Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий хэсгийн шатны сүүлийн тойрог өнөө шөнө эхэлнэ. Гурван улс хамтран зохион байгуулж, түүхэн хамгийн их 48 баг оролцож байгаа болоод ч тэр үү, энэ удаа ДАШТ дуулиан ихтэй, хөлбөмбөг үздэггүй хүний ч анхаарлын төвд ороод байна.
Дэлхийн домогт хөлбөмбөгчдийн нэг Лионел Месси хоёр тоглолтод таван гоол оруулж дэлхий нийтийг алмайруулсан бол түүнтэй үргэлж жишигдэж ирсэн өөр нэг домог Кристиано Роналду эхний тоглолтдоо гоолгүй байсан бол өнгөрсөн шөнө манай Ази тивийн төлөөлөл Укбекистаны шигшээгийн эсрэг хоёр гоол оруулж хүлээлтийг тас цохив.
Хөлбөмбөг бол хэл, шашин, үндэстэн ялгаагүйгээр дэлхийг нэгэн зэрэг догдлуулж чаддаг цорын ганц спорт юм. Дэлхийн аваргын шигшээ тоглолтыг хэдэн тэрбум хүн үздэг нь хөлбөмбөг спорт бус, дэлхийн хэмжээний эв нэгдлийн бэлгэдэл болсныг батална. 90 минутын тоглолт улс орныг баярлуулж, эсвэл уйлуулж чаддаг хүчтэй нөлөөг өөр ямар ч спорт үзүүлдэггүй. Дэлхийн хамгийн алдартай тамирчид, хамгийн өндөр үнэлгээтэй клубүүд, хамгийн том үзэгчдийн зах зээл бүгд хөлбөмбөгийн эргэн тойронд байдаг.
Гэвч манай улс энэ том эв нэгдэл, бэлгэдлийн хаагуур нь тойроод байна вэ?
Нэгэн цагт бид өөрсдийгөө багийн спортын хөгжил муутай, нэгдэж чаддаггүй, амжилт үзүүлдэггүй гэж шүүмжилдэг байлаа. Гэвч сүүлийн жилүүдэд сагсанбөмбөг, бүжиг, е-спорт, хоккей зэрэг төрлүүдээр амжилт үзүүлж эхэллээ. Гэвч дэлхий дээр хамгийн олон үзэгчтэй хөлбөмбөгийн төрлөөр л амжилт гэдэг үгний "А" үсэггүй сууна. Гэхдээ асуудал зөвхөн талбай дээрх тоглолтоор хэмжигдэхгүй. Систем, удирдлага, бодлого гэсэн гурван тулгуур дээр л спорт хөгждөг гэдгийг дэлхийн жишээнүүд харуулсаар байна.
Манай үндэсний шигшээ баг 1998 оны Азийн наадамд хамгийн анх Кувейтын шигшээгийн эсрэг тоглож 11:0 харьцаатай ялагдаж байв. Тухайн наадамд мөн Укбекистаны шигшээд 15:0-ээр ялагджээ. Энэ нь манай хөлбөмбөгийн түүхэн дэх хамгийн том ялагдлуудын нэг байлаа. Энэ цагаас хойш манай баг 90 орчим олон улсын хэмжээний тоглолтыг хийсний 65 тоглолтод ялагдаж, 17 удаа ялж, 8 удаа тэнцсэн үзүүлэлт байна.
2010 оноос өөр орны багуудын хаалганд гоол оруулахтайгаа болж ирсэн манай хөлбөмбөгийн амжилт Ц.Анандбазар гэх хүнийг холбооныхоо хойморт залснаас хойш өөдлөхөө байжээ. Муу муухай зүйлстэй нэр холбогдож явсан Анандбазар гэх эрхэм энэ холбооны төлөө юу хийв. Холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод жил гаран болохдоо түүнд "май гээд үзүүлчих ажлаас" илүү нэрээ хутгаж явсан муу хэрэг нь олон. Муу хэрэг нь яах вэ гэхэд дорвитой үйл хийгээд, хөлбөмбөгийг хөгжүүлээд байвал хэн л муу хэлэх вэ дээ. Гэвч таг чиг, юу хийж, "хаана явдаг буян" юм бол?
Эргэн дурсахад, 2021 оны хавар нэр бүхий эмэгтэйчүүд олон нийтийн сүлжээгээр Ц.Анандбазарыг бэлгийн дарамт, хүчирхийлэл үйлдсэн гэх мэдээлэл тарааж байв. "MeToо" хөдөлгөөний хүрээнд энэ асуудал Монголд хүн болгоны чихээр орсон. Хууль хяналтын байгууллагууд тодорхой шалгалт хийсэн ч тэр аргалаад л өнгөрсөн.
Тухайн үед Ц.Анандбазар УИХ-ын гишүүн байсан тул түүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх эсэх асуудал улс төрийн хүрээнд хэлэлцэгдэж байв. Иргэний нийгмийн байгууллагууд болон эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөөх бүлгүүд шалгалтыг ил тод явуулах шаардлага тавьж байлаа. Энэ дуулиан ингэсгээд л мартагдсан.
Ц.Анандбазар 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 28-нд Монголын Хөлбөмбөгийн Холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Сонгуулийн үеэр зарим клуб, тоглогчдын төлөөлөл түүний нэр дэвших эрх болон сонгуулийн үйл явцын шударга байдалд эргэлзэж байгаагаа илэрхийлсэн. Жагсаал хийж, эсэргүүцлээ илэрхийлсэн боловч сонгуулийн дүнгээр тэр ялалт байгуулж, холбооны ерөнхийлөгч болсон.
Үүнээс ч өмнөх жилүүдэд холбооны нэр бүхий удирдлагуудтай холбоотойгоор олон нийтийн анхаарал татсан янз бүрийн мэдээлэл, дуулиан гарч байсан нь спортын байгууллагын нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлж ирснийг үгүйсгэх аргагүй. Эдгээр асуудлууд хуулийн байгууллага, холбогдох шалгалтын түвшинд яригдаж байсан ч олон нийтэд тодорхой, эцсийн хариулт өнөөдрийг хүртэл бүрэн ойлгомжтой болоогүй хэвээр байна.
Өнгөрсөн шөнө дэлхийн домогт хөлбөмбөгчдийн нэг Кристиано Роналдугаар ахлуулсан Португалын шигшээ багийн эсрэг Ази тивийн төлөөлөл Узбекистаны шигшээ баг туллаа. 1991 онд ЗХУ-аас салж, тусгаар тогтнолоо зарласан энэ улсыг Ислам Каримов гэх эрхэм 24 жил дарангуйлсан гэхэд хилсдэхгүй. Улмаар тэр 2016 онд насан эцэслэж, Шавкат Миромонович Мирзиёев өнөөг хүртэл Ерөнхийлөгчөөр нь ажиллаж байна. Энэ цагаас тус улсын хөлбөмбөгийн хөгжил эхэлсэн гэж хэлж болно. Мирзиёевийн засаг захиргаа улс даяар олон зуун сургуулийн хөлбөмбөгийн талбайг шинэчилж, олон мянган хүүхдүүдийг үе шаттайгаар хөлбөмбөгийн сургалтад хамруулж, системтэй ажилласны үр дүнд тус улс өнөөдөр шигшээ багаа дэлхийн домогт тоглогчдийн эсрэг сойж байна. Энэ бол нэг өдөрт бий болсон амжилт биш, харин хэдэн арван жилийн тогтвортой бодлогын үр дүн юм.
Хөлбөмбөгийн холбоо бол Монголын хамгийн баян холбоодын нэг гарцаагүй мөн. Энэ холбоо Дэлхийн хөлбөмбөгийн холбооноос (ФИФА) жил бүр 1 сая 250 мянган ам.доллар, Азийн хөлбөмбөгийн холбооноос жил бүр 500 мянган ам.доллар авдаг. Энэ мөнгө лигийн багуудад санхүүжилт болж очихгүй 2 жил өнгөрснийг энэ хүрээнийхэн бүгд хэлж байгаа. Монгол мөнгөөр 6.25 тэрбум төгрөгөөр холбоо яг юу хийдэг вэ. Босгож, бүтээсэн зүйлгүй байгаа энэ холбооны толгой Ц.Анандбазарыг АТГ шалгах цаг нь ирсэн биш үү.
Энэ хөрөнгө бодит хөгжил, дэд бүтэц, хүүхдийн сургалт, лигийн чанарт хэрхэн шингэж байгаа нь өнөөдөр хамгийн том асуултын тэмдэг.
Тоо нь тодорхой ч үр дүн нь бүрхэг хэвээр. Энэ бүхэн эцэстээ нэг л асуултад тулж ирнэ. Монгол улс дэлхийн хамгийн том спортын нэгийг зөвхөн үзэгчийн байр сууринаас харсаар байх уу, эсвэл бодит тоглогч болох уу? Хөлбөмбөг дэлхийг нэгтгэж байна. Харин Монгол тэрхүү эв нэгдлийн гадна үлдсээр байх уу?
Л.Баяр
