Өвлийн улирал айлчлан ирлээ. Халуун кофе уунгаа ном уншихад тохирсон улирал. Тэгвэл энэ цаг үед олны таашаалд нийцээд буй, уншихад тохиромжтой 24 номыг танилцуулж байна.

1. “Тэвчихийн аргагүй хөнгөн оршихуй” - Милан Кундера

Чехийн нэрт зохиолч Милан Кундерагийн “Хөгшин цогцос залуудаа зай тавиг” өгүүллэг одоогоос хоёр жилийн өмнө анх урлаг гоо зүйн “Гоодаль” сэтгүүл, утга зохиолын “ЦОГ” сэтгүүлд хэвлэгдсэнээр монгол хэл дээр уг зохиолч анх удаа буусан юм. Өнгөрсөн онд зохиолчийн шилдэг роман болох “Тэвчихийн аргагүй хөнгөн оршихуй”-г нь орчуулагч Ж.Тэгшзаяа хөрвүүлжээ. Милан Кундерагийн энэхүү романаас постмодерн уран зохиол гэж чухам юуг хэлээд буйг ойлгох боломжтой. 

2. “Тэжээвэр тэргүүт шилмэл бүтээлийн чуулган” –Д.Норов

Төрийн шагналт зохиолч Д.Норовын шилмэл бүтээлүүдээс бүрдсэн “Тэжээвэр тэргүүт шилмэл бүтээлийн чуулган” номыг “Тагтаа паблишинг” хэвлэлийн газраас өнгөрсөн онд гаргасан. Ном хэвлэгдэхээс урьтаад Д.Норов гуайн зохиолуудтай танилцчихсан тул хараахан энэ номыг гартаа барьж үзээгүй явна. Өөрийн номын сандаа заавал байлгах ном гэдэг утгаар энд нэрлэж, танд санал болгож байна. 1980-аад онд бичигдсэн “Тэжээвэр” тууж зах зээлийн дүйвээн, ном унших завгүй шилжилтийн нийгмийн шийдвэргүй паниктсан амьдрал дунд төдийлөн олонд хүрээгүй болов уу гэж боддог юм. Ер нь 70, 80-аад он бол Монголын хүүрнэл зохиолын ид цэцэглэлтийн үе гэгддэг юм билээ. “Тагтаа паблишинг” оны өмнөхөн уг бүтээлийн хоёр дахь хэвлэлтийг уншигчдад хүргэхийн сацуу мөн 80-аад оны шилдэг зохиолчдын нэг П.Баярсайханы “Сармагчин бол сармагчин” нэртэй өгүүллэгээр нэрлэсэн түүвэр зохиолыг гаргасан юм. 

3. “Сүүдэрт гэтэх албин” –Эдогава Рампо

Японы зохиолч Таро Хирай /1894-1965 он/ уран бүтээлийн гараагаа эхлэхдээ өөртөө Эдогава Рампо хэмээх утга зохиолын нэр авсан нь америкийн утга зохиолын суутан Эдгар Аллан По-гийн нэрийг ханзаар бичсэн дуудлагын япон хувилбар байлаа. Японы триллер зохиолын хаан энэ эрхэмийн “Сүүдэрт гэтэх албин” ном өнгөрсөн онд орчуулагч Д.Дашмөнхийн орчуулгаар уншигчдад хүрэв. Зохиолч орчуулагч Д.Дашмөнх өмнө нь Эдогава Рампогийн “Хүн сандал” өгүүллэг тэргүүтэй зохиолуудыг орчуулсан байдаг. 

4.“Хөх тариан талбайн ирмэгт” -Жером Дэвид Сэлинжер

Хэдэн жилийн өмнө зохиолч Г.Аюурзаны санал болгосон номууд дундаас дээрх номын нэрийг анх харж байлаа. Америкийн нэрт зохиолч Жером Дэвид Сэлинжерын “Хөх тариан талбайн ирмэгт” хэмээх дэлхийн сонгодог роман монгол хэлнээ орчуулагч О.Чинзоригийн хөрвүүлгээр буужээ. Өөр орчуулагчдын орчуулснаар ч худалдаанд бий гэнэ. 

5. "Улааныхан ба харынхан"- Стендаль

Бүх цаг үеийн шилдэг 100 зохиолын дотор ямагт нэрлэгддэг Францын зохиолч Анри Бейль буюу Стендалийн "Улааныхан ба харынхан" зохиол монгол хэлнээ 2009 онд орчуулагдсан байдаг. “Мон судар” хэвлэлийн газраас гаргасан Дэлхийн сонгодог зохиол цувралд энэ ном багтаж орчуулагдсан ч, уран зохиолд шимтэгч монгол уншигчид төдийлэн энэ номын талаар ярьж хөөрөөгүй болох нь интернет хайлтаас харагдана. Номын сандаа жил гаруй хадгалсан уншиж амжаагүй номоо энэ жил унших 50 номондоо багтааж байна. Харин та?

6. “Сахиуст хангайн нууц” –Г.Аюурзана

Зохиолч Г.Аюурзаны сүүлд гаргасан роман. Түүний өмнөх романуудыг, ер нь түүний орчуулж, эмхэтгэсэн номуудыг алгасалгүй уншдаг хүний хувьд энэ номыг шинэ онд унших 50 номондоо нэрлэв. Энэ цаг үеийн Монголын уран зохиолын гарамгай хүүрнэлч Г.Аюурзаны шинэхэн романд “Ятган хуурч Пүрэв гүн” хэмээн алдаршсан Жонон бэйл Пүрэвжавын тухай өгүүлэх ба түүний амьдралд тохиолдсон нэгэн золгүй хайр дурлалын түүх гардаг байна. 

7. “Газар дороос бичсэн тэмдэглэл” -Ф.М.Достоевский

Достоевскийн энэхүү бүтээлийг Ницше “Сэтгэлзүйн сод бүтээл” гэж сайшаасан төдийгүй “Достоевский бол надад шинэ зүйл зааж чадах цорын ганц сэтгэл судлаач” хэмээжээ. Энэ жил унших 50 номд Ф.М.Достоевскийн дээрх номыг оруулъя. Түүний оргил бүтээлийг “Карамазовын хөвгүүд” гэдэг ч огт уншиж байгаагүй залуу хүн “Гэм зэм”-ээс эхлэх хэрэгтэй гэх нь бий. Дээрх зохиолууд бүгд монгол хэлээр орчуулагдсан болно. 

8. ”Толгодын цаана ингэ буйлна” –Ж.Лхагва

“Толгодын цаана ингэ буйлна” гэдэг бяцхан шар ном тэртээ 1972 онд хэвлэгдэж Монголын уран зохиолд Жагдалын Лхагва гэдэг зохиолч байдгийг таниулжээ. 1997 онд тэнгэрт хальсан зохиолчийн 75 насны ойг тохиолдуулан өнгөрсөн хавар "Толгодын цаана ингэ буйлна" бүрэн түүвэр, "Толгодын цаана ингэ буйлна", " Яргуйн эрэлд " өгүүллэгийн сонсдог хоёр номыг гаргажээ. 

9. "Хугацаан доторх Хугацаа" – Андрей Тарковский

ХХ зууны Оросын нэрт найруулагч Андрей Арсеньевич Тарковскийн өдрийн тэмдэглэл, ярилцлагуудаас бүтсэн  "Хугацаан доторх Хугацаа" ном өнгөрсөн онд гарсан. Уг бүтээлийг сэтгүүлч, орчуулагч П.Номинбилэг орос, англи хэлнээс (ихэвчлэн гадаадын сэтгүүлчидтэй ярилцсан байж) түүвэрлэн орчуулжээ. “Тагтаа паблишинг” хэвлэлийн газраас өмнө нь Италийн алдарт кино найруулагч Фредрико Феллинийн “Зүүд бол цорын ганц” номыг гаргаж байв. 

10. “Цэвэрхэн саруулхан газар” -Д.Дашмөнх

Өнгөрсөн оны эхээр Монголын Зохиолчдын эвлэлээс оны шилдэг бүтээл шалгаруулах “Алтан Өд” арга хэмжээг 15 дахь удаагаа зохион байгуулахад орчуулгын төрөлд “Цэвэрхэн саруулхан газар” зохиол шилдгээр шалгарсан юм. “Цэвэрхэн саруулхан газар”-т өрнө дорнын шилдэг өгүүллэгүүд багтсан юм. Орчуулагч Д.Дашмөнхийн тухайд өмнө нь “Японы зохиолчдын “Үхлийн тууриуд”, дээр өгүүлсэн японы алдарт зохиолч Эдогава Рампогийн "Сүүдэрт гэтэх албин", “Хүн сандал” зэрэг номыг уншигдадаа хүргэжээ. 

11. "Япон өгүүллэг, тууж" –О.Жаргалсайхан

Япон судлаач, орчуулагч О.Жаргалсайхан уран зохиолын орчуулгын төрлөөр дэлхийн анхны роман, манай эриний Х зуунд Мүрасаки Шикибү зохиосон “Гэнжийн туульс” нэгдүгээр боть, өнөө цагийн хамгийн алдартай зохиолч Мүраками Харүкигийн “1Q84” гурамсан роман, “Өнгөгүй Тазаки Цүкүрү ба түүний эргэлийн он жилүүд” романыг орчуулсан. Орчуулагч О.Жаргалсайхан өнгөрсөн онд "Япон өгүүллэг, тууж" нэртэй дээрх түүврийг гаргажээ. 

12. “Даян дэлхийн жигшүүрт түүх”- Хорхе Луис Борхес 

Испани хэлт уран зохиолын суут төлөөлөгч Борхес “Даян дэлхийн жигшүүрт түүх”-ээ бичихдээ “Би даян дэлхийн бүх жигшүүрт түүхийг нэг номд багтаана” хэмээн ам гарсан гэдэг. Өнгөрсөн зууны хамгийн нөлөө бүхий зохиолч, бадрангуй суутны энэ үг зохиолд хэрхэн илрэх нь сонирхолтой юм. “Даян дэлхийн жигшүүрт түүх”-ийг испани хэлнээс орчуулагч Б.Нямдорж монгол хэлнээ буулгажээ. Үүнээс өмнө орчуулагч Б.Нямдорж Нобелийн шагналт Габриель Гарсия Маркесийн “Тахлын үеийн дурлал” номыг орчуулсан байдаг. 

13. “Чевенгүр” -Андрей Платонов

“Чевенгүр” романыг тэртээ 1929 онд бичигдсэн ч ЗХУ-д хэвлэхийг хорьж, гагцхүү 1988 онд анх ном болон гарсанаар Оросын уншигчид нэрт зохиолчийнхоо бүтээлтэй танилцах боломж бүрджээ. Үүнээс өмнө 50-иад жилд орос оюутнуудын гар дамждаг, номын сангуудаас бол сураглаад ч нэмэргүй ийм ховор ном байсныг Монголын Орчуулагчдын эвлэлийн ерөнхийлөгч, орчуулагч О.Чинбаяр монгол хэл дээр толилуулав. О.Чинбаяр өмнө нь Модернист уран зохиол “эцэг” нухацтай ирланд эр Ж.Жойстой монголчуудад танилцуулж, “Үлисс”, “Дүблинчүүд”-ыг орчуулсан. Дараа нь Америкийн нэрт зохиолч Хэрман Мэлвиллын “Моби Дик”-ыг ч бас монголд авчирсан юм. 

14. “Халхын заяат харгуй минь” –С.Эрдэнэ

Хүүрнэл зохиолын нэрт төлөөлөгч, уянгын өгүүллэгийн гарамгай мастер С.Эрдэнийн зохиолуудтай танилцаж амжаагүй “номонд дурлагч” байхгүй биз ээ. Тиймээс өчигдөрхөн уншиж эхэлсэн энэ номыг 2018 онд унших 50 номын нэгээр нэрэлж байна. Энэ бяцхан дурсамж туужийг олж унших хүсэл эртнээс тээж явсан ч өчигдөр л Номын сангаас гэрээр авч уншив. Ер нь дурсамжийн номуудаас татгалздаггүй, Монголын уран зохиол, зохиолчдоо гадарладаг хүнд бол тун амттай ном байх нь эргэлзээгүй. 

15. “Аав бид хоёр” –Б.Ганчимэг

Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, сэтгүүлч Б.Ганчимэгийн энэ номыг уншсан хэд хэдэн найз надад заавал уншихыг зөвлөв. Нэг жилд унших 50 номонд ямар ном оруулах вэ гэж асуухад мөн л гайгүй уншчихдаг хоёр эмэгтэй үүнийг санал болголоо. 

15. “25” –Ж.Тэгшжаргал

Сэтгүүлч Ж.Тэгшжаргал эсээ, тэмдэглэлүүдээс бүрдсэн “25” нэртэй номоо өнгөрсөн онд гаргасан. Номынхоо өмнөтгөлд тэрбээр, ““Хорин нас бол би үнэндээ юу ч мэддэггүй юм байна гэдэгтэйгээ эвлэрэхэд хэтэрхий омолон, чухам тэр л эрчилсэн их ааг омгоороо бүтэлгүйтлийн ханыг хэчнээн удаа мөргөж унасан ч ажрахгүй босч ирээд ахиад хэдэн удаа мөргөсөн ч надад нас бас тэнхээ байна гэдгээ мэдэрдэг давилуун үе юм. Харин хорин таван нас гэдэг адилхан алдаагаа ахиад нэг давтахад л хорвоо дэлхий бүгдээрээ чиний эсрэг босч, бодит амьдралын нударга нэг буултаараа л үзэж туулж, итгэж найдаж, хийж гийгүүлсэн бүхнийг чинь хумхын тоос болгон хөсөр унагахтай хэчнээн эвлэрхгүй байя гээд аяндаа тэнхэл хүрэхгүй тийм л нас ажээ.”хэмээн бичсэн байна. 

16. “Лонхонд байсан шүлгүүд” –Б.Батзаяа

2000-аад оны сүүл үед Монголын яруу найрагт орж ирсэн авьаяслаг яруу найрагчдын нэг бол Б.Батзаяа. Түүнийг “Баяртай гуниг минь”, “Догдлолууд” шүлгийн түүврээр нь уншигчид мэднэ.

17. “Алхах тоолонд элс нурнам” –Х.Нямхишиг

Яруу найрагч Х.Нямхишигийн яруу найргийн бус төрлөөр бичсэн анхны ном, бүр тодруулбал эсээний ном юм. Зохиогч уг номдоо Говь-Алтай, Эрдэнэт, Улаанбаатар, Оюутолгой, Истанбулд ажиллаж, амьдарч явсан үеэ буюу 2013 оноос хойшх үйл явдлыг хөврүүлэн, тунчиг амттай бичиж мөн л өнгөрсөн онд хэвлүүлсэн юм. Энэ номд буй яруу найргийн талаарх эргэцүүлэл эсээ, Истанбулын тэмдэглэлүүд тун уншууртай.

18. “Оршихгүйгээр оршихуй” –Г.Лхагвадулам

Өнгөрсөн зууны түүхэнд нэрээ үлдээсэн дэлхийн сод тод хүмүүсийн ховор ярилцлагуудыг эмхэтгэж орчуулагч Г.Лхагвадулам “Оршихгүйгээр оршихуй”, “Амьдрал нэрт кафед”  нэртэй хоёр боть ном гаргажээ. “Алдартнуудын ховор ярилцлага” цувралын дэвтэр тус бүрт 36 алдартны ярилцлага багтсан бөгөөд сүүлийн боть нь тун удахгүй гарах сурагтай. 

19. "Сайн уу, гуниг минь" -Франсуаза Саган

Франсуаза Саган "Сайн уу, гуниг минь" номоо 18 насандаа бичиж нэр алдарт гарчээ. 1954 оноос хойш энэ ном Франц даяар 3 сая хувь хэвлэгдэж, залуу эмэгтэйчүүдийг байлдан дагуулав. “Сайн уу, Гуниг минь” бэсрэг романыг Б.Сувддулам орчуулжээ. Тэрбээр мөн "Пигийн амьдрал" номыг монгол хэлнээ хөрвүүлсэн байна. 

20. “Монголын сонгомол тууж” –Г.Аюурзана

“Монголын сонгомол яруу найраг”, “Монголын сонгомол өгүүллэг” антологиуд эрхлэн гаргаж, “Дэлхийн сонгомол яруу найраг”, “Дэлхийн сонгомол өгүүллэг” антологуудыг орчуулсан зохиолч Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс нарын ажлуудаас “Монголын сонгомол тууж” номыг унших боломж гарсангүй явсаар өдийг хүрчээ. Уран зохиолд шимтэгчдийн номын санд эдгээр улаан хавтастай таван номын 1-2 нь заавал байдаг юм билээ. 

21. “Сонгодог 100 зохиолч” -Даниел С.Бөрт

Сонгодог 100 зохиолч бүтээлд бүх цаг үеийн хамгийн нөлөө бүхий зохиолчдын тухай сонирхолтой түүхийг өгүүлжээ. Энэ бүтээлд сонгодог 100 зохиолчдоос гадна утга зохиолын хөгжилд шинэ өнгө төрх авчирсан 25 зохиолч багтсан байна. 

22. “Уншигч” –Бернард Шлинк 

"Уншигч" роман бол дэлхийн 39 хэлнээ орчуулагдаж, олон улсын бестселлер болсон ном. Европ Америкийн утга зохиолын нэр хүндтэй шагналуудыг авсан энэхүү бүтээлд эрдэмтэн гэр бүлээс гаралтай 15 настай хөвгүүн, нас бие гүйцсэн эмэгтэй хоёрын дунд гэнэт дүрэлзсэн хайр дурлал бий болж, мөнөөх эмэгтэй гэнэт алга болсноор тасарснаар үйл явдал өрнөдөг байна. Ажлынхаа номын сангаас авч уншихаар зэхэж буй номуудын нэг тул энд орууллаа. 

23. “Стивен Хокинг” –Хүбэрт Маниа

Стивен Хокингийн “Цаг хугацааны товч түүх”, “Хар нүх ба шинэ ертөнц” гэсэн хоёр ном монгол хэлнээ хөрвүүлэгдсэн нь одоо ч ном уншигчдын дунд эрэлттэй байдаг юм билээ. “Непко” хэвлэлийн газраас сүүлийн жилүүдэд намтарчилсан хөрөг номууд олныг гаргаж Монголын төдийгүй дэлхийн түүхэн дэх нэр цуутай эрхмүүдийн талаар мэдлэг мэдээлэл түгээж байна. Энэ удаад “Стивен Хокинг” номыг эргэлзэлгүй авч унших номын жагсаалтад оруулав. 

24. “Сонгомол эсээнүүд” – Мишель Монтень

18-тайдаа зарим номыг уншаад төдийлөн олон зүйл эргэцүүлж амжихгүй. Сүүлд үүнийг ойлгож, оюутны ширээнд барьж аваад юу ч ойлголгүй өнгөрсөн номуудыг эргэн харах болсон. Тийм ч учраас дахин нэг нухацтай харах номоор “Сонгомол эсээнүүд”-ийг нэрлэж байна. Францын философич Мишэль Монтэнь эсээ хэмээх орчин цагийн уран зохиолын жанрыг үндэслэсэн бөгөөд уг бүтээлүүд аль ч улс оронд оюунлаг номын жагсаалтыг тасралтгүй тэргүүлсээр иржээ. 

Л.Сайнбаяр