БАРИМТ 1
Дэлхий даяарх цэргийн бүлэглэлүүд ураныг цөмийн зэвсэг үйлдвэрлэхэд ашиглахаа больсон. Уран нь атомын цахилгаан станцуудад хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг түлш хэвээр байна.
БАРИМТ 2
Байгалийн цөмийн реакторууд нь ураныг түлш болгон ашигладаг.Ураныг түлш болгон ашиглахын тулд ихэвчлэн тусгай боловсруулалт хийдэг. Шар нунтаг.Ихэнх улс орны засгийн газар баяжуулсан ураныг хатуу хараа хяналт доор удирддаг
БАРИМТ 3
Цөмийн үйлдвэр нь цөмийн хаягдлаас дахин уран гаргаж авах боломжтой. Чухамдаа нийт цөмийн хаягдлын 96 хувийг уран эзэлдэг гэж эрдэмтэд тооцоолжээ. Америциум, куриум, плутони зэрэг бусад элементүүд үлдсэн 4 хувийг бүрдүүлдэг.
БАРИМТ 4
Уран-239-ийн хагас задралын хугацаа нь 4.47 тэрбум жил байгаа нь Уран-235-ын хагас задралын хугацаа ердөө 704 сая жилтэй харьцуулахад ялгаатай юм
БАРИМТ 5
Ураныг энх тайвны зорилгоор хэрэглэдэг. Мөн ураны шил хэт ягаан туяанд гэрэлтдэг. Нэхмэлийн үйлдвэрүүд мөн ураны давсыг торго, ноос боловсруулахад ашигладаг бол эрдэмтэд ураны нэгдлүүдийг электрон микроскопоор маркер болгон ашигладаг. Эрдэмтэд ураныг чулуулагт байгаа эсэхийг хянах замаар дэлхийн насыг хэмждэг. Бүр шавхагдсан уран ч гэсэн цацрагийн бамбай, баяжуулсан ураныг рентген аппаратын цацрагийн эх үүсвэр болгон энхийн зорилгоор ашиглах боломжтой.
БАРИМТ 6
Хүйтэн дайн дууссаны дараа хуучин коммунистуудын блок дахь ураны агуулах асуудал үүссэн. Казахстан жилдээ 22 мянган тонн ураны хүдэр олборлодог дэлхийн хамгийн үр ашигтай уурхайнуудтай. Энэ нь дэлхийн ураны хүдрийн жилийн олборлолтын 32 хувийг бүрдүүлдэг. Казахстаны дараа Канад 9000 тонн, Австрали 6000 тонн, Нигери 5000 тонн, Намиби 4000 тонн, хамгийн сүүлд 3000 тонноор ОХУ-ын дараа орж байна. Энэ нь Австралид дэлхийн хамгийн том ураны орд газар байж магадгүй гэж эрдэмтэд тооцоолжээ. Канадын ураны хүдэр ч гэсэн дэлхийн аль ч улсаас хамгийн сайн чанартай.
БАРИМТ 7
Өнөөдөр дэлхий даяар ураны уурхайнууд бий. Ураны худалдаа нь бусад металлын зах зээлтэй харьцуулахад ялгаатай явагддаг буюу хаалттай хаалганы цаана яригддаг. Уран 235 1 кг нь 15 сая ам.доллар
БАРИМТ 8
Уран мөн далайд ууссан хэлбэрээр оршдог. Хүн уранд янз бүрийн аргаар хордож болно. Уран хүний биед сөрөг нөлөө үзүүлдэг.
БАРИМТ 9
Дэлхийн анхны цөмийн реакторууд 1951 оны арванхоёрдугаар сарын 20-нд идэвхжихдээ ураныг түлш болгон ашигласан. 20-р зууныг хүртэл хүмүүс шар-ногоон өнгө нэмэхийн тулд ураныг керамик, шилэнд голчлон ашигладаг байсан. Энэ бясалгалыг дундад зууны үед орчин үеийн Герман, Чех улсад pitchblende ашиглан өргөн тархсан байв. Зарим амьтдын хэлбэрүүд ураны өндөр агууламжийг тэсвэрлэж чаддаг. Уран дэлхийн геологийн үйл ажиллагаанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Уран нь од хоорондын гаралтай.
БАРИМТ 10
Ураны атомын жин 238.03 Далтон нь түүнийг бүх анхдагч элементүүдээс хамгийн хүнд болгодог. А ураны атом нь үргэлж 92 протон, 92 электронтой байдаг. Дэлхий дээрх нийт ураны 99 хувийг бүрдүүлдэг Уран-238 изотоп нь 146 нейтронтой. Уран-235 нь эсрэгээрээ ердөө 143 нейтронтой.
БАРИМТ 11
Ромчууд ураны хүдрийг вааран эдлэлдээ шар өнгөтэй болгон ашигладаг байжээ. Европчууд мөн дундад зууны сүүл үеэс ураны хүдрийг шилэн үйлдвэрлэлд будагч бодис болгон ашиглаж ирсэн.
БАРИМТ 12
Германы химич Мартин Клапрот 1789 онд ураныг нээсэн.Францын химич Евгений-Мелкиор Пелигот анх 1841 онд ураны металлыг ялгаж авчээ. Францын физикч Анри Беккерел 1896 онд ураныг цацраг идэвхт бодисыг илрүүлэх туршилтдаа ашигласан.
БАРИМТ 13
Дэлхийн 1-р дайн дахь Германчууд болон тэдний холбоотнууд ураныг молибдений орлуулагч болгон бууны торх үйлдвэрлэхэд ашигласан. Италийн физикч Энрико Ферми 1934 онд бета цацрагийг илрүүлэх туршилтдаа уран ашигласан.
БАРИМТ 14
Америкийн физикч Альфред Ниер 1940 онд Уран-235-ыг анх гаргаж авсан.Америкийн Нэгдсэн Улс 1945 оны 8-р сарын 6-нд Хирошимад хаясан цөмийн бөмбөгөнд уран ашигласан.
БАРИМТ 15
Монгол улс дэлхийн ураны батлагдсан нөөцийн 2 хувийг эзэлдэг. 170000 орчим тонн.
БАРИМТ 16
Клапрот Тэнгэрийн ван гарагийн нэрээр ураныг нэрлэсэн. Уран нь см³ тутамд 19.1 грамм нягттай бөгөөд хар тугалганы нягтрал 11.34 грамм/см³-ээс 70%-иар их.
БАРИМТ 17
Уран нь алт, вольфрамаас бага нягттай хэвээр байгаа ч нэг см³ тутамд 19.3 грамм байна. Мохын хэмжүүрээр 6 хатуулагтай уран нь үнэндээ кварцын талстаас илүү зөөлөн байдаг. Уран зөвхөн цахилгааныг муу дамжуулдаг. Ураны изотопын харьцаа.
БАРИМТ 18
Байгалийн ураны 99.2745 хувь нь уран-238, 0.720 орчим хувийг уран-235 (эрчим хүч үйлдвэрлэх изотоп), үлдсэнд нь 0.0055 хувиас бага хэмжээний уран-234 дүүргэлт эзэлдэг. Уран хайлах цэг 1132 хэм.
БАРИМТ 19
Уран нь ойролцоогоор 3818 хэмд буцалдаг. Дэлхий даяар нийт цахилгаан эрчим хүчний 16 орчим хувийг хангадаг 441 атомын цахилгаан станц байдаг. Цэвэр уран бол мөнгөлөг цагаан металл юм. Уран нь ихэвчлэн 4 эсвэл 6 валенттай байдаг.
БАРИМТ 20
Ураны ялгаруулж буй альфа тоосонцор арьс руу ч нэвтэрч чаддаггүй тул ураны эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө нь тухайн элементийн цацраг идэвхжилтэй холбоогүй байдаг. Харин эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө нь уран болон түүний нэгдлүүдийн хоруу чанартай холбоотой. Зургаан валентын ураны нэгдлүүдийг залгих нь ургийн гажиг, дархлааны тогтолцоог гэмтээж болно.
БАРИМТ 21
1896 онд Францын физикч Анри Беккерел урантай ажиллах замаар цацраг идэвхт байдлын үзэгдлийг нээсэн. Уран нь цөмийн задралаас үүссэн гайхалтай эрчим хүчний нягттай. Нэг кг ураны хүдэрээс 1404 мегажоуль эрчим хүч ялгаруулдаг бол 1 кг нүүрсэнд 93 МДж эрчим хүч гаргадаг. Сонирхолтой нь нэг кг цэвэр уран-235-аас 5,184,000 МДж ялгардаг.
БАРИМТ 22
Ураны ислийн нарийн нунтаг нь 149°C-ийн температурт аяндаа шатдаг нь мэдэгдэж байгаа бөгөөд энэ нь ихэвчлэн өндөр температуртай байдаг атомын цахилгаан станцуудад ноцтой эрсдэл учруулдаг.
БАРИМТ 23
Уран нь хэт аварга масстай /supernova/ оддын дэлбэрэлтээс үүсдэг. Сар болон нарны аймгийн бусад гарагууд дээр хүртэл Уран бий. Ирээдүйн Марс гарагт соёл иргэншлийг бүтээхэд уранаар ажилладаг жижиг цөмийн реакторуудыг цахилгаан үүсгүүр болгон ашиглана. Ураныг ашигладаг атомын цахилгаан станц нь утаа ялгаруулдаггүй учир ногоон ангилалд багтдаг.
БАРИМТ 24
Анхны Ураныг ашигласан цөмийн бөмбөгийг 1945 оны наймдугаар сарын 6-ны өдөр дайны зорилгоор дэлбэлсэн. Уранаас гадна 37 ширхэг цацраг идэвхит элемент байдаг. Уран 235 изотоп нь л зөвхөн цөмийн гинжин урвалд ашиглагддаг.
