн боловсролыг дээшлүүлэх, ардчилал, хүний эрхийн үнэт зүйлийг нийтэд таниулах;

26.3.3. Төрийн санхүүжилтийн 15-аас доошгүй хувийг намын хөтөлбөр, бодлого боловсруулахад чиглэсэн судалгаа хийх, төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, намын дотоод ардчиллыг хөгжүүлэх ёстой  хэмээн заажээ. 

Өөрөөр хэлбэл, төрөөс өгсөн мөнгөний зарцуулалт хуулиар тодорхой зориулалттай. Гэвч бодит байдал дээр энэ мөнгө намын дарга, гишүүдийн томилолтод хэдийг, гадаад, дотоодын аялалд хэдийг, сурталчилгаа, хэвлэл мэдээлэлд хэдийг зарцуулсан бэ гэсэн асуулт руу шилжиж байна.

Тиймээс татвар төлөгчдийн мөнгө үнэхээр хуульд заасан иргэдийн улс төрийн оролцоо, боловсрол, бодлого боловсруулах судалгаанд зарцуулагдсан уу, эсвэл намын эрх бүхий албан тушаалтны томилолт, наадам найр, дайллага цайллага, сурталчилгаа зэрэг зардалд түлхүү урссан уу гэдгийг нам тус бүрийн зарцуулалтын тайлангаас харах шаардлагатай.

Т.Золзаяа