Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх бүрэн эрхийнхээ хугацаанд дөрвөн удаа хориг тавилаа. Тэрбээр хамгийн анхны хоригоо 2023 онд Олон нийтийн сүлжээнд хүний эрхийг хамгаалах тухай хуульд тавьсан байдаг. Харин өнөөдөр УИХ-ын 95 дугаар тогтоолд хориг тавьсанаар ийнхүү бүрэн эрхийнхээ хугацаанд дөрөв дэх хоригоо тавьж байна. 

Нэг. Олон нийтийн сүлжээнд хүний эрхийг хамгаалах тухай хуульд тавьсан ХОРИГ

У.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгч Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газраас өргөн барьсан Олон нийтийн сүлжээнд хүний эрхийг хамгаалах тухай хуульд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 8 дахь хэсгийг тус тус үндэслэн дээрх хуулиудад бүрэн хориг тавьж байсан. Тус хоригийг тэрбээр Ерөнхийлөгч болсноос  хоёр жилийн хойно анхны хоригоо тавьж байсан юм. 

• Хуулийг төслийг боловсруулах, хэлэлцэн батлах үйл явцад иргэн, олон нийтийн оролцоог хангаагүй, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөх этгээд, төрийн болон төрийн бус байгууллага, мэргэжлийн болон судалгааны байгууллагаар хэлэлцүүлж, саналыг аваагүй нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Хорин зургаадугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Иргэд, бусад байгууллага хуулийн төслийн тухай саналаа хууль санаачлагчид уламжилна.”, Хууль тогтоомжийн тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.5, 8.1.6 дахь заалт, 38 дугаар зүйлийг тус тус зөрчсөн байна. Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн “Ардчилсан ёс, … үндэсний эв нэгдлийг хангах, хууль дээдлэх нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн” гэсэн заалтыг зөрчих нөхцөлийг бий болгосон. Түүний анхны хоригийг УИХ хүлээж авсан байдаг.

Хоёр. 2025 оны төсөвт тавьсан ХОРИГ

Дараа нь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 2025 оны төсвийн төсөлд бүхэлд нь хориг тавьсан. Үндсэн хуулийн 33.1 дэх хэсэг, Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 12.8 дахь хэсгийг үндэслэн Монгол Улсын 2025 төсвийн тухай хууль болон хамт өргөн мэдүүлж, баталсан хууль тогтоомжид бүхэлд нь хориг тавьсан юм. 

• Гадаад зах зээлийн төлөв байдал, түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл, өрийг бууруулах зэрэг суурь зарчмуудыг анхаарч, алдагдалгүй мөчлөг сөрсөн төсвийн бодлого хэрэгжүүлж алдагдалгүй төсөв батлах хэрэгтэй. Түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл ихтэй энэ эгзэгтэй үед мөчлөг сөрсөн эдийн засгийг төлөвлөж, алдагдалгүй, үр ашигтай төсөв батлах учиртай. Эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах нь ард иргэдийн амьдралыг сайжруулна. Төсвийг үр ашигтай, төлөвлөж чадаагүйгээ хүлээн зөвшөөрч, дахин тодотгох шаардлагатай гэсэн тогтоол баталсан. Энэ нь хууль зөрчсөн үйлдэл гэснийг УИХ-аас хүлээж авсан. 

Гурав. “АЛТ-3” аян тавьсан ХОРИГ

 “Алт-3” аяныг хэрэгжүүлэх тогтоолын төсөлд хориг тавих болсноо мэдэгдсэн нь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн ГУРАВ дахь хориг нь болж байна. Тэрбээр улсын тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийг нэмэгдүүлэх бодлого баримтлах, Үндсэн хуулийн зарчимд нийцүүлэх нь зүйтэй гэдгээ УИХ-д хүргүүлсэн албан бичигтээ онцолжээ.

• Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 45 дугаар зүйлийн 45.5 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн 45.4-т заасны дагуу илгээсэн хууль, тогтоолыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар хүлээж авсан өдрөөс хойш ажлын 5 өдөрт багтаан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч тухайн хууль, тогтоолыг бүхэлд нь буюу түүний зарим хэсэгт хориг тавих эсэх асуудлыг шийдвэрлэнэ” гэж заасан. Гэтэл “Энэ тогтоолыг Монгол Улсын 2025 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хууль хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс эхлэн дагаж мөрдсүгэй.” хэмээн заасан нь Монгол Улсын Үндсэн хууль болон Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн холбогдох хэсгүүдийг зөрчих, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн хориг тавих эрхийг хязгаарлах шинжийг агуулсан байна гэж тайлбарласан байна. 

Дөрөв. Ерөнхий сайдыг огцруулсан УИХ-ын тогтоолд тавьсан ХОРИГ

Өнөөдөр буюу 2025 оны аравдугаар сарын 20ны өдөр Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулсан УИХ-ын 95 дугаар тогтоолд бүхэлд нь хориг тавилаа. Тухайлбал, Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулах эсэх асуудлыг өнгөрсөн долоо хоногт буюу аравдугаар сарын 17-ны өдөр хэлэлцэн 71 гишүүний саналаар огцруулсан юм. 

• УИХ-ын үйл ажиллагаа хуульд бүрэн нийцсэн байвал зохино. 
• УИХ-ын гишүүдийн анх тавьсан санал буюу Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг дэмжих эсэхээр УИХ санал хурааж шийдвэрлэх ёстойг Үндсэн хууль болон УИХ-ын дэгийн тухай хуульд салаа утгагүйгээр тусгажээ. Гэтэл 10 дугаар сарын 17ны өдөр УИХ-ын чуулганы хуралдаанд анх УИХ-ын гишүүдийн тавьсан саналаар бус ТББХ-ны дэмжээгүй гэдэг саналаар санал хураасан байна. Энэ нь Үндсэн хуулийг зөрчиж байна гэжээ. 

Д.Батчулуун