Монголчуудыг алтан дээр суусан гуйлгачид гэдэг байсан цаг саяхан. Энэ үгэнд шарлахсандаа ч тэрүү “Алт” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж, ашигтай гэсэн ордоо “ломбардсаны” буянаар эх оронд минь төмрийн хошуу хүрээгүй дов толгод, түйтгэр сэтгэлд өртөөгүй уул ус байхгүй гэхэд хэлсдэхгүй болсон. Харин сүүлийн үед монголчуудыг тосонд хөлбөрсөн ядуус гэх болж. Нэгэн цагт Ерөнхийлөгч П.Очирбатын цагаан дээлийг нь мялаан байж ундарсан эх нутгийн минь газрын тос өнөө цагт харийнхны л гар тослож, гангарааг нь “хооллох” эд болон хувирчээ. Нэг л өглөө босоход унах унааны шатахууны үнэ идэх талх, уух усны үнийг даган “намируулдаг” тийм л харамсалтай хийгээд өвөрдөлтэй цаг үеийг бид хэзээ гэтлэх вэ?

Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд үе үеийн Засгийнхныг “шалгадаг” нефть импортлогчид шатахууныхаа жижиглэнгийн үнээ нэмчихлээ. Бүр хэдхэн хоногийн өмнө Засгийн газар нь энэ төрлийн бүтээгдэхүүнд ногдуулах Онцгой албан татварын хэмжээг бууруулчихаад байхад шүү. Авто бензинд ногдуулах онцгой албан татварыг 160 мянган төгрөгөөс  50 мянган төгрөг, дизелийн түлшинд ногдох татвар 180 мянган төгрөг байсныг 70 мянган төгрөг болгон бууруулснаар улсын төсвийн орлого 110 орчим тэрбум төгрөгөөр буурах тооцоог албаныхан гаргаад байсан ч нефть импортлогчид энэ арга хэмжээг нь таалсангүй. Хэл сураггүй үнээ нэмж, хэнхэглэн гэдийж сууна.

Орсон борооны хойноос цув нөмрөв гэгчээр үнэ ханшаа нэмчихсний дараа нь бодитой нэмсэн эсэхийг нь шалгана гэх төрийн яст мэлхийн хурдтай ажлын хажуугаар иргэд чухам үнэнийг олох гэж чих тавьцгаана. Зарим нэг нь төр хийгээд ард, иргэдийг ташраар нь хажуудуулдаг энэ ажиллагааны цаана “эзэн” бий гэлцгээнэ. Харин нөгөө хэсэг нь шунал, хүслийн зовлонг тоочижгооно.

Жирийн нэгэн замын цагдаа төсөв бүрдүүлэхийн тулд өдөрт торгох жолоочийн нормтой байдаг нь нууц биш болсон. Үүнтэй нэгэн адил шатахуун импортлодог аж ахуй нэгжүүдэд төлөх ёстой татвараас гадна нэлээд төрлийн татаас бий. Төр энэхүү татаасаар нь хөрөнгө босгож, хямралтай байгаа энэ үед бонд босгож, эдийн засгаа аврах мэргэн санаа сэдсэн ч байх магадлалтай. Гаднаас өндөр хүүтэй зээл авч байснаас ард иргэдээсээ зээл гэж зарим нэг нь орилоод байгаа энэ үед асуудлыг амарханаар буюу хамгийн эмзэг “сэдвээр” нь шийдсэн байх тал ч байж болох.

Нөгөөтэйгүүр шунал ихэдвэл шулам болно гэдэг. Хэдэн жилийн өмнө тэнгэрт тулаад байсан нефтийн үнэ сүүлийн жилүүдэд хэд дахин буурч, харьцангүй тогтвортой болсон. Гэвч Засгийн газар дэлхийн зах зээлд буурсан үнэ монголд яагаад буурахгүй байгаа шалтгааныг тоочиж эдгээр аж ахуй нэгжүүдийг ёстой цээжээрээ хамгаалж ирсэн билээ. Хойд нэр бүхий компаниудад 195 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгоход нь эдийн засагчид дэндүү давраасан үйлдэл гэдгийг хангалттай хэлж ярьсан. Өнгөрсөн сард хүртэл зах зээл дээрх газрын тосны үнэ өссөн гэдэг шалтгаанаар авто бензин, дизелийн түлшний онцгой албан татварыг бууруулсан. Гэвч эдийн засаг хямралтай, иргэдийн амьдрал хүнд байгаа энэ үед тавлаж байгаа мэт шатахууны үнэ нэмэх нь чухам юуны учир вэ. Үнэхээр ганц ч гэсэн хүнээс илүүг “саах” гаслант шунал юм гэж үү.

Гэхдээ  хоёрдугаар сарын шатахууны импортын үнэ өмнөх нэгдүгээр сартай харьцуулахад төрөл тус бүр дээр тонн тутам нь дахин 22-26 орчим ам.доллараар өссөн байгаа нь шатахууныг литр тутамдаа 150 хүртэлх төгрөгөөр өсгөх бодит шалтгаан мөн үү. Албаныхан ч эргэлзэж шалгалтаа хийгээд эхэлчихжээ.

Мэдээж аливаа бүтээгдэхүүний үнэ, ханш өгсөж уруудах нь бизнесийн жам. Гадны хэвлэлүүдийн бичиж байгаагаар дэлхийн зах зээлд газрын тосны үнэ нэмэгдэх болсон шалтгааныг өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард газрын тос экспортлогч ОПЕК-ийн гишүүн орнууд 2017 оны эхний хагас жилд газрын тосны олборлолтын хэмжээг өдөрт 1.2 сая баррелиар, ОПЕК-ийн гишүүн бус орнууд олборлолтын хэмжээг өдөрт 558 мянга буюу баррелиар тус тус бууруулахаар шийдвэрлэсэнтэй холбон тайлбарлаж байна.

Үнэ нь багахан л нэмэгдэх агшиныг алдахгүй байгаа нефть импортлогчид үүнийг дамилдуулж төрөөс зээл нэрээр хэдэн төгрөг цувчуулахаар төлөвлөж байгааг тааварлашгүй ч шунал ихэдвэл шулам болно гэдгийг сануулмаар байна. Төр энэ төрлийн үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудын ашиг 7 хувь байх нь зохистой гэж үздэг. Харин манайд энэ тоо  нэлээд хэдээр ахиу буюу дунджаар 10 хувь байгаа нь хангалттай биш гэж үү.

Уг нь бид чинь тун удахгүй шатахуун боловсруулах үйлдвэртэй болно, дотоодынхоо хэрэгцээнд нийлүүлчихнэ гэсэн сайхан мөрөөдөл тээж яваа улс. Тэр болтол Засгийн газар нь хэдэн компаниуддаа толгойгоо мэдүүлчихгүй, ард иргэд нь тэдний хөлд нь үргэдчихгүйсэн байхсан даа. 

24tsag.mn