Намар цаг...

Сэлэнгэ аймгийн Орхон сум руу галт тэргээр довтолгож явлаа. Цонхоор ширтэхэд, үдшийн тэнгэрийг алсын толгод  хормойлдон дагах шиг санагдана. Намрын сэрүүн, жиндүүхэн өдрүүд байлаа. Бид энэ сумын тариалангийн талбайд ажиллах 14 хоногийн томилолттой оюутнууд.

Эхний өдөр төмс хураахаар талбайн зүг хөдөллөө. Машины чиргүүл дээр сууж яваа бидэнд бүх зүйл л шинэ содон байв. Өглөөний зургаан цагт эртлэн босно. Гэрийн эзэд аль хэдийн идэж уух зүйлсийг бэлтгэчихсэн байдаг сан. Дараа нь боодол шуудай, хоёр хос бээлий өгч, дөрөв таван хүнийг баг болгоод эгнээ хуваарилав. Энэ бол бидний ажил. Нэг хэсэг нь эгнээнийхээ нөгөө үзүүрт хүрч, бусад нь талаасаа дөнгөж л өнгөрч байхад юу, юугүй нар хэвийнэ. 

Гэтэл тонгойхоор л нуруу өвдөөд, болж өгвөл суучихмаар оргиод хүсэх юм биш. Босон суун зүдэж явааг маань харсан бололтой...

Туслах тариаланч бээр арга техникээсээ хуваалцаж байна, сурах ч юм биш. Тэгж, тэгж өдрийн хугаст л түүний заавраар эвээ олсон юм. Ийнхүү өдөр хоног хормын зуурт л улиран одож, төмс хурааж дуусав. 

Дараагийн ажил бол "лууван хураах". Иштэй, бас сүр бараатай хүнсний ногоо болохоор урамтай түүж гарлаа. Гэвч луувангийн иш хугалах тун бэрх асуудал тулаад иржээ. Гар бадайрч, бугуй чилнэ. Ангийн нөхөдтэйгээ аргаа өөрчилж, нэг нь лууванг хөрснөөс сугалах, хоёр нь луувангийн иш хугалах, үлдсэн нь шуудайлах ажилд томилогдлоо. Ийнхүү нар жаргаж, бидний ажил дуусна. 

Маргааш нь гар хуруу бамбайгаад хавдчихна. Гэхдээ удаан тийм байдал үргэлжилдэггүй ч хөндүүртэй. Шөнө нь яаж түүвэл эгнээгээ хурдан дуусгах вэ, яавал өөртөө амраар хийж болох вэ гээд бараг л зүүдэлдэг байв.

Туслах тариаланч эрийн гар эвэршиж, хуурайшаад хагарчихсан атал жишим үгүй, дуу аялачихсан л тариан талбайн дунд хааяа хөл нүцгэн жирийлгэж явах. Түүний гар бол ажил хөдөлмөрийн гэрч, нэрийн хуудас нь байлаа. 

Зарим үед өдөржин усан бороо шаагиж, нойтон цас хаялах тул тэр өдөр амралтын байдалд, тоглоом наргиатай өнгөрнө. Гэвч тариаланчдын хувьд энэ бол хэцүүхэн цаг хугацаа. Хөлс хөдөлмөр, бүхий л зүйлс нь ургацын талбайд тэр мөчид түрхэн зуур царцдаг юм шүү дээ. Үр шигээ санаж ургуулсан бүхнээ хэдэн өдрийн цасан шуурга, аадар бороонд л алдаж мэдэх билээ. 

Хааяа тариаланчаар сумын төвд хүргүүлж, чихэр жимс эргүүлнэ. Сумын төв рүү явах замд чиргүүл дээр тэврэлдэж суугаад дуулсан дуу бол бидний оюутан цагийн хамгийн гэгээн бас үнэн сэтгэлийн дуу байлаа. Өдөрт 20-оос дээш шуудайг түүх гэж хэрэндээ хичээнэ, тариаланч ах ч тэвдэж, яаруулахгүй. Нэг л мэдэхэд бид өөрсдөө "гялалзуулъя" хэмээн боддог болчихсон байж билээ. 

Өө тийм, ургац хураахаар очихдоо ажлын хувцастай явах хэрэгтэй. Хотын оюутан намрын арьсан гутлаа юу ч үгүй тараагаад тавьчихсан түүхтэй. Нэг өдөр бүр өмдний өвдөг цоорчихсон байж билээ. Тэнд л ажил хөдөлмөрийн амт шимтийг мэдэрсэн юм. Өглөөний цай, өдрийн хоол, оройн хоолны үеэр амьдралын дунд амсхийж, хөлөө жийнэ. Бид буцахдаа туслах эрд "гартаа түрхээрэй" гээд нүүрний тосоо бэлэглэж, өртөөн дээрээс тариаланч ах эгч хоёртой тэврэлдэн "дахиад ирнэ ээ" гэсээр унаандаа суусан билээ.

Намрын яг тийм сэрүүн, жиндүүхэн өдрүүд байлаа. Сэлэнгэ аймгийн Орхон сумаас нийслэл хотын зүг галт тэргээр довтолгож явав. Цонхоор ширтэхэд,  алсын толгодыг үдшийн тэнгэр оройлон дагуулах шиг санагдана.

М.Дэвээжаргал