БАРИМТ 1
Төсөв гэдэг нь төр тухайн жилд хаанаас хэдий хэмжээний орлого олох, юунд хэдийг зарцуулах төлөвлөгөө юм. Хуульд төсвийг орлого, зарлага, өр, төлбөр, санхүүгийн амлалт болон хэрэгжүүлэх арга хэмжээний нийлбэр цогц гэж тодорхойлдог.
БАРИМТ 2
Гол эх үүсвэр нь татвар, төлбөр, хураамж, төрийн өмчит байгууллагын орлого, ашигт малтмалын орлого болон бусад орлого. Өөрөөр хэлбэл иргэн, аж ахуйн нэгжийн төлсөн татвар төсвийн гол эх үүсвэрийн нэг.
БАРИМТ 3
Цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж, боловсрол, эрүүл мэнд, цагдаа, батлан хамгаалах, зам, барилга, хөрөнгө оруулалт, төрийн байгууллагын үйл ажиллагаа зэрэгт зарцуулна.
БАРИМТ 4
Улсын төсөв нь улсын түвшний төсөв. Харин нэгдсэн төсөв нь улсын төсөв болон холбогдох орон нутгийн болон тусгай сангийн төсвүүдийг нэгтгэсэн илүү өргөн ойлголт.
БАРИМТ 5
Тухайн жилийн төсөв аль хэдийн батлагдсан ч орлого, зарлага, эдийн засгийн нөхцөл байдал эсвэл бодлогын шаардлага өөрчлөгдвөл батлагдсан төсөвт өөрчлөлт оруулахыг төсвийн тодотгол гэж ойлгож болно. Тодотгол хийхэд тухайн жилийн төсвийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл боловсруулдаг.
БАРИМТ 6
Засгийн газрын тайлбарласнаар нийгэм, эдийн засгийн нөхцөл байдалтай холбоотойгоор төрийн тэвчиж болох зардлыг танаж, 1.4 их наяд төгрөгийн зардал хэмнэж, чөлөөлөгдөх эх үүсвэрийг нийгмийн болон эдийн засгийн шаардлагатай арга хэмжээнд чиглүүлэхээр төсөл боловсруулжээ.
БАРИМТ 7
УИХ 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-нд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийг баталсан. Хууль 2026 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжихээр заасан.
БАРИМТ 8
Монгол Улсын төсвийн тухай хуулиар 2026 онд 20.1645 их наяд төгрөгийн тэнцвэржүүлсэн орлого, 22.8852 их наяд төгрөгийн зарлага төлөвлөсөн.
БАРИМТ 9
Зөвхөн Монгол Улсын төсвийн дээрх хоёр үзүүлэлтийг харвал: 22.885 их наяд − 20.164 их наяд = ойролцоогоор 2.721 их наяд төгрөгийн зөрүүтэй. Энэ нь төсвийн алдагдлыг санхүүжүүлэх шаардлага үүсдэг гэсэн үг.
БАРИМТ 10
2026 оны нэгдсэн төсвийн хүрээнд анх 31.6 их наяд төгрөгийн тэнцвэржүүлсэн орлого, 32.98 их наяд төгрөгийн нийт зарлага, 1.38 их наяд төгрөгийн алдагдалтай байхаар тооцож байсан.
БАРИМТ 11
Одоогийн төсөлд 2026 оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 31.9 их наяд төгрөг байхаар тооцжээ.
БАРИМТ 12
Тодотголын үр дүнд нэгдсэн төсвийн нийт зарлага 34.0 их наяд төгрөг орчим болохоор төсөлд тусгасан байна.
БАРИМТ 13
Тодотголын төслөөр нэгдсэн төсвийн алдагдал 2.0 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 2 хувь байхаар тооцжээ.
БАРИМТ 14
Төсвийн тодотгол нийт зарлагыг дандаа “шинээр үрэх мөнгө” гэсэн үг биш. Энэ удаагийн төсөлд орон нутгийн өмнөх оны ашиглаагүй үлдэгдлийг зарцуулах боломж нээж, үүнтэй холбоотойгоор нийт зардал болон алдагдлыг 998 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлэхээр тусгасан байна.
БАРИМТ 15
Засгийн газар 1.4 их наяд төгрөгийн зардал хэмнэх бодлого тусгасан гэж мэдээлсэн. Хэмнэсэн эх үүсвэрийг тодорхой зорилтот арга хэмжээнд шилжүүлэхээр төлөвлөжээ.
БАРИМТ 16
Төсөлд ахмад настны орлогыг нэмэгдүүлэх, төрийн үйлчилгээний ажилтнуудын цалинг жигдрүүлэх, боловсрол, хүнсний нөөц, эрчим хүч зэрэг чиглэлүүдийг тусгасан байна.
БАРИМТ 17
Тодотголын төсөлд суурь тэтгэврийг 2026 оны 11 дүгээр сараас олгож эхлэхээр төлөвлөсөн. 435 мянган ахмад настанд сард дунджаар 220 мянган төгрөгийн суурь тэтгэвэр олгоход оны сүүлийн хоёр сард 196.3 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн байна.
БАРИМТ 18
Засгийн газрын мэдээллээр 2026 оны эхнээс боловсролын салбарын цалин 50, эрүүл мэндийнх 30, шинжлэх ухааных 15 хувиар өссөн. Тодотголоор үлдсэн төрийн үйлчилгээний ажилтнуудын цалинг 2025 оны суурь түвшнээс 50 хувьд хүргэж жигдрүүлэхэд 166.3 тэрбум төгрөг тусгахаар төлөвлөжээ.
БАРИМТ 19
Боловсролын салбарын 93.5 мянган багш, ажилтны оны эцэс хүртэл бүрэн цалин олгоход дутуу байгаа 674.5 тэрбум төгрөгийг шийдвэрлэхээр тооцсон байна.
БАРИМТ 20
Мах, улаанбуудай, хүнсний ногооны нөөц, хадгалалт, нийлүүлэлтийг тогтворжуулахад 150 тэрбум төгрөг, эрчим хүчний тарифын алдагдалд 107.3 тэрбум, станц болон сүлжээний их засварт 92.7 тэрбум төгрөг нэмж тусгахаар төлөвлөсөн.
БАРИМТ 21
Алдагдал гэдэг нь тухайн жилд олох орлогоос төлөвлөсөн зарлага нь их байхыг хэлнэ. Зөрүүг өрийн хэрэгсэл, мөнгөн хөрөнгө болон хуульд зөвшөөрсөн бусад эх үүсвэрээр санхүүжүүлж болно.
БАРИМТ 22
Засгийн газар хуулийн төслийг боловсруулж УИХ-д өргөн мэдүүлнэ. Харин төсөв болон төсвийн тодотголыг хууль болгон батлах эрх УИХ-д байна.
БАРИМТ 23
Энэ удаагийн төсвийн тодотголын төслүүдийг Засгийн газар 2026 оны наймдугаар сарын 20-нд УИХ-д өргөн мэдүүлсэн.
БАРИМТ 24
УИХ-ын ээлжит бус чуулган 2026 оны есдүгээр сарын 7-нд эхэлж, 2026 оны төсвийн тодотголыг хэлэлцэж байна. Есдүгээр сарын 7-ны нэгдсэн хуралдаанаар 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах төслийг эхний хэлэлцүүлгээр хэлэлцэж, хоёр дахь хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр шилжүүлсэн.
Сэтгэгдэл (7)