-Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулгын фракцын улстөрчид ном бичих “дуртай” болсныг энд хэлчих нь зөв биз. Зам, тээврийн сайд асан А.Гансүх “Төмөр замын хэрэг” нэртэй “ном”-оо албан ёсоор нээгээд долоо л хонож байгаа бол Тавантолгойн тухай О.Алтангэрэлийн хоёр хэсгээс бүрдэх эмхэтгэл “ном” өнөөдөр албан ёсоор тараагдах ажээ-

УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу нэгэнтээ Ерөнхий сайдын муу юмаа хийдэг “Солгой гар”-ыг нийгэмд танилцуулж байлаа. Түүний онож нэрлэсэн хүн нь нэг намаас нэр дэвшиж УИХ-д сонгогдсон өнөөгийн Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл байв. Хүний эрх, шударга ёс ярьсаар парламентын босго алхсан өмгөөлөгч залууг өнөөдөр хүний эрхийн эсрэг ажиллаж, ардчиллыг хумихийг оролдлоо гэж намын нөхөр нь дүгнэсэн юм. Үнэхээр ч өмнөх О.Алтангэрэл, одоогийн О.Алтангэрэл хоёр танигдах аргагүй болтлоо төрөл арилжжээ. Ер нь эрх мэдэл, албан тушаал хүнийг эвддэггүй, харин зан араншин, мөн чанарыг нь л ил гаргадаг гэж ярьдаг. Тэр өнцгөөс харвал О.Алтангэрэлийн баг хуулагдсан юмдагуудаа. Яг л нөгөө Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн хэлдэг “Хаа сайгүй баг хуулагдаж байна даа...” гэсэн үг О.Алтангэрэлд яав цав зориулагдсан ч юм шиг... 

Уг нь тэр хүний эрхийг дээдэлсэн, хувийн өмчийг хамгаалсан, зах зээлийн эдийн засгийг дэмжсэн үзэл баримтлалтай АН-ын гишүүн. Анхнаасаа АН-ынх байгаагүй угшил нь өөр гэж ярьсан ч мөн л ийм үзэл баримтлалтай ХҮН-ий хүн. Эзэмшсэн мэргэжил, дагнасан ажил нь ч эрх нь зөрчигдсөн иргэд, өмч нь булаагдсан компаниудыг өмгөөлөх ажил байсан. Тиймдээ ч “Өмгөөлөгч О.Алтангэрэл” гэх нэрээр нийгэмд ч, намдаа ч танигдсан юм. Гэтэл өнөөдөр О.Алтангэрэлийн амнаас булаана, хураана, хориглоно л гэх үг сонссогддог боллоо.  

                 Хамгийн гол нь О.Алтангэрэл энэ бүхнээ муйхараар хийх гэж зүтгэж байгааг УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу онцолсон байдаг. Одоо байгаа хуулиа мөрдөхөд л болох юман дээр ардчиллыг хумих, бизнесийг дарамтлах гав гинж нэмэхээр зүтгэж байгааг нь шүүмжилсэн байдаг. Үнэхээр ч түүний үг үнэн гэдэг нь Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын үйлдэл бүрээр батлагдаж байх юм. Өнөөдрөөс эхлэн О.Алтангэрэл сайдын бас нэгэн муйхарлал бүр ном болон тараагдах гэж байгаа юм байна.

Ер нь Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулгын фракцын улстөрчид ном бичих “дуртай” болсныг энд хэлчих нь зөв биз. Зам, тээврийн сайд асан А.Гансүх “Төмөр замын хэрэг” нэртэй “ном”-оо албан ёсоор нээгээд долоо л хонож байгаа бол Тавантолгойн тухай О.Алтангэрэлийн хоёр хэсгээс бүрдэх эмхэтгэл “ном” өнөөдөр албан ёсоор тараагдах ажээ.

МАН-ын төв хэвлэл болох “Монголын Үнэн” сонины нүүрээр О.Алтангэрэл сайд өөрийн “ном”-ынхоо хавтсыг хийсэн байна. Саяхныг хүртэл Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын харьяанд байсан Оюуны өмчийн газарт энэ чиглэлээр маргаан ирвэл яах болж байна? Энэ том муйхарлалынх нь хажууд жижиг хэрэг л дээ. Гэхдээ Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд нь Оюуны өмчийн хуулиа зөрчөөд бүхэл бүтэн сонины нүүр өөрийнхөө номын хавтсанд ашигласан бол хууль гууль болсны л илрэл юм. За энэ ч яах вэ гэж бодъё. Одоо тараагдаагүй номын агуулга руу О.Алтангэрэл сайдын “Нүүр ном”-доо бичсэн тайлбарын хүрээнд оръё.

                      О.Алтангэрэл сайд “Нүүр ном”-доо ерөнхийдөө Монгол Улсын стратегийн орд болох “Тавантолгойн” нүүрсний бүлэг ордын “Ухаа худаг” нэртэй талбайг УИХ-ын холбогдох шийдвэргүйгээр “Энержи ресурс” компанид эзэмшүүлсэн явдалд дүгнэлт гаргах ажлын хэсгийг ахлан ажиллаж дүгнэлтээ гарган Засгийн газарт танилцуулсан. Энэхүү ажлынхаа хүрээнд ажлын хэсэгт цугларсан баримтуудаас түүвэрлэж 2 боть эмхэтгэл бэлдэж хэвлүүлсэн гэдгээ хэлсэн байв. Мөн “Монголын Үнэн” сонины нүүрийг ашигласнаа “Жич: Эмхэтгэлийн нүүрэнд ашигласан "Үнэн" сонин бол 1962 оны 7 дугаар сарын 09-ний өдөр хэвлэгдсэн Тавантолгойн геологи ангийнхны өрмийн бригадийн амжилтын талаарх мэдээлэл, фото тавигдсан дугаар юм” гэсэн байв.

Мөн энд дурдсан хамгийн гол санаа нь “Тавантолгой нүүрсний бүлэг ордын хайгуулд манай ард түмэн 50 жилийн турш ямар их хөрөнгө хүч зарсан, тэрхүү орд хэрхэн хувьд очиж хэд дамжсан, стратегийн орд гэгч ойлголт хуулинд хэрхэн орж, хэн хэн ямар байр суурьтай байсан, Засгийн газар энэхүү ордыг буцаан авах талаар ямар алхам хийсэн, яагаад УИХ-аар хэлэлцүүлээгүй, эдүгээ энэхүү ордын Ухаа худгийн хэсгийн олборлолт, орлого, татвар төлөлт ямар байгаа болон энэхүү үйл явдлын талаарх Энержи ресурс компанийн байр суурь, эдийн засгийн үр өгөөжийн талаарх хөндлөнгийн шинжээчийн дүгнэлт зэрэг яригдаж буй олон асуултад хариулт өгөх баримтууд энд бий” гэсэн байна.

О.Алтангэрэл сайдын энэхүү тайлбараас харахад, ахиад л анхных шигээ муйхараар зүтгэх нь тодорхой бололтой. Тэр хувийн хэвшлээ няцаахад зориулж хоёр ч ном бичсэн болж таарахаар байгаа юм. Бизнесийнхэн нь төр, засагтайгаа ярилцахад бэлэн байна гэдгээ амаараа, хэвлэлээр дамжуулж илэрхийлээд, энэ ордыг “Хууль зөрчиж аваагүй” гэдгээ ярьчихаад байгаа. Гэвч “Дуусдаггүй яриа” гэдэг шиг энэ сэдэв дээр шинэ өнцөг, шинэ санаачилга гаргаж хөрөнгө оруулагчтай хэлэлцээний ширээний ард суухын оронд, өмнөх сэдвээ, өнөөх зүйлээ л бүр “ном” болгож сэвж байх юм.

                   Тавантолгой бол яах аргагүй стратегийн орд. УИХ-ын 2007 оны 27-р тогтоолоор Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордын жагсаалтад багтсан нь үнэн. Төрийн өмчөөр хайгуул хийсэн энэ ордын 50 хүртэл хувь нь төрийн мэдлийнх байх нь ч хуульчлагдсан зүйл. Гэхдээ энэ дээр нэг зүйл ойлгох хэрэгтэй. Тавантолгойн бүлэг орд бүхэлдээ стратегийн нэг орд бөгөөд өнөөдөр төр 96 хувийг нь эзэмшиж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, Ухаа худаг гэдэг нэг хэсэг нь тус ордын ердөө 4 хувь. “Энержи Ресурс”-т энэ хувь очсон тухайн үеийнх нь хуулийн шаардлагыг эргэж сөхвөл “Энержи Ресурс” юун ганц Ухаа худагтай үлдэх, ахиад ч бусад хэсгийг эзэмшиж байх учиртай байсан. Энэ талаар Ерөнхий сайд асан С.Баяр их тодорхой тайлбарсан байдаг юм билээ. Тэрээр сэтгүүлч С.Гандөлд өгсөн ярилцлагадаа “Ашигт малтмалын тухай хуулийн 5.4 гэх заалтын дагуу явсан бол “Энержи Ресурс” компанийн эзэмшилд буй тусгай зөвшөөрлийн төрийн оролцооны хэмжээ 50 хүртэл хувьтай л байхаар байв. Үүнээс илүү хувийг төрийн мэдэлд авах хуулийн ямар нэгэн зохицуулалт тэр үед байгаагүй. Тиймээс цорын ганц гарц нь тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тэр компанитай хэлэлцээр хийн, ойлголцон тохиролцох явдал байсан. Тэгж байж л 50-иас илүү хувийг төрийн мэдэлд авах боломж нээгдвэл нээгдэнэ. Үгүй бол үгүй. 

Үйлдвэр худалдааны сайд Х.Наранхүү тэр компанитай гурван сар хэлэлцээр хийсэн. Хэлэлцээрээ маш сайн хийсэн. Мань мэт ч бас нам, засгийн болон хувийн шугамаараа тэр компанийн эздэд нөлөөлөх гэж үзсэн. Өвөлжин хэлэлцээр хийсний үр дүнд Тавантолгойн нүүрсний ордын нийт талбайн 95 хувь, нийт нөөцийн 96 хувийг төрийн мэдэлд шилжүүлэн аваад, улмаар тус ордын нийт талбайн 5 хувь, нийт нөөцийн 4 хувийг Энержи Ресурс компанийн мэдэлд үлдээсэн” гэсэн байдаг. Хэлэлцээ амжилттай болоогүй бол төр өнөөдөр юун 96 хувь эзэмших, ердөө 50 хүртэлх хувьтай л үлдэх байжээ.

Энэ бол тухайн үеийн Ерөнхий сайдын хэлсэн үг. Харин тэр үед энэ гэрээний ямар ч оролцогч бус байсан Монголын уур уурхайн үндэсний ассоциацийн ерөнхийлөгч асан Н.Алгаа NTV телевизийн “Анализ шоу-засаглал ба зах зээл” нэвтрүүлэгт орох үеэрээ дараах байр суурийг илэрхийлж байв. Хөндлөнгийн, бас мэргэжлийн хүний хувьд Н.Алгаа “...Энд түүх ярьж таарна. 1997 онд Ашигт малтмалын тухай хууль батлагдсаны дараа 1998 онд BHP гэж үндэстэн дамнасан корпорац Тавантолгой тусгай зөвшөөрлийг авсан байдаг. Тэд 10 сар судалж, өрөм тавиад социализмын үед хийсэн судалгаанууд бүгд батлагдсан. Харин дэд бүтэц байхгүй учраас эдийн засгийн хувь үр ашиггүй гэж үзсэн. Тухайн үед коксжих нүүрсний үнэ тонн нь 40 ам.доллар буюу үнэхээр ашиггүй байлаа. Ингээд Монголоос гарсан. Лицензийг нь дотоодын хувийн хэвшлийн компани авсан.

               Одоогийн Хууль зүй, дотоодын хэргийн сайд О.Алтангэрэл Засгийн газрын тэмдэглэлээр Ухаа худаг ордыг Энержи ресурст шилжүүлсэн байна гэж хэлсэн. Миний мэдэж байгаагаар Тавантолгойн бүлэг ордын 4 лиценз Энержи Ресурст байсан. Харин С.Баярын Засгийн газар хэлэлцээр хийгээд “Та нар хувьд байсан юмыг хадгалсан байна, ТЭЗҮ хийсэн, өрөм тавьсан гээд их мөнгө зарсан байна” гэдгийг нь хэлсэн. Хуулиар бол төр 50 хүртэлх хувийг авах ёстой байсан ч С.Баяр Ерөнхий сайд Тавантолгой бүлэг ордын 96 хувийг төрд авсан. Тэгэхээр тэр лицензээс Засгийн газар, компани хоёр хэлэлцээ хийгээд хамгийн солбицол багатайг нь компанид үлдсэн (эх сурвалж: itoim.mn)” гэсэн байдаг.

Тухайн үед гэрээ байгуулж байсан Засгийн газар, бас хөндлөнгөөс харж байсан мэргэжлийнхний хэлснээр Тавантолгойн бүлэг ордын 96 хувийг төр эзэмшсээр байхад Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл нь 50 хүртэлх хувийг төр авах ёстой гээд байгааг ердөө муйхарлал л гэе дээ. Нээрээ монгол хэлний зөв бичих дүрмийн Журамласан тольд “Муйхар” гэдэг үгийг учрыг үл ухан зүтгэх, гөжих байдал гэж тайлбарласан байдаг юм билээ.

С.Ононтуул