БАРИМТ 1
Бүгд Найрамдах Гаити улс нь 27750 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Карибын тэнгис дэх Гаити арал дээр оршдог арлын орон. Тус улс арлын нийт газар нутгийн наймны нэг хэсгийг эзэмшдэг бөгөөд зүүн хэсгээрээ Доминикан улстай хиллэдэг. Мөн уг том арлаас гадна 58 жижиг арлууд нийлж бидний мэдэх Гаити улсыг бүрдүүлдэг.
БАРИМТ 2
Гаити улсын нийт хүн ам 11.5 сая бөгөөд тэдний 95 хувийг Африк гаралтай гаитичууд бүрдүүлдэг. Харин шашны хувьд нийт гаитичуудын 87 хувь нь христийн шашныг шүтдэгээс гадна бүх гаитичууд вүүдүү шашныг шүтдэг. Мөн Гаити улс Карибын тэнгисийн хамгийн их хүн амтай орон.
БАРИМТ 3
Гаити улсын газар нутаг дээр анх манай эриний өмнөх 5000 онд хүн Өмнөд Америкаас гаралтай Таино хүмүүс ирж суурьшсан ба манай эриний өмнөх 300 он гэхэд фермийн аж ахуй эрхэлдэг тосгонууд болон хөгжсөн байв. Улмаар тус арал дээр аравакчууд шилжин ирж суурьшсанаар арлын оршин суугчдын ихэнхийг аравакчууд бүрдүүлэх болсон.
БАРИМТ 4
Христофер Колумб 1492 оны арван хоёрдугаар сарын 5-нд Америк тивийг нээсэн аяллынхаа үеэр анх Гаити арал дээр хөл тавьж уг арлыг дэлхийн газрын зураг дээр нэмж зурсан. Тэрээр Гаити арлыг санаандгүй нээсэн бөгөөд өөрийгөө анх Энэтхэг эсвэл Хятадын газар нутаг дээр очлоо гэж бодсон.
БАРИМТ 5
Улмаар Гаити арлыг испаничууд колоничлосон бөгөөд тэдний ноёрхлыг 1697 онд францчууд таслан зогсоосон. Улмаар францчууд Африк тивээс олон тооны боолуудыг Гаити арал дээр чихрийн нишингийн тариалангийн талбай дээр хөдөлмөр эрхлүүлэхээр авч ирж, тус колони улсыг тухайн үеийнхээ дэлхийн хамгийн баян улс болгосон.
БАРИМТ 6
1789-1799 оны хооронд өрнөсөн Францын хувьсгалын голоор буюу 1791 онд Францын армийн анхны хар арьст генерал, анх боолын хувиар Гаити арал дээр ирж байсан Туссен Лувертюр Гаитийн хувьсгалыг эхлүүлсэн. 12 жилийн турш үргэлжилсэн уг зэвсэгт мөргөлдөөний эцэст франц цэргүүд ялагдал хүлээснээр 1804 оны нэгдүгээр сарын нэгэнд гаитичууд бүрэн эрхт улсаа байгуулсан.
БАРИМТ 7
Ингэснээр тус улс хар арьст хүмүүсээр удирдуулсан анхны бүрэн эрхт улс, боолчлолыг халсан Америк тивийн анхны орон, Карибын тэнгис болон Латин Америкийн анхны бүрэн эрх улс, боолын бослого амжилтад хүрсэн түүхэн дэх цор ганц орон гэх мэт түүхэн амжилтуудыг эзэмших болсон.
БАРИМТ 8
Үүний дараа Гаити улс оршин буй арлаа тэр чигт нь эзэмшихийн тулд Доминикан улстай ширүүн тулаануудыг өрнүүлдэг байсан ч 1870-аад онд тэдний тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн. Мөн Гаити улс нь Америкийн Нэгдсэн улсын араас орох дэлхийн бөмбөрцгийн баруун хагаст орших хоёр дахь хамгийн эртний улс.
БАРИМТ 9
Тусгаар тогтносны дараах Гаити улсын эхний 100 жил улс төрийн тогтворгүй байдал, олон улсын хамтын нийгэмлэгийн гадуурхалт, Франц улсад төлөх ёстой өр гэх мэт таагүй зүйлсээр дүүрэн өнгөрсөн. Улмаар 1915-1934 оны хооронд АНУ-д эзлэгдэж явсан Гаити улс 1986 оноос хойш илүү ардчилсан улс төрийн тогтолцоотой болохыг эрмэлзэж 1987 онд одоогийн үндсэн хуулиа баталсан.
БАРИМТ 10
Гаити улсын нийслэлийг Порт-о-Пренс гэдэг ба 2010 онд уг хотод 7.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт тохиолдож 220,000 хүний аминд хүрсэн. Мөн Дэлхийн Банкнаас гаргасан судалгаанаас үзэхэд Гаити улс нь дэлхийн бөмбөрцгийн баруун хагас болон Америк тивийн хамгийн ядуу орон.
БАРИМТ 11
Гаити улсын албан ёсны нэлнүүд бол англи болон гаити хэл. Мөн тус улс ерөнхийлөгчийн хагас засаглалтай. Одоогийн Гаити улсын ерөнхийлөгч болон ерөнхий сайдын албыг Ариэль Анри түр хугацаагаар хашиж байна. Гаити улс хүний хөгжлийн индексээрээ дэлхийд 170-аар байранд жагсдаг. Энэ нь маш доогуур орох үзүүлэлт.
БАРИМТ 12
Ерөнхийдөө Гаити улсыг 1804-1915 он буюу тусгаар тогтносноос АНУ-д эзлэгдэх хүртэл нь нийт 17 өөр дарангуйлагчид удирдсан. Тус улсад дэлхийн ихэнх оронд хориглогддог азарган тахиан тулаан нэлээд алдартай. Гаитичууд уг спортыг хоорондоо бооцоо тавьж үзэх дуртай бөгөөд шалтаг олдох бүрд ямар нэгэн зүйл дээр бооцоо тавьчих гээд байдаг ард түмэн.
БАРИМТ 13
Азарган тахианы тулааны ялагчид шагнал болох 67 ам.долларыг авдаг. Энэ нь зарим хүмүүсийн бүтэн сарын цалингаас хавь илүү мөнгө. Гаитичууд азарган тахиагаа бусад тахианаас илүү хүчтэй, илүү догшин болгохын тулд ром дарсанд дэвтээсэн түүхий мах болон халуун чинжүүгээр хооллодог.
БАРИМТ 14
Бүх гаитичууд вүүдүү шашныг шүтдэг тухай өмнө нь дурдсан. Өвөг дээдсийн сүнс болон тэднийг хүмүүстэй холбож өгдөг гэгээнтнүүд дээр суурилсан уг шашин нь 17-18-аар зуунд Гаити улсад хурдацтай хөгжсөн. Та уг шашныг хүнийг дуурайлган хийсэн хүүхэлдэй ашиглан хараал хийдэг зан үйлээр нь таньж магадгүй.
БАРИМТ 15
Зомби гэх үг гаити хэлнээс гаралтай. Боолчлолын эрин үед Африк тивээс ирсэн боолууд нас барж, эрх чөлөөтэй болсныхоо дараа эх нутагтаа эргэн очно гэдэгт итгэдэг байсан тул тэдний дунд амиа хорлох тохиолдол их байжээ. Харин нөгөө талд амиа хорлосон боолууд үүрд мөнх боол хэвээрээ үлдэж тариалангийн талбай дээр сүнсгүй биет буюу зомби мэт хөлхсөөр байх болно гэх түүх зохиож байжээ.
БАРИМТ 16
Эртний Тайно хүмүүсийн хэлнээс Гаити гэх үгийг орчуулбал “Уулархаг улс” гэх утгыг агуулдаг. Мөн Гаити улс нь дэлхий дээрх хамгийн ихээр ой модоо устгасан орнуудын эгнээнд зүй ёсоор багтдаг. Үүний гол шалтгаануудаас нэрлэвэл газар тариалангийн буруу арга барил, бэлчээрийн даац хэтрүүлсэн, нүүрсний эрчимтэй эрэлт хэрэгцээ гэх мэтээр цуварна.
БАРИМТ 17
Гаити улсад хүний хөдөлмөрийг үнэгүйдүүлэх хэрэг газар авсан бөгөөд ихэнх гаитичууд тогтсон ажилгүй. Мөн зам тээврийн систем нь зохион байгуулалт муутайгаас гадна чанар муутай тул фермийн аж ахуй эрхэлдэг хүмүүс бараагаа түгээхэд үйл явцдаа томоохон асуудлуудтай тулгардаг.
БАРИМТ 18
Гаити улсын боловсролын систем нь Франц улсын систем дээр тулгуурласан. 15-аас дээш настай буюу насанд хүрсэн гаитичуудын дөнгөж 61 хувь нь бичиг үсэг тайлагдсан. Энэ нь Латин Америкийн 90 хувийн доор орох маш муу үзүүлэлт юм. Мөн 2010 онд тохиолдсон газар хөдлөлт Гаити улсын ихэнх сургуулиудыг нурааж уг салбарт нэлээд хүнд хохирол учруулсан.
БАРИМТ 19
Гаити улсад зөвхөн баян чинээлэг болон бизнесийн шаардлагаар хүмүүстэй харилцдаг хүмүүс л гар утас, интернетийг ашигладаг. Өөр үгээр хэлбэл гар утастай байна гэдэг нь Гаити улсад тансаг хэрэглээ юм. Мөн тус улс дахь 50 хүн тутмын нэг нь ДОХ-ын халдвар тээдэг.
БАРИМТ 20
Гаити улсад нүүрлэж байсан байгалийн гамшгуудыг нэрлэвэл уртаас урт жагсаалт үүснэ. Тэд нараас нэгийг онцлон дурдахад 1963 онд Флора гэх нэртэй хар салхи Гаити улсыг дайран гарч 8,000 хүний аминд хүрсэн. Мөн Гаити улс нь хууль бус хар тамхины бизнесээрээ алдартай бөгөөд Хойд болон Өмнөд Америкийн орнууд руу их хэмжээний хар тамхийг нууцаар тээвэрлэдэг.
БАРИМТ 21
Гаити улсад хамгийн алдартай спорт бол хөлбөмбөг. Тус улсад олон зуун клубүүд үйл ажиллагаагаа идэвхтэй өрнүүлдэг бөгөөд Гаитийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг 1974 оны ДАШТ-д оролцож байсан удаатай. Уг тэмцээнийг тэд хэсгийн шатнаас өндөрлүүлсэн ба Итали, Польш, Аргентины шигшээ багуудтай нэг хэсэгт орсон.
БАРИМТ 22
Гаити улсын баг тамирчид хамгийн анх 1900 оны Парисын олимпд эх орноо төлөөлөн оролцсон. Үүнээс хойш тэд 1904-1920, 1936-1956, 1964-1968, 1980 гэх онуудад зуны олимпд оролцолгүй өнжсөн. Тэд түүхэндээ олимпын наадмаас нэг мөнгө, нэг хүрэл медалийг хүртэж байсан. Мөн Гаити улсын төрийн далбаа энэ жил анх удаагаа өвлийн олимпын нээлтийн болон хаалтын үйл ажиллагааны үеэр мандсан.
БАРИМТ 23
Гаити улсын төрийн далбаа улаан болон цэнхэр өнгийн ижил хэмжээтэй хэвтээ зурааснуудаас бүрддэг ба төв хэсэгт нь улсынх нь төрийн сүлд байрладаг. Төрийн сүлд дээрх их бууны дүрс нь гаитичуудын эрх чөлөөнийхөө төлөө тулалдахад хэзээд гэх утгыг агуулдаг.
БАРИМТ 24
Гаити улсад хүүхдүүдийн эрүүл мэнд ноцтойгоор зөрчигддөг. Нийт хүүхдүүдийн тэн хагас нь ямар ч өвчнөөс урьдчилсан сэргийлэх вакцин хийлгээгүй ба 10-аас их хувь нь таван нас хүрэхээсээ өмнө нас бардаг. Мөн санхүүгийн хувьд нийт гаитичуудын 80-аас их хувь нь ядуу буурай гэх ангилалд багтдаг.
