Америкийн дүрслэх урлагийн нэрт төлөөлөгч, Хар арьстнуудын урлагийн хөдөлгөөний (Black Arts Movement) гол төлөөлөгчдийн нэг Бетье Саар 99 насандаа таалал төгсжээ. Тэрээр Лос Анжелес хот дахь гэртээ өнгөрсөн ням гарагт нас барсан бөгөөд гэр бүлийнхэн нь энэ мэдээллийг баталгаажуулсан байна. Саар энэ долоо хоногт 100 насны төрсөн өдрөө тэмдэглэх байсан юм.
1926 онд Лос Анжелест төрсөн Бетье Саар анх дизайны чиглэлээр суралцсан ч 35 насандаа дүрслэх урлагт бүрэн шилжжээ. Тэрээр хуучин эд өлгийн зүйлс, хүүхэлдэй, модон хайрцаг, угаалгын самбар зэрэг ахуйн эдлэлээр бүтээл урладаг assemblage буюу олдвор эд зүйлсээр баримал, инсталляц хийх урсгалыг шинэ түвшинд хүргэсэн уран бүтээлчдийн нэг байлаа.
Түүний хамгийн алдартай бүтээл болох "The Liberation of Aunt Jemima" (1972) нь арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхсан хэвшмэл дүр төрхийг эсэргүүцсэн хүчтэй уран бүтээлд тооцогддог. Саар уг бүтээлдээ боолчлолын үеийн "Aunt Jemima" дүрийг буу, гранат барьсан хувьсгалч эмэгтэй болгон дүрсэлж, Америкийн нийгэм дэх арьс өнгөөр ялгаварлах үзлийг хурцаар шүүмжилжээ.
Тэрээр энэхүү бүтээлээ 1968 онд иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч Мартин Лютер Кинг агсны аллагын дараах уур хилэн, тэмцлийн сэтгэлгээний илэрхийлэл хэмээн тайлбарлаж байсан юм.
Саарын бүтээлүүд арьс өнгө, соёл, түүх, улс төр, эмэгтэйчүүдийн эрх, сүнслэг үзэл зэрэг өргөн сэдвийг хамарч, АНУ-ын Орчин үеийн урлагийн музей (MoMA), Лос Анжелесын Урлагийн музей зэрэг дэлхийн нэр хүндтэй музейнүүдэд хадгалагддаг. 2026 онд тэрээр Америкийн Урлаг, утга зохиолын академийн гишүүнээр сонгогдсон нь түүний урлагийн үнэт өвийг дахин баталгаажуулсан үйл явдал болсон юм.
Бетье Саар зөвхөн өөрийн бүтээлээрээ бус, дараагийн үеийн хар арьст уран бүтээлчдийг дэмжиж, сурган хүмүүжүүлснээрээ ч урлагийн ертөнцөд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан хүн байв. Түүний насан туршийн уран бүтээл нь урлагийг нийгмийн шударга ёс, эрх тэгш байдлын төлөөх хүчирхэг дуу хоолой болгож чадсан түүхэн өв болон үлдэж байна.
Л.Баяр
