Уул уурхайн салбарын өнөөгийн өнгө төрх, цаашдын чиг хандлагыг тодорхойлдог “Mining Week & MinePro 2025” чуулга уулзалт, үзэсгэлэн Налайх дүүргийн Тайж хайрханы бэлд дөрөв дэх жилдээ болж өндөрлөлөө.

Салбарын хамгийн том, хамгийн чухал арга хэмжээний нэг болохоор “хэн юу хэлэв” гэдэг нь жил бүрийн гол яриа болдог. Харин зарим нь эндээс шинэ чиг хандлага, олон улсын сайн туршлага, хамтын ажиллагааны шинэ боломжийг олж харах гэж зорин ирдэг нь нууц биш.

“Ийм хурал чуулганаас бодит өөрчлөлт гардаг уу?” гэх асуулт уул уурхайн хүрээнд үргэлж яригддаг. Үнэндээ бол наанадаж төрийнхөн алдаа оноогоо илэн далангүй ярилцаж, хувийн компаниуд, ханган нийлүүлэгчид хэрэглэгчидтэйгээ нэг дор уулзах боломж бүрдэнэ. Цаашлаад тохижилт, үйлчилгээ, катеринг, маркетинг гээд олон жижиг бизнесийн хөдөлгөгч хүч нь болж, эдийн засагт “цус сэлбэдэг” гэдгийг хүн бүр мэддэг болсон.

Энэ жилээс Mining Week-ийн зохион байгуулалт өмнөх жилүүдээс илүү чамбай болсон нь анзаарагдав. Сонсогчдынхоо эрэлт, заалны уур амьсгалыг мэдэрсэн нь илт. Урт, уйтгартай илтгэлүүд, хөрсөнд наалдахгүй “гадны туршлага” нурших цаг үе ард хоцорч, салбар хуралдаанууд нь цэгцтэй, оносон, даруухан болсон нь сайшаалтай.

Онцлох байр суурь: 50+1

“Төр муу менежер” — энэ бол уул уурхайнхны олон жил бараг тарни шиг давтсаар ирсэн үг. Төрийн оролцоо хэт их, зах зээлийг хаадаг, хувийн хэвшлийн урдуур ордог гэх хэвшмэл ойлголт байсаар ирсэн.

Харин энэ ойлголтыг бага зэрэг эвдсэн байр суурь энэ удаагийн чуулганы хамгийн сонирхолтой агшны нэг байв.

“Эрдэнэс Монгол” нэгдлийн гүйцэтгэх захирал С.Наранцогт “Эрдэс баялгийн салбарын шинэ мөчлөг: Хөрөнгө оруулалт ба хариуцлагатай уул уурхай” салбар хуралдаанд панелистээр оролцохдоо:

“Том ордыг төр өөрөө ашиглах ёстой гэсэн ойлголт одоо өөрчлөгдөж байна” гэж тодорхой хэлсэн нь танхимыг хэсэг нам гүм болголоо.

Тэрээр Монгол-Францын хөрөнгө оруулалтын гэрээг жишээ татан, байгалийн баялгийн 50+1 хувь буюу дийлэнх үр өгөөжийг монголчууддаа авчрах тохиролцоонд хүрснээ жишээ татав. Энэ нь ирээдүйд эдийн засагт ч ээлтэй нөхцөлийг бий болгох алхам гэж тайлбарлалаа.

Цаашдаа энэ зарчмыг бусад томоохон стратегийн ордуудад хэрэгжүүлэхийн тулд нарийн тооцоотой үр ашгийн загвар дээр ажиллаж буйгаа дуулгалаа. Гэхдээ 50+1 бодитоор хэрэгжих боломжгүй бол төр бүхнийг хүчээр барих нь зохисгүй гэдгийг ч тодотгосон.

“Үндэсний баялгийн сангийн хууль хэрэгжиж, иргэдийн Хуримтлалын сан арвижиж байвал менежментийг гадаадын хөрөнгө оруулагчдад өгсөн ч айх зүйлгүй. Төр бүхнийг өөрөө удирдана гэж “чичрэх” шаардлагагүй” гэв.

Төрийн өмчит компанийн удирдлагаас ийм илэн далангүй байр суурь гарсан нь чуулганд өнгө нэмэх, чихний хажуугаар өнгөрүүлж боломгүй момент байлаа.

Онцлох асар: ТӨК-ийн минималист шийдэл

 Энэ жилийн арга хэмжээнд дотоод, гадаадын 350 гаруй компани, 9 улсын элчин сайд, Солонгос, Герман, Франц, Орос, Итали зэрэг зургаан орны төлөөлөгч, мөн 9 улсын бизнесийн холбоод оролцож, нийт 20,000 гаруй хүн үзэж сонирхсон байна.

Оюу толгой ХХК энэ жил “хариуцлагатай уул уурхай” сэдвийг онцолж, ханган нийлүүлэгчидтэйгээ хамтран бараа бүтээгдэхүүнээ танилцуулсан нь жижиг дунд бизнесүүдэд томоохон урам өгсөн.

Харин төрийн өмчит компаниудын нэгдэл болох Эрдэнэс Монгол олон хүний төсөөллийг эвдэв. Тэдний асар нь сүртэй чимэглэлгүй, даруухан хэр нь цэгцтэй, дулаахан, хэмнэлттэй байлаа.

Ерөнхийдөө ганц ч нүсэр краказгүй, том хулдаасан хэвлэлтүүд байхгүй хэрнээ тайзны хэсэг нь үргэлж завгүй, ажил хэрэгч харагдана. Энд том захирлууд гэхээсээ дунд шатны менежерүүд, яг галын шугамд ажил хариуцаж яваа залуус  хүний нөөц, геологи үйлдвэрлэл, мэдээллийн технологи, үйлдвэрлэл технологийн парк гэх мэт  илтгэл тавьж, хэлэлцүүлэг өрнүүлж байв.

Хувийн компаниуд ч бас бүтээлчээр өрсөлдөв. “Бороо Гоулд”, “Энержи Ресурс” зэрэг нь үндэсний өв соёлоо орчин үеийн шийдэлтэй хослуулж, гадаад зочдын сонирхлыг ихэд татлаа. Зарим нь селфи толь, хөгжөөнт тоглоом, халуун ундаагаар дайлах гэх мэт жижиг ухаалаг шийдлүүдээр хүйтэн өдрийг бүлээцүүлж байв.

Эрдэнэс Монголын асарт саатаж,  кофе уунгаа хэд хэдэн харьяа компани, төслийн нэгжийн төлөвлөгөөг сонслоо. Олж мэдсэнээ онцолж багцлав:

1. Асгат төслийн ахиц

Олон жил яригдаж ирсэн Асгатын мөнгөний орд энэ жил бодит ахиц дэвшлээ анх удаа олон нийтэд ил болголоо. Засгийн газар ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах бодлогоо тодорхойлж, Асгат төслийн нэгж гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчдад ажлаа танилцуулсан нь чуулганы нэгэн шинэлэг мөч байв.
 Монгол орны баруун хязгаар Баян-Өлгий аймгийн Ногооннуур суманд орших тухайн ордод 2024 онд зам засвар, хэвтээ малталтын ам нээх, гадаргуугийн зураглал зэрэг томоохон ажлуудыг уул геологийн хүнд нөхцөлд гүйцэтгэсэн бөгөөд одоо олон улсын JORC стандартад нийцүүлэхээр төслийн баг ажиллаж буйгаа онцоллоо.

2. Тогтвортой уул уурхайд уриалав

“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ олон улсын тогтвортой уул уурхайн стандарт-ыг Монголын төрийн өмчит компаниудаас анх удаа нэвтрүүлж буйгаа зарлалаа.
  Анхдагч байх нь бэрхшээлтэй ч тэд өөрсдийн ололт амжилт, тулгарч буй сорилтоо бусадтай нээлттэй хуваалцаж, төрийн өмчит компанийн сайн засаглал, хариуцлагатай үйл ажиллагааны соёлыг түгээх зорилготой байгаагаа тодотгов. Энэ нь салбарын бусад компанид үлгэр дуурайл болох алхам юм.

3. Нүүрсний зах зээлд шинэ “нүүдэл”

Энэ жилийн Mining Week-ийн “чимэг” болсон үйл явдлын нэг бол Эрдэнэс Тавантолгой ХК болон Хятадын нүүрсний зах зээлийн мэдээллийн гол тоглогч Sxcoal.com компанийн хамтын ажиллагааны гэрээ байлаа.
  Sxcoal.com бол Хятадын нүүрсний салбарын чиг хандлага, үнийн мэдээллийг тодорхойлогч гол платформ. Энэхүү хамтрал нь Монголын нүүрсний үнэ цэнийг өсгөж, борлуулалтыг мэдээллийн технологийн тусламжтайгаар илүү оновчтой удирдах шинэ шатны эхлэл болох юм.
  Мөн энэ үеэр уул уурхайн хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг сайжруулах чиглэлээр Канадын N.E.S.S. компанитай хамтын ажиллагааны талаар санал солилцсон нь оролцогч, сонирхогчдын анхаарал татаж байв.

4. Ураны төслийн нээлттэй танилцуулга

“Мон-Атом” ХХК 2028 онд хэрэгжиж эхлэх Монгол-Францын хамтарсан Зөөвч-Овоо ураны төсөл-ийн явцыг олон нийтэд  ил тод танилцууллаа.
  Тус танилцуулгад газар дор уусган олборлох /ГДУО/ технологи, төслийн хэрэгжилтийн үе шат, хөрөнгө оруулалтын гэрээний шинэчлэлт зэрэг мэдээллийг багтаасан бөгөөд ураны салбар дахь Монголын ирээдүйн томоохон алхмыг илэрхийлсэн мэдээллүүдийг нэг дор өгч байв.

5. Алтны хайгуулын явц

Алтны хайгуулын чиглэлээр ажиллаж буй “Эрдэнэс Алт Ресурс” ХХК энэ жил гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татлаа.
  Тус компани Дундговийн “Салхит”, Өмнөговийн “Овоот хяр” гэсэн хоёр ашиглалтын талбайд ажиллахаас гадна долоон хайгуулын тусгай зөвшөөрөлтэй талбайд идэвхтэй ажиллаж буйгаа танилцуулсан юм.
  “Алтны хайгуул эрчимжих үү?” гэдэг асуултад компанийн төлөөлөл эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нарийн тооцоо, бодит төлөвлөгөөгөө дэлгэн хариулсан нь сонирхолтой байв.

6. “Erdenes Industry” сэтгүүл мэндэллээ

Үйлдвэрлэл, технологийн паркуудын менежментийн нэгж болох “Эрдэнэс ҮТП” ХХК хүнд үйлдвэрлэлийн салбарынханд зориулсан “ERDENES INDUSTRY” сэтгүүлийг анх удаа эрхлэн гаргаж, нээлтээ хийлээ.
  Энэхүү сэтгүүл нь хүнд үйлдвэрлэлийн салбарын мэдээллийг нэгтгэж, төр-хувийн хэвшлийн уялдаа холбоог бэхжүүлэх зорилготой аж.
  Анхны дугаарт салбартаа нэр хүндтэй мэргэжилтнүүд, бодлого боловсруулагчид болон гол тоглогчдын ярилцлага, дүн шинжилгээг багтсаасан байв.

Дүгнэлт: Хүйтэн асарт халуун кофе шиг...

Налайхын намрын сэрүүнд уул уурхайнхан өөрсдийнхөө “playtime”-ыг хийж дууслаа. Асар бүр өөрийн гэсэн уур амьсгалтай, нэг нь AI технологийн шийдлүүд эгнүүлж, нөгөө нь үндэсний өв соёлоор амьсгалсан, заримд нь тоног төхөөрөмжийн өрсөлдөөн буцалж, гадаа жиндүү ч хөл хөдөлгөөн ихтэй байлаа.

Энд байгуулсан түншлэл, яригдсан хамтын ажиллагаа, шинэ санаа бүр маргаашийн аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн салбарын нэг хэсэг болон хэрэгжинэ гэдэгт итгэл дүүрэн байна. Хэн хамгийн их зүйл сурталчилсан нь чухал биш, харин хэн хамгийн бодит үнэ цэнийг бүтээсэн нь ирэх жилүүдэд тод харагдаасай гэж хүснэ.

Ядмагхан эдийн засагтай улсдаа ямагт түүчээлэхийг эрмэлзэх энэ салбарынханд, эгэл жирийн инженер техникийн ажилтнууд, уурхайчдад нэгэн дээвэр дор цуглаж ажлаа сурталчилж, алсаа ярилцах боломж олгодог Уул уурхайн үндэсний ассоциацынханд талархал илэрхийлье. 

Хүйтэн асарт халуун кофены үнэр ханхийх мэт дулаахан бас итгэл төгс мэдрэмж хоногшиж үлдлээ.

                                                                                                        Б.Батхуяг