БАРИМТ 1
Самоа улс нь 2,842 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Номхон далайд дахь арлын орон. Тус улс нь үндсэн есөн арлаас бүрддэг бөгөөд тэдний дундаас Савайи, Уполу нар хамгийн том нь. Есөн арлын дөрөв дээр нь хүмүүс оршин суудаг бол үлдсэн дөрөв нь байгалийн унаган төрхөөрөө хадгалагдан үлдсэн.
БАРИМТ 2
Тус улстай хамгийн ойрхон байрладаг улсууд бол Номхон далайн далайн орнууд. Жишээлбэл Самоа улс нь Америкийн Самоагаас баруун тийшээ 64 километр, Тонгагаас зүүн хойд зүгт 889 километр, мөн тус зүгт Фижи улсаас 1,152 километр, Тувалу улсаас зүүн урд тийшээ 1,151 километр зайд тус тус оршдог.
БАРИМТ 3
Самоа улсын нийт хүн ам нь 2020 оны аравдугаар сарын байдлаар 202,506 байсан ба уг тоогоороо дэлхийд 176-аар байранд жагсдаг. Нийт самоачуудын 98 хувь нь христийн шашныг шүтдэг ба тэдний 92 хувийг уугуул самоачууд, 7 хувийг европчууд бүрдүүлдэг. Мөн улсын нийслэлийг Апиа гэдэг ба тус хотод 40,000 хүн амьдардаг.
БАРИМТ 4
Одоогийн Филиппин улсын хойд бүс нутгаас гаралтай лапита хүмүүс ойролцоогоор 3,500 жилийн өмнө Самоагийн арлуудыг хамгийн анх олж суурьшсан. Самоагийн арлуудыг 1889-1915 оны хооронд Германы эзэнт гүрэн колоничлосон бөгөөд тухайн үед уугуул самоа далайчдын ур чадвар Европын орнууд ихэд үнэлдэг байсан.
БАРИМТ 5
Германы колоничлолын дараа Британи болон Шинэ Зеландын нэгдсэн колонийн засаг захиргаа Самоагийн арлуудыг эзлэн авсан ба тухайн үед газар нутаг ойрхон тул Шинэ Зеланд улс уг арлуудыг голчлон захирч байв. Улмаар самоачууд 1962 оны нэгдүгээр сарын нэгэнд өөрсдийн улсаа байгуулж тусгаар тогтнолоо зарласан.
БАРИМТ 6
Тухайн үед тэд Баруун Самоа гэх нэртэй байсан ба уг нэр нь Америкийн Самоагийн баруун талд байрладагтай холбоотой байв. Үүний дараа Баруун Самоа улс 1976 оны арван хоёрдугаар сарын 15-нд НҮБ-д элссэн бөгөөд 1997 оны долдугаар сарын 4-нд нэрээ одоогийн Самоа гэх нэрээр сольсон.
БАРИМТ 7
Самоа улсын албан ёсны хэлнүүд нь англи болон самоа хэл. Самоа улс парламентын засаглалтай ба тус улсын төрийн хамгийн дээд албан тушаалыг ерөнхийлөгч бус “О ле Ао о ле Мало” гэдэг. Одоогийн О ле Ао о ле Малогийн нэрийг нь Туималеалиифано Ваалетоа Суалауви гэдэг.
БАРИМТ 8
Самоа улс нийт есөн ширхэг галт уулын арлуудаас бүрддэг гэж өмнө нь хэлсэн. Тэгвэл хамгийн том арлууд болох Савайи болон Уполу нар нийт газар нутгийнх нь 99 хувийг бүрдүүлдэг ба тус арлууд дээр Самоагийн нийт хүн амын 95 хувь нь амьдардаг.
БАРИМТ 9
1722 онд нидерланд далайчин Жейкоб Роггивен Самоагийн арлууд дээр хамгийн анх хөл тавьсан европ хүнээр тодорсон. Гэхдээ түүнээс өмнө халим агнагчид, далайн дээрэмчид гэх мэт хүмүүс албан бусаар тус арал дээр очиж байсан гэдэгт судлаачид итгэдэг. 1962 онд Баруун Самоа Номхон далайн хамгийн анхны тусгаар тогтносон улс болсон.
БАРИМТ 10
Самоа улсын насанд хүрсэн хүн амын 77 хувь нь илүүдэл жинтэй. Уг хувиараа тэд дэлхийн ес дэх хамгийн илүүдэл жинтэй улсаар нэрлэгддэг. Самоа улсын иргэд машинаа замын баруун талыг барьж жолооддог байсан. Гэвч 2009 онд тус улсын засгийн газар уг талыг баруунаас зүүн болгож өөрчилсөн. Үүний учир нь баруун талдаа жолоотой машинуудыг АНУ болон Европын орнуудаас импортолсноос зүүн талдаа жолоотой машиныг Австрали болон Шинэ Зеландаас импортлох нь илүү хямд тусаж байсан.
БАРИМТ 11
Самоа улс 2011 оны арван хоёрдугаар сарын 30-ыг алгасаж шууд дараагийн өдөр лүү шилжиж цагийн бүсээ сольсон. Ингээгүй бол тэд Шинэ Зеланд улсаас нэг, Австрали улсаас гурван цагийн л зөрөөтэй байх байсан. Харин нэг бүтэн өдрийг алгассан тул тэд хамгийн ойрхон хөршөөсөө хүртэл бүтэн өдрийн цагийн зөрөөтэй.
БАРИМТ 12
Самоа улсад “Фаафаани” гэх гурав дахь хүйс байдаг. Уг хүйсийг орчуулбал “Эмэгтэй хүний хувиар” гэх утгатай. Ерөнхийдөө эхээс төрөхдөө эрэгтэй байсан хүмүүс эмэгтэй хүний хувиар амьдарвал уг хүйсэнд хамаарагддаг юм байна. Тус улсын соёл болон нийгэм ч фаафаани хүмүүсийг удаан хугацааны турш хүлээн зөвшөөрсөөр ирсэн.
БАРИМТ 13
Холливүүдийн алдарт жүжигчин “Рок” хочит Дуэйн Жонсон бол хагас Самоа хүн. Мөн хоёрдугаар Малиетоа Танумафили Самоа улсыг 1962 оноос хойш 45 жилийн турш 2007 онд 94 насандаа таалал төгстлөө удирдсан. Энэ нь тухайн үедээ дэлхийн гурав дахь хамгийн урт хаанчлал байсан.
БАРИМТ 14
Самоачууд бусдаас том биетэй эсвэл илүү тарган байхыг илүүд үздэг. Үүнийхээ ч дагуу тэд дэлхийн ихэнх орны хүмүүсээс хамаагүй том биетэй. Самоа эрчүүдийн дундаж өндөр 1.75 см байдаг бол эмэгтэйчүүдийнх нь дундаж өндөр 1.62 см. Үүгээрээ тэд хүч чадал болон эд баялагтай нэгэн гэдгээ илэрхийлдэг.
БАРИМТ 15
Шивээс бол Самоагийн ёс заншилд маш том байр суурь эзэлдэг үнэт зүйлсийнх нь нэг. Самоад шивээс хийлгэнэ гэдэг тэсэхийн аргагүй өвдөлтөөр дүүрэн удаан үйл явц. Учир нь тэд яс, мод, хясаа, акулын шүд, соёо гэх мэт уламжлалт хэрэгслүүдийг хэрэглэж шивээс хийдэг. Шивээсээ хийлгэж дуусгалгүй гэртээ харих нь Самоагийн уламжлал дахь хамгийн жигшүүрт явдлуудын нэг.
БАРИМТ 16
Эрчүүдийн хийлгэдэг шивээсийг “Пеа” гэж нэрлэдэг. Уг шивээс нь өвдөгнөөс хавирга хүртэлх зайг нарийн хээгээр бүрхсэн байдаг. Үүнийг амжилттай хийлгэсэн зоригт эрчүүдийг “Сога’имити” хэмээн хүндэтгэн нэрлэдэг. Харин эмэгтэйчүүд өвдөгнөөсөө гуя хүртэлх хэсэгтээ шивээс хийлгэдэг ба тус шивээсийг “Малу” гэдэг.
БАРИМТ 17
Самоа улсад амьдардаг хүмүүсээс олон самоачууд хилийн чанадад амьдардаг. Тэд ихэвчлэн АНУ, Австрали, Шинэ Зеланд гэх орнуудад амьдарч эх орон руугаа их хэмжээний мөнгө илгээдэг. Самоа улсын уламжлалт сууц нь ямар ч ханагүй. Ерөнхийдөө уг сууц бол сүлжмэл хаалтаар хүрээлэгдсэн дээврийн шонтой модон тавцангууд.
БАРИМТ 18
Дэлхийн хамгийн үзэсгэлэнтэй 10 далайн эргийн нэг Самоа улсад байдаг. Уг эргийг Лаломану гэдэг бөгөөд Савайи арлын нэг хэсэг. Мэдээж арлын орон тул Самоа улсад байгалийн гамшиг үе үе тохиолддог. Жишээлбэл Самоа улс 2009 онд далай доорх хүчтэй газар хөдлөлтөөс болж үүссэн цунамигийн хохирогч болж 149 хүн амиа алдсан.
БАРИМТ 19
Жуулчдыг хамгийн ихээр татдаг Самоа улс дахь хамгийн алдартай газар бол Суа далайн суваг. Уг суваг нь 20 метрийн гүн бөгөөд Номхон далайтай шууд холбогддог. Хамгийн гол нь уг сувгийг дээрээс нь харахад маш үзэсгэлэнтэй яг л диваажинд очсон мэт харагддаг бөгөөд дотор нь орж сэлэх боломжтой.
БАРИМТ 20
Самоа улсын ард иргэдийн ямар шашин шүтэх хүсэл ямар ч хамаагүй. Тэд Самоа улсад амьдарч л байгаа бол христийн шашныг дагах ёстой. Ням гараг бүр самоачууд амьдарч буй тосгон, хотынхоо сүм рүү цагаан өнгийн хувцас өмсөн очиж залбирал үйлддэг. Ихэнх самоачууд хэт шашинлаг, хуучинсаг үзэлтэй хүмүүс гэсэн үг.
БАРИМТ 21
Бусад арлын орнуудын адилаар Самоа улсад хамгийн алдартай спортууд бол регби болон киликити (нэгэн төрлийн крикет). Самоагийн регбигийн үндэсний шигшээ баг 1991 оноос хойш бүх регбигийн дэлхийн цомд оролцсон. Ихэнх чадварлаг самоа тоглогчид Австрали болон Шинэ Зеландын лигийн багуудад хүчин зүтгэдэг.
БАРИМТ 22
Самоа улсын төрийн далбаа нь 1962 оны нэгдүгээр сарын нэгнээс (тусгаар тогтносон өдөр нь) албан ёсоор ашиглагдаж эхэлсэн ба улаан, цэнхэр, цагаан өнгөнүүдээс бүрддэг. Цагаан өнгийн өднүүд нь Өмнөд зүгийн загалмай гэх Австрали, Шинэ Зеланд гэх мэт далайн орнуудын далбаан дээр байдаг оддыг, цэнхэр өнгө нь эрх чөлөөг, улаан өнгө нь эр зоригийг тус тус бэлгэддэг.
БАРИМТ 23
Самоагийн үндэсний хоолыг “Ока” гэдэг. Уг хоолыг загасны махыг наргил модны самрын цөцгийнд чанаж болгон олон төрлийн хүнсний ногоонуудаар баяжуулан бэлтгэдэг. Мөн уг хоолны үнэ нь хэмжээтэйгээ харьцуулахад маш хямд байдаг тул ихэнх жуулчид өдөр бүр ока иддэг.
БАРИМТ 24
Самоа хүүхдүүд найман жилийн турш сургуульд сурч боловсрол эзэмших үүрэгтэй. Улсын сургуулиуд нь ахлах ангид ортол нь хүүхдүүдээс ямар нэгэн төлбөр авдаггүй. Насанд хүрсэн самоачуудын 99 хувь нь бичиг үсэг тайлагдсан байдаг. Энэ нь тухайн орны иргэдийн боловсролын чанарыг илтгэж байна. Мөн их ээд сургуульд элсэн сурах сонирхолтой самоачууд Самоа улсын их сургуульд орох боломжтой. Гэхдээ маш олон тооны хүүхдүүд өөр улсад боловсрол эзэмшихээр явдаг.
