Дарханы замд хохирсон иргэд нэгдэж хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шүүхэд хандаад байна. Авто замын тухай хуулийн 35.2-д “Авто зам, замын байгууламжийн ашиглалтын хэвийн нөхцөлийг хангаагүйгээс иргэн, хуулийн этгээдэд хохирол учирсныг хууль, хяналтын байгууллага тогтоосон бол тухайн авто зам хариуцагч болон эзэмшигч уг хохирлыг хариуцан төлнө” гэж заажээ. Уг нь энэ тухай салбарын яаманд хандсан ч “Дарханы замд дугуйгаа хагалсныг нь хэн нотлох юм” хэмээн нотлох баримттай ярихыг шаарджээ. Тиймээс хуулийн байгууллагад хандаж, асуудлыг шийдвэрлүүлэхээр болжээ. Үүнтэй холбоотой зарим асуудлаар иргэн А.Цэрэнбатаас тодруулснаа хүргэе. 

-Дарханы замд хохирсон иргэд өмнө нь олон нийтэд мэдээлэл хийж байсан. Үүнээс хойш нэг сарын хугацаа өнгөрлөө. Асуудал хэрхэн шийдэгдэж байна вэ?

-Эрдэнэт рүү ажлаар явах үеэрээ Дарханы замаар явж байгаад дугуйгаа хагалсан учир буцахдаа галт тэргээр явсан юм. Дараа нь дахиад Дархан руу явахдаа нөгөө зам дээр дахиад дугуй хагарсан. Тухайн үед замын хажуугаар олон дугуй шатсан, хагарсан байдалтай хаягдсан байсан. Энэ нь өнгөрсөн намар болсон үйл явдал л даа. Намайг дугуйгаа солиод зогсож байх хооронд хэд хэдэн машины дугуй хагарсан. Бид чинь Улаанбаатарт ажиллаж, амьдардаг учраас Дарханы замаар байнга явахгүй шүү дээ. Өнгөрсөн 2019 онд хоёр удаа Эрдэнэт рүү явахдаа хоёр ч удаа дугуйгаа хагалсан. Тэр үед хэдэн хүнтэй уулзаж ярилцахад тэд ч гэсэн Дарханы замд дугуйгаа хагалсан, автомашиныхаа ямар нэг эд ангийг гэмтээсэн байсан. Тиймээс хуульд энэ талаар юу гэж заасныг судалтал Авто замын тухай хуульд “Замын стандарт шаардлага хангаагүйгээс иргэдэд хохирол учирвал Зам тээврийн хөгжлийн яам болон албан тушаалтнууд барагдуулна” гэж заасан байна. Ингээд уг хуулийн заалтыг гол чиг барин өргөдөл гаргаад явж үзсэн. Гэвч авч хэлэлцэх хүн байдаггүй юм байна лээ.

-Салбарын яаманд хандаад ямар хариу өгсөн бэ?

-Дарханы замд иргэдийн дугуй хагарч байгааг гэж хэн нотлох юм гээд хүлээж аваагүй. Тиймээс бид өөрсдөө тэмцэхээр шийдсэн. Улстөрийн аргаар биш хуулиараа явна. Харин сайдтай шүүх танхимд уулзана. Тэр хүн сайд болохоос биш бидэнтэй адилхан хүн шүү дээ. Монгол Улсын иргэн. Уг нь манай яам ажиллаж чадаагүй юм байна гээд иргэдээсээ уучлал гуйх ёстой. Гэтэл хятад иргэд өрөөнд мөнгө шидчихээд зугатаадаг тийм л асуудалтай яам боллоо. Өөрөө ЖДҮ-ээс зээл авчхаад намайг цагдаад өгнө гэсэн. Энэ талаар нэг хэвлэл дээр гарсан байсан. Түүнийг нь хэлтэл “Намайг онц хүнд гэмт хэрэгт гүтгэлээ. Цагдаад өгнө” гэнэ. Тиймээс шүүх дээр уулзъя л гэж хэллээ.

Улмаар шүүхэд хандахаар хэвлэлийн хурлаа хийтэл Дарханы замд хохирсон 200 гаруй хүн холбогдсон. Энэ дунд амь насаараа хохирсон, хөгжлийн бэрхшээлтэй болсон, гэр бүлийн хүнээ алдсан зэрэг асуудалтай хүн олон байна лээ. Зөвхөн Дарханы зам гээд яриад байгаа боловч энэ нь бизнесийн зам шүү дээ. Тухайлбал, Төв аймгийн дөрвөн сум, уг замаар дамжин Сэлэнгэ, цааш Улаан-Үүд, Эрхүү рүү наймаа хийдэг хүмүүс явна. Дарханаас цааш Хөтөл, Эрдэнэт, Булган, Хөвсгөл рүү дамждаг. Энэ асуудлыг шийдвэрлэхэд хэд хэдэн өмгөөлөгч нийгмийн хариуцлагын хүрээнд бидэнтэй хамтарч ажиллахаар болсон. Өдөрт Дарханы замд хохирсон гэх 5-10 нэгдэж байна. Бид Зам тээврийн яамны гадна жагсахаас илүүтэй хуулийн заалтын хэрэгжилтийг биелүүлэхийг шаардаж, хуулийн байгууллагад хандах нь зүйтэй гэж үзсэн. Энэ хүрээнд эхний гомдлоо шүүхэд өгсөн.

-Дунджаар хэчнээн төгрөгийн хохиролтой хүмүүс байна вэ?

-Багадаа гэхэд 500 мянган төгрөг, дээд тал нь 40 сая төгрөгийн хохиролтой иргэн байна. Зарим нь биднийг Дарханы замыг хаалгах гэж байна гэх зэргээр буруугаар ойлгосон байна лээ. Бид Дарханы зам сайжрах ёстой гэдгийг дэмжиж байгаа. Гэхдээ түр зам гэж ямар зам байх ёстой юм бэ. Аюулгүй, тодорхой стандартын дагуу байх ёстой. Хэрэв иргэд эд хөрөнгөөрөө хохирох юм бол төр хариуцна гээд хуульд заасан учраас хуулийн хэрэгжилтийг л биелүүлэхийн төлөө зорьж байна.

-Зам тээврийн хөгжлийн яаманд ямар маргаан үүсгэж байгаа юм бэ?

-Зам тээврийн хөгжлийн яаманд хоёр маргаан үүсгэх юм байна. Тухайлбал, хохирсон хүмүүсийн хохирлыг барагдуулах, гэм хорыг арилгуулах байдлаар хандана. Өмнө нь шийдэгдэж байсан ийм асуудал байдаггүй юм байна. Энэ анхны тохиолдол нь. Олон хохирогчтой учраас асуудал нааштайгаар шийдэгдэх байх гэж итгэж байна. Хоёрдугаарт, Зам тээврийн хөгжлийн яамнаас гаргасан зам хаах тушаалд замыг ашиглалтад оруулах хүртэлх хугацаагаар хаасугай гэж заасан байна. Өөрөөр хэлбэл, хугацаагүй заасан гэсэн үг. Энэ нь сайд өөрөө зугтаж байгаа нэгэн хэлбэр. Хэрэв зургаан сар хүртэлх хугацаагаар хаасугай гэж заасан бол зургаан сараас хойшхи хохирол надад хамаагүй гэж болох байсан. Гэтэл тодорхой цаг хугацаа заагаагүй нь захиргааны алдаатай акт гэж үзэж болохоор байна. Үүнд захиргааны маргаан үүсгэнэ. Захиргааны маргаан үүсгэхийн тулд хэдэн процедурын ажил хийх ёстой. Тодруулбал, дээд шатны байгууллагаар зөрчлийг арилгуулах, ЗГХЭГ нь сайдынхаа алдаатай захиргааны актыг хүчингүй болгох ёстой юм байна.

-Манай улсад зам засварын үйлчилгээ эрхлэх боломжтой хэчнээн компани байдаг юм бэ?

-Энэ ажлыг хийх 300 монгол компани байдаг. Яагаад эдгээр компаниудаараа хийлгэж болоогүй юм бэ. Зам тээврийн хөгжлийн яам 90 жилийн түүхтэй. Энэ чиглэлийн мэргэжил эзэмшсэн залуус төмөр замаа өөрсдөө тавьж, boeing засдаг, сервис эвлүүлдэг болчихсон. Гэтэл хар замаа өөрсдөө тавьж яагаад болохгүй гэж. Энэ зам ирэх зургадугаар сард ашиглалтад орж чадахгүй нь тодорхой боллоо. Дэлхий дахинд тархаад байгаа шинэ төрлийн коронавирусний халдварын улмаас хятад ажилчид орж ирж чадахгүй. Гэтэл анхнаасаа яагаад хятадуудаар зам тавиулахаар болсон юм бэ гэдгийг асуумаар байгаа юм.

-Ирэх амралтын өдрүүдэд Дархан руу явна гэсэн. Ямар үйл ажиллагаа явуулах юм бэ?

-Дарханы замд хохирсон иргэдийн дийлэнх нь Дархан, Эрдэнэтийн иргэд байна. Улмаар хөл хориотой холбогдуулан хохирсон иргэд ирж амжаагүй. Мөн ямар бичиг баримт бүрдүүлж явуулах талаар мэдэхгүй байгаа учраас тэднээс итгэмжлэл бичүүлж авна.

Ер нь хамгийн гол нь цаашид болзошгүй аюул, ослоос иргэдээ урьдчилан сэргийлэх ёстой. Үүнээс гадна иргэд бие биеэ хамгаалах, анхан шатны тусламж үзүүлж зогсож өгөөрэй гэж хүсч байна. Хэрэв хэн нэгэнд асуудал үүсэх юм бол гар утсаараа бичлэг хийж, зургаар баримтжуулж аваарай. Автомашинаа дугуй засвараар эсвэл сервис үйлчилгээнд оруулсан бол баримтуудаа хадгалаарай. Ингэвэл шүүх дээр очвол ажиллагаа багатайгаас гадна нотлох баримттай болно. Иргэдийн зүгээс миний буруу, би хурдаа тохируулаагүй гэж боддог. Гэтэл замын нөхцөл байдлыг хэн ч тооцохгүй байна. Түр замыг чанаргүй барьсан нь Зам тээврийн хөгжлийн яамны алдаа шүү дээ. Түүнчлэн ашиглалтад оруулаагүй замаа нээсэн нь бүр том алдаа.

Б.Лхам