1952 онд Пуэрто-Рикогийн ойролцоо далайд осолдож, 52 хүний аминд хүрсэн “Pan Am” компанийн онгоцны сэгийг ослоос нь хойш 74 жилийн дараа далайн ёроолоос олжээ. Энэхүү осол нь өнөөгийн нислэгийн өмнөх аюулгүй ажиллагааны зааварчилгааг нэвтрүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлсэн юм. “Air/Sea Heritage Foundation” байгууллага “Discovery Channel”-ийн “Expedition Unknown” нэвтрүүлгийн баг болон бусад түншүүдтэй хамтран Пуэрто-Рикогийн хойд эргийн ойролцоох Атлантын далайн ёроолоос “Pan Am”-ын “Clipper Endeavor” онгоцны үлдэгдлийг өнгөрсөн сард олсон байна.
Энэхүү олдвор нь 1952 оны дөрөвдүгээр сарын 11-нд Пуэрто-Рикогоос хөөрснийхөө дараахан далайд осолдсон Douglas DC-4 онгоц яг хаана живснийг олон арван жилийн турш үргэлжилсэн нууцыг тайлжээ.
Тухайн үед онгоцонд 64 зорчигч, таван багийн гишүүн, нийт 69 хүн зорчиж байв. Онгоц далайд хүчтэй мөргөсөн ч эхний цохилтоор бүх хүн амьд үлджээ. Гэвч онгоц маш хурдан живж, эцэст нь ердөө 17 хүн аврагдаж, 52 хүн амиа алдсан байна.
Сүйрсэн онгоцыг далайн гадаргаас ойролцоогоор 610 метрийн гүнд өндөр нарийвчлалтай сонар болон автономит усан доорх дроны тусламжтайгаар олжээ. Судлаачид онгоц хоёр хэсэгт хуваагдсан байсныг тогтоосон бөгөөд дараагийн гэрэл зургийн судалгаагаар далайн ёроолд буй үлдэгдэл нь яг “Clipper Endeavor” болохыг баталгаажуулсан байна. Онгоцны их бие дээрх “Pan Am”-ын далавчтай алдарт логог хүртэл таних боломжтой хэвээр байжээ.
Нью-Йорк руу чиглэн нисэж байсан онгоц хөөрснөөсөө хойш удалгүй баруун талын хоёр хөдөлгүүрээ алдсан байна. Улмаар нисгэгч онгоцыг далайд хүчтэй буулгахаас өөр аргагүй болжээ.
Онгоцонд зорчигч бүрт зориулсан аврах завь, хөвөгч хэрэгсэл байсан ч тухайн үед нислэгийн өмнө зорчигчдод аюулгүй ажиллагааны зааварчилгаа өгдөг тогтолцоо хараахан нэвтрээгүй байв. Мөн хэлний бэрхшээл, зорчигчдыг зохион байгуулалттайгаар нүүлгэн шилжүүлэх тодорхой журам байгаагүй нь нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлжээ.
АНУ-ын Эргийн хамгаалалт болон Агаарын цэргийн хүчнийхэн аврах ажиллагааг шуурхай эхлүүлж, 12 зорчигч болон таван багийн гишүүнийг аварсан ч бусад 52 хүн амиа алджээ. Энэхүү ослын дараа тухайн үеийн Иргэний нисэхийн зөвлөл нислэгийн аюулгүй ажиллагааны дүрэмд өөрчлөлт оруулахыг санал болгосон байна. Үүний үр дүнд зорчигчдод нислэгийн өмнө аврах хантааз, аврах завь, ослын гарцын байршил болон тэдгээрийг хэрхэн ашиглах талаар зааварчилгаа өгөх журам нэвтэрчээ. Өнөөдөр зорчигчид онгоц хөөрөхийн өмнө аюулгүй ажиллагааны зааварчилгаа сонсдог нь ийнхүү 74 жилийн өмнөх энэхүү эмгэнэлт ослын нэгэн чухал сургамж болсон юм.
Л.Баяр
