Дэлхий даяар тэмдэглэн өнгөрүүлдэг олон янзын өдрүүд бий. Ямар нэгэн тэмдэглэлт үйл явдал эсвэл чухал зорилго, зорилтын төлөө аль нэгэн өдрийг онцолж, жил бүрийн тухайн өдрийг тэмдэглэж байдаг нь хэдийн тогтсон жишиг юм. Тэгвэл өнөөдөр “Цэлмэг тэнгэрт цэвэр агаар” олон улсын өдөр тохиож байна.
2019 оны 11-р сарын 26-ны өдөр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага (НҮБ)-ын Ерөнхий Ассамблейн 74 дүгээр чуулганы Хоёрдугаар хорооноос жил бүрийн есдүгээр сарын 7-ны өдрийг “Цэнхэр тэнгэрт цэвэр агаар” олон улсын өдөр болгон тэмдэглэж байх тухай тогтоол баталсан билээ.
Дөрөв дэх жилдээ болж буй эл өдрийг “Цэвэр агаарын төлөө хамтдаа” сэдвийн хүрээнд зохион байгуулж байна.
Энэхүү өдрийг тэмдэглэхийн гол учир нь цэвэр агаарын төлөөх олон улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд сонирхогч бүхий л талуудын хүчийг нэтгэхэд чиглэж байгаа юм. Улмаар дэлхийн улс орнуудад агаарын чанарыг сайжруулахад үйл ажиллагаагаа чиглүүлэх улс төрийн эр зориг бэхжүүлэх платформ болдог.
"Цэлмэг тэнгэрт цэвэр агаар" олон улсын өдрийн бусад зорилго нь:
- Агаарын бохирдлын эх үүсвэрүүд, тэдгээрээс хүний эрүүл мэнд, эх дэлхийд учирч буй нөлөө, агаарын чанарыг сайжруулах боломжит шийдлүүдийн талаарх ойлголт мэдлэгийг дээшлүүлэх,
- Агаарын чанар нь уур амьсгалын өөрчлөлт, экосистемийн төлөв байдал, бохирдол (бусад хэлбэрүүдтэй холбоотой) болон эдийн засгийн хөгжил, тухайлбал, тогтвортой хотжилт, тээвэр, эрчим хүчний үйлдвэрлэл, хөдөө аж ахуй гэх зэрэг байгаль орчны болон хөгжлийн бусад асуудлуудтай нягт уялдаа холбоотой байгааг харуулах.
- Агаарын чанарыг сайжруулах шийдэл нь улс орны үндэсний хөгжил, эрүүл мэндийн тэргүүлэх чиглэлийн зорилтуудыг шийдвэрлэхэд ашиг тусаа өгөхийн зэрэгцээ дэлхийн уур амьсгал, байгаль орчин, хөгжлийн зорилтод дорвитой хувь нэмэр оруулж чадах талаар илүү тодруулж мэдээлэх.
- Агаарын бохирдлыг бууруулахад чиглэсэн үндэсний болоод бүс нутаг, олон улсын хамтарсан арга ажиллагааг эрчимжүүлэхийн тулд хүртээмжтэй бөгөөд олон талын оролцоотой түншлэлийг бэхжүүлэх.
- Агаарын бохирдол нь хүн амын хамгийн эмзэг, эрсдэлд өртөмтгий, өөрсдийгөө хамгаалах хөрөнгө нөөц багатай хэсэг, ялангуяа хүүхэд, ахмад настнуудад харьцангуй ихээр нөлөөлөхийн зэрэгцээ, экосистемд сөрөг нөлөө үзүүлж байгааг хүлээн зөвшөөрөх.
- Өрхийн дотоод орчны агаарын бохирдол нь эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдэд харьцангуй ихээр нөлөөлж байгааг хүлээн зөвшөөрөх.
Эдгээр зорилгод хүрэхийн тулд тэмдэглэлт өдрөөр дараах зорилтуудыг дэвшүүлжээ.
- Хамтын ажиллагааг сайжруулж, санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх, хүйсээр ангилсан тоо мэдээлэл цуглуулах, ашиглах, хамтарсан судалгаа, шинжилгээг дэмжих, сайн туршлага солилцох зэргээр КОВИД-19-ын өвчлөлтэй холбоотой агаарын бохирдлыг уялдуулж судалсан шинэлэг нотолгоог хамруулан Агаарын бохирдлоос үүдэлтэй нас баралт, өвчлөлийн тохиолдлын тоог 2030 он гэхэд эрс бууруулах.
- Агаарын хил дамнасан бохирдлыг бууруулах бүс нутгийн болоод олон улсын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх.
- Орон нутаг, улс орон, бүс нутаг, дэлхийн түвшинд уур амьсгал, цэвэр агаарын бодлогын уялдаа холбоог сайжруулах, улмаар үр ашгийг нэмэгдүүлэх, зардлыг бууруулах, төлөвлөлт, тогтвортой байдлыг сайжруулахад чиглэсэн үйл ажиллагааг нэмэгдүүлэх.
- Түүхий түлш, хатуу биомасс зэрэг эрчим хүчний бохир эх үүсвэрээс татгалзаж, нүүрс хүчлийн хий ялгаруулдаггүй ирээдүй рүү шилжихийг дэмжин сурталчлах.
- 2030 он гэхэд хот суурингийн нэг хүнд ногдох байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг эрс бууруулах, тэр дундаа агаарын чанар, ахуйн болон бусад хог хаягдлын менежментэд тусгайлан анхаарал хандуулах юм.
Мөн агаарын бохирдлын хил дамнасан шинж чанарт орон нутаг, улс үндэстэн, бүс нутаг, дэлхийн хэмжээнд анхаарал хандуулж, хамтын эрүүл мэнд, хөгжил цэцэглэлтийн төлөө хамтаар хариуцлага хүлээж, хамтарсан арга хэмжээ авах шаардлагатай тулгарч байгааг онцолж байна.
Тус өдрөөр жил бүрийн сэдвийг тодорхойлохдоо бүс нутгуудын онцлог нөхцөл, соёл, хэл зүйн нийцэл зохицолыг хангах зорилгоор НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрүүд хэрэгжиж буй бүс нутгуудын мэдээлэл харилцааны ажилтнууд, агаарын чанарын төслийн ажилтнууд, орчуулагч нартай зөвлөлдсөн болно. Өмнөх жилүүдийн нэгэн адил энэ жилийн сэдэв нь олон салбарын хамтрагч талуудын агаарын бохирдлыг бууруулахад чиглэсэн тодорхой ажлуудыг онцлон тэмдэглэх хангалттай өргөн хүрээтэй аж.
Р.Батхишиг
