Ямбыг нь эдлэх цагтаа эдэлсэн шиг эдэлчхээд ялыг нь үүрэх болохоор сураггүй алга болдог улстөрчид байна. Тэдэнд улсын хууль бол гууль төдий, шүүх танхимд тоосоо унагаана гэж горьдолтгүй.

Тэдний нэгээр Шинэчлэлийн Засгийн газрын үед Барилга, хот байгуулалтын сайдаар ажиллаж асан Ц.Баярсайхан тодорч байна.

Хөгжлийн банкны шүүх хуралд мэдүүлэг өгөхгүй сүүлээ хавчаад зугтсан юм уу, сүүлээ таслаад одож байгаа юм уу, ямартай ч "тэр ирээгүй" гэдэг л үнэн. Угтаа буруугүй бол нэг танхимд үгээ хэлцэж, учрыг ухварлаж байсан нэгний хувьд гүйхээрээ очиж мэдэж байгаагаа өчих хэрэгтэй баймаар. Гэтэл түүнд тийм сэтгэл, зориг зүрх, хамгийн гол нь хүний мөс байсангүй. Төмөрлөгийн үйлдвэрийн төслийн гол судсыг барьж байсан болохоороо төмөр зүрхтэй болчихсон гэх үү. Гэрчээр дуудахад хүртэл гэдэн нь хөдлөөд ирэхгүй байна гэдэг тун хачирхалтай. Чухамдаа одоогийн шүүх хурал дээр прокурор, өмөөлөгч зэргийн асуугаад байгаа зүйлд Ц.Баярсайхан л хамгийн сайн хариулах ёстой хүн гэх. Гэвч тэр ирээгүй болохоор тухайн үеийн Засгийн газрын ажиллах зарчмыг л гэрчүүдээс асуугаад, гол асуулт байгаа онохгүй л байна. 

Хөгжлийг банкны гэх тодотголтой 42 хүн, 3 хуулийн этгээдэд холбогдох шүүх хуралд Ц.Баярсайханы "сайдын алба" хашиж байсан 2012-2014 оны Шинэчлэлийн Засгийн газрын тэргүүн Н.Алтанхуяг, Эдийн засгийн хөгжлийн сайд асан Н.Батбаяр гэх хоёр хүн оролцож байгаа. Шүүгдэж байгаа үндэслэл нь Засгийн газрын тогтоол. Засгийн газрын тогтоолд үндэслэж яллагдагчаар татсан хэрэг анх удаа тохиож байгаа нь энэ. Тогтоол тогтоолдоо тэр нь "Төмөрлөгийн үйлдвэрийг дэмжих төсөлд Хөгжлийн банкнаас зээл олгох нь зүйтэй" гэсэн Засгийн газрын тогтоол. Энэ шүүх хуралд Шинэчлэлийн Засгийн газрын гурван сайдыг гэрчээр дуудсан байдаг. Тэдний хоёр нь буюу Зам тээврийн сайд асан А.Гансүх, Уул уурхайн сайд асан Д.Ганхуяг нар энэ сарын 8-ны өдөр гэрчийн мэдүүлэг өгсөн нь нийтэд ил тод байгаа. Тухайн шүүх хурлын явцаас харахад энэ хоёр гэрчийн хэн нь ч яг таг хариулт өгөхгүй байгаа нь гайхах юм биш. Учир нь "Төмөрлөгийн үйлдвэр"-ийн асуудал Ц.Баярсайханы хариуцсан ажил байж. 

Тухайн үеийн нийгэм эдийн засгийн хэрэгцээ шаардлага, хөгжил дэвшлийн гарц гаргалгаа нь Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрөөр дамжин биеллээ олдог нь гарцаагүй л зүйл. 

Монгол Улсад "Төмөрлөгийн үйлдвэр" байгуулах хэрэгцээ байсан уу? Уул уурхайн сайд асан Д.Ганхуяг шүүх хурлын үеэр "Төмөрлөгийн салбарыг хөгжүүлье гэсэн бодол, бодлого бол Монгол Улсын бүх иргэнд, Монгол Улсын төр засагт байх ёстой гэж ойлгож байгаа. Төмрийн хүдэр бол ган хийцийн гол түүхий эд. Одоо гадагшаа гаргачихаад 5 дахин өндөр үнээр авч байгаа шүү дээ. Одоогийн Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт ч гангийн үйлдвэртэй болно гэж байгаа. Үндсэн түүхий эд нь байхад төмөрлөгийн үйлдвэрийг байгуулах нь нэн чухал гэж Засгийн газрын үйл аиллагааны хөтөлбөрт энэ асуудал байсан. Харамсалтай нь өнөөг бид үйлдвэртэй болж чадаагүй байна. УИХ шиг Засгийн газрын шийдвэр ч гэсэн хамтын шийдвэр. Үйл ажллагааны хөтөлбөрт орсон учраас ЗГ хэрэгжүүлэхээр л ажиллана. Тийм үйлдвэр байгаагүй учраас л ЗГ-ын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт суулгасан. Би үнэндээ тэр дөрвөн компанитай амьдралдаа уулзаж, учирч яваагүй" гэсэн юм. Харин Зам тээврийн сайд асан А.Ганхуяг "Засгийн газрын тогтоолыг хууль зөрчсөн эсэхийг Үндсэн хуулийн цэц шийддэг болсон. ҮХЦ шийдсний дараа л хууль зөрчсөн эсэх асуудал яригдах болов уу гэж санаж байна" гэж байв. 

Төмөрлөгийн үйлдвэрийн төслийн хариуцаж байсан гол хүн гэгдэх Ц.Баярсайхан шүүх хуралд ирээгүй учраас дорвитой, голч хариулт өгөх хүн байгаагүй нь зүй ёсны хэрэг л дээ. Түүний өмнөөс хариулах шаардлага бас хэнд ч байхгүй. Шаардлага байсан ч мэдэхгүй байна шүү дээ. Шинэчлэлийн Засгийн газрын нэг хэсэг болж, хамтран ажиллаж байсан нэгний хувьд сэтгэл зүрх гаргаж, шүүх хуралдаанд үг хэлэх нь хүн ёсны, хүн чанарын асуудал. Сайдаар ажиллаж асан Засгийн газрынх нь Эдийн засгийн сайд, Ерөнхий сайд шүүгдэж байхад хаяа хатавчаар шагайдаггүй юм гэхэд бүхэл бүтэн Монгол Улсын шүүх гэрчээр дуудаж байхад ирээгүй нь зүрх сэтгэлээ байтугай улсын хуулийг ч уландаа гишгэсний дохио биш үү. Эсвэл энэ төсөлд хамгийн их хамаатай салбарыг хариуцаж байсан түүнд Төмөрлөгийн үйлдвэрийн талаар хэлэх үг олдсонгүй юу. Улстөрийн нүдээ таглаж, хүн чанарыг бодож үгүй гэхэд иргэний үүргээ ухамсарлангүй, тэр.

АН дахь МҮДН фракцад харьяалагдаж албан тушаалын хуваарилалтад дээгүүр явдаг байсан сайд асан Ц.Баярсайханы улстөрийн дүр 2016 онд онцгой хувирч байсан нь Ц.Элбэгдоржийн дэргэд ЕТГ-ынх нь даргыг хашсан явдал.

Хоёр удаа сайдын алба хашиж, дөрвөн удаа УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон хүнд хэргээс хойш сууж, бултаж дутаах бүдүүн зүрх байх нь аргагүй ч юм уу.  

  Д.Гэгээ