Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.17
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Эмгэнэл: Чингисийг хаан биш, Чингисийн төрийг төр биш гэж үздэг хүнийг “Чингис судлал”-ын тэргүүнээр сонгожээ

2022-8-11
0
ЖИРГЭХ

Их эзэн Чингис хааны мэндэлсний 860 жилийн ойд зориулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн ивээл дор “Чингис хааны ертөнц ба Монгол судлал” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал наймдугаар сарын 6-10-ны өдрүүдэд болсон.

Арван жил тутамд, их эзэн Чингис хааны мэндэлсний тэгш ой бүрт зохион байгуулагдах энэхүү эрдэм шинжилгээний хуралд 14 орны 54 Монгол судлаач оролцон зургаан салбар хуралдааныг зохион байгуулсан. Салбар хуралдаануудаар Чингис хааны түүх, өв соёл, угсаатан зүй, гадаад харилцаа зэрэг өргөн сэдвийн хүрээнд илтгэл тавьж, хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн хэмээж буй ч олон улсын хуралд оролцсон монгол эрдэмтэд бол энэ хурлыг үр дүнгүй, утга учиргүй боллоо хэмээн шүүмжилснээ өөрсдийн сошиал хуудсаар бичсэн байсан. Үнэхээр чзохион байгуулсан газрынх нь хэлээд байгаа шиг энэ хурал цар хүрээ өргөн дэлгэр, үр өгөөжтэй болоогүй байх магадлалтай. Учир нь, арван жилдээ ганц удаа зохион байгуулах Их эзэн Чингис хаанд зориулсан эрдэм шинжилгээний хурал гэхэд хэвлэлийн мэдээллүүд ч цөөхөн л харагдсан.

Харин эл хурлыг олны анхааралд аваачсан ганц зүйл нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар байгуулсан “Чингис хаан судлалын олон улсын холбоо” хийгээд түүний тэргүүн л байлаа. Энэ холбоо нь дэлхийн олон орны эрдэмтэн судлаачдын хамтын ажиллагааг идэвхжүүлэн дэмжих, олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал, зөвлөгөөн зохион байгуулах, ном бүтээл хэвлэн нийтлүүлэх, Чингис хааны өв соёлыг сурталчлан таниулах үйл хэргийг дэмжин ажиллах зорилготой.

Гэсэн ч ийм сайхан санаачилга бүхий холбооны тэргүүнээр ОХУ-ын иргэн Н.Н.Крадиныг сонгосон нь олны дургүйцлийг маш их төрүүлсэн билээ. Н.Н.Крадин бол Чингис хааныг эзэнт гүрний төрийг төр биш, овог аймгийн холбоо хэмээн үздэг, түүгээрээ Чингис хааныг хаан биш, овог аймгийн толгойлогч хэмээдэг нэгэн.

Үүнийгээ ч 2019 оны нэгэн илтгэлдээ бичсэн байдаг. Ийм хүн Чингис хаан судлалын олон улсын холбоог тэргүүлэхээр болсныг Монголын түүхчид буруутгаж байгаагаа цахим орчинд илэрхийлээд эхэлжээ. Олон улсын хурлыг “Чингис хаан музей”-н захирал, Соёлын сайд асан С.Чулуун зохион байгуулсан гэдгийг энд тодотгоё.

Антропологич, МУИС-ийн багш Г.Мөнх-Эрдэнэ:

-“С.Чулуун урагшаа “Хүннү бол хятадын нэг хэсэг” гэж үздэг Ли Шин гэгчтэй, хойшоо “Чингисийн байгуулсан болон ер нь нүүдэлчид төр байгуулдаггүй, суурин иргэншлээс хараат, бүдүүлэг” гэж үздэг Крадин зэрэгтэй хамтраад зүгээр л давхцал уу, эсвэл зорилготой явдал уу?”

-Крадины 2019 оны дүгнэлт: Хэрвээ нүүдэлчин бие даагаад төр байгуулж чаддаг юм бол яагаад Чучка нар байгуулаагүй юм бэ? гэж асууж. Орост Чучка ямар агуулга илэрхийлдэг гээд байдаг билээ?

-“Л.Энх-Амгалан сайд Крадингаа юу бичдэгийг нэг уншиж үзсэн болов уу? Уншаагүй бас мэдээгүй бол үнэ төлбөр гэхгүй хэлээд өгөх юмсан”

-“С.Чулуун “Чингис хааны дэлхийн юу” гэнэ үү байгуулж байгаа юм байх.э Ерөнхийлөгчөөр нь “Чингис хаан төр-улс байгуулаагүй, сүпер комплекс ханлигуудын нэгдэл байгуулсан” буюу Монголчууд төр байгуулж чадахгүй бүдүүлэг гэж бичдэг Крадин сонгогдсон гэнэ” гэв.

Судлаач Л.Мөнх-Эрдэнэ

-“Их Монгол улс төр биш овог аймгийн холбоо (chiefdom), super complex chiefdom, Чингис эзэн хаан (emperor) бус овог аймгийн толгойлогч (chieftain) гэж үздэг нэгэн. Хүннү бүү хэл ИМУ төр улс бус тул нүүдэлчдийн төр улс гэж үгүй. Тиймээс Орос Монголд төр улс байгуулж өгсөн гэсэн үг” гэв.

Түүхч, МУИС-ийн багш М.Анхбаяр

-С.Чулуун Монголын архиваар тоглосон бол энэ удаа Чингис хаанаар мөн л тоглолоо. “Н.Крадин Чингисийн байгуулсан төрийг улс биш гэж үздэг хүн”

 

Д.Батчулуун

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (9)

  • William (129.205.124.101)
    Сайн мэдээ, та санхүүгийн төвшингөө өөрчлөх боломж хайж байна уу, сайн сайхан амьдрахын тулд мөнгө хэрэгтэй юу, та нэг бөөрөө 800 000 доллараар зарж, эрүүл хэвээр байх боломжтой, холбоо барина уу. drmax.hospital@gmail.com тэд танд хамгийн сайн анхаарал халамж тавьж, таныг ирэхээс өмнө мөнгөнийхөө талыг төлж, хагалгааны дараа бид танд төлөх үлдэгдлийг төлж, өнөөдөр тэдэнтэй холбогдож, ядуурлаас үүрд ангид байх болно drmax.hospital@gmail.com
    2022 оны 08 сарын 21 | Хариулах
  • Зочин (202.21.118.178)
    Энэ Чулуун гэдэг хүнийг Монголын төртэй холбоотой ажлаас бүр мөсөн чөлөөлвөл яййёйн юм бэ? Ийм хутгуурууд аль ч цаг үед байсан. Манай нөгөө төрийн хар хайрцагны бодлого хаашаа яваад байна аа. Олон улсын чанартай эзэн хааныхаа холбоог толгойлоод аваад явчих ухаант мэргэн манай Монголд байхгүй болсон юм байхдаа...
    2022 оны 08 сарын 18 | Хариулах
  • зочин (66.181.181.193)
    Эзэн Чингисийнхээ төрсөн өдрийг зун тэмдэглэе,
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • Зочин (192.82.89.240)
    Хөх толбогүй нөхөр яум
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • Зочин (192.82.91.198)
    Манай улсын түүхийг орос хятад хоёр устгахаар улайрч байна гэхдээ хоншоорр дутна
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • Зочин (192.82.74.156)
    С.Чулуун чинь одоо болтол шорондоо ороогүй юмуу
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • зочин (202.21.127.167)
    С.Чулуун бол Монголын түүхэнд нэгэн хар толбо мөн
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • Зочин (59.153.115.50)
    "Бурхан сөнөөх хүндээ ухаан заяадаггүй" гэж арабын зүйр үг бий. Монгол улс уруудан доройтож байгаа яг энэ үед Хүрэлсх болон түүний "гал хам" Чулуун нарын тэнэгтэж байгаа нь арай дэндлээ шүү.
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • zochin (124.158.120.154)
    adgiin shaaraa bas
    2022 оны 08 сарын 11 | Хариулах
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
    1 цаг 30 мин
  • Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
    1 цаг 38 мин
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
    1 цаг 47 мин
  • Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ой өнөөдөр тохиож байна
    2 цаг 35 мин
  • Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүсээс эртний чулуун хайрцагтай булш илэрчээ
    2 цаг 41 мин
  • Өвөрхангай аймгийн Засаг даргаар Т.Жамбалцэрэнг томилжээ
    2 цаг 52 мин
  • О.Батжаргал: Төрөө дээдэлдэг ард түмний хувьд төрийн тэргүүний ажил ариун байх ёстой, сэвтээж таарахгүй
    3 цаг 44 мин
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
    4 цаг 6 мин
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
    4 цаг 9 мин
  • Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
    4 цаг 23 мин
  • Ц.Ганзориг: Ерөнхийлөгч гүжир гүтгэлэгт нэр төрөө сэргээлгэх хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд өөрөө шийдвэрээ гаргасан
    4 цаг 33 мин
  • Н.Учрал: Эх хэл бол үндэстний оюун санааны дархлаа, тусгаар тогтнолын баталгаа юм
    4 цаг 35 мин
  • “Pizza Hut” сүлжээ рестораныг үүсгэн байгуулагч Дэн Карни таалал төгслөө
    4 цаг 41 мин
  • Улаанбурхан өвчний дэгдэлтийг таслан зогсоолоо
    4 цаг 52 мин
  • Grammy Awards 2027: Нэр дэвшигчдийн БҮРЭН жагсаалт
    4 цаг 53 мин
  • Роберт Паттинсон дараагийн Жеймс Бондын дүрийг бүтээнэ
    5 цаг 9 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: У.Хүрэлсүхийг яс шалгаж ард түмэнд мэдээлэх хэрэгтэй
    5 цаг 12 мин
  • Х.Нямбаатар: Тайвширч, хууртаж болохгүй. Түүнд маш олон арга заль бий
    5 цаг 12 мин
  • Дархан аваргыг гурвантаа хаясан Сумын заан П.Нямжав
    5 цаг 25 мин
  • Н.Алтанхуяг: Монголын төр шударга, ариун байх ёстой. Огцорлоо гээд асуудлыг орхиж болохгүй
    5 цаг 29 мин
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Дохио!!! Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Өвөлжилтийн бэлтгэл, отор нүүдлийн зохион байгуулалтыг эрчимжүүлэх чиглэл өглөө
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • МУГТ Э.Цэндбаатар энэ бямба гарагт Мухаммад Якубовтой тулалдана
  • ОХУ-ын АНУ-д суугаа Элчин сайд Александр Дарчиев гэнэт нас баржээ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • ПСЖ клубийн алтан эрин үе
  • П.Бат-амгалан дэлхийн аварга болж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчиллээ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
24 баримт
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК