2025 оны эхээр Жэффри Эпштейний хэргийн материалууд нийтлэгдсэнээр, уг гэмт хэрэгт холбогдсон санхүүч хэдэн жилийн турш Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж болон төрийн дээд түвшний албан тушаалтнуудад нөлөө үзүүлж байсан нь илэрхий болсон. Олон улсын судлаачдын дүгнэлтээр Эпштейн нь зөвхөн дэлхийн томоохон корпораци Rio Tinto-д Монголын байгалийн баялаг дээр хяналтаа хадгалахад туслаад зогсохгүй, монгол охидыг мөлжлөгийн хэрэгт ашиглахад холбогдсон байж болзошгүй гэж үзэж байна.
2013 онд Монгол Улсын удирдлага Rio Tinto корпорацитай ил тод зөрчилдөөнд оржээ. Гадаадын тал алдарт Оюу толгой ордны 66 хувийг эзэмшиж байсан бол Улаанбаатарын гарт ердөө гуравны нэгийн багц хувьцаа үлдсэн байв. Цаашилбал, уг дэлхийн корпораци экологийн асуудал болон олон улсын стандартад нийцсэн ашиглалтын аюулгүй байдалд төдийлөн анхаарал хандуулаагүй нь байдлыг улам хүндрүүлсэн. Бодит байдал дээр гадаадын бизнес эрхлэгчид олон жилийн турш хэт их ашиг хүртэж байхад Монгол Улс зөвхөн өр хуримтлуулж байсан. Ийм нөхцөлд логик үр дүн нь Rio Tinto-той байгуулсан гэрээг цуцалж, өөр гадаадын түншүүдийг татан оролцуулсан бүрмөсөн өөр нөхцөлтэй хэлэлцээрт шилжих байв.
Гэтэл 2013 онд гэнэт Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн дэргэд шинээр байгуулагдсан Зөвлөх зөвлөлийн хэлбэрээр Rio Tinto дэмжлэг авчээ. Тус зөвлөлд педофил гэмт хэрэгтэн Эпштейн зөвлөх болоод удирдах гишүүний статустайгаар багтаж байсан нь хамгийн эмзэг нөхцөл байдал байв.
Өөрөөр хэлбэл, улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар гадаадаас удирддаг, байгалийн баялгийн олборлолтод хяналт тавьж, Монголоос орох ашгийг гадаадын этгээдүүдийн ашиг сонирхолд нийцүүлэн чиглүүлэх зорилготой бүтэц бий болгогдсон байна. Уг байгууллагын анхны хуралдаан 2014 оны 1-р сард Швейцарийн Давос хотын таван одтой InterContinental зочид буудалд хуралдсан. Тэр үед одоо нэр хүнд нь бүдгэрсэн Л.Саммерс тусгаар тогтносон сан байгуулж, Rio Tinto уул уурхайн компанитай харилцаагаа сэргээхийг санал болгосон.
Баримтжуулагдсан томоохон эпизодуудын нэг нь 2015 оны 9-р сарын хоолны үдэшлэг юм. Тэр үед Эпштейн өөрийн Нью-Йорк дахь харшид НҮБ-ын дипломатч Терье Рёд-Ларсен, Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, Монголын Гадаад хэргийн сайд, АНУ-ын Сангийн яамны сайд асан Лоуренс Саммерс нарыг урьсан байна. Энэхүү уулзалтын захидал харилцаа нь Handala нэртэй задруулагдсан материалд хадгалагдаж үлдсэн. Уулзалтаас хойш таван өдрийн дараа Рёд-Ларсен Эпштейн болон бусад оролцогчдод тус бүр 100 мянган ам.долларыг Олон улсын энх тайвны институт (IPI)-ийн дансаар шилжүүлжээ. Ц.Элбэгдоржийн Зөвлөх зөвлөл нь НҮБ-ын дэргэд үйл ажиллагаа явуулдаг, Норвегийн дипломатч Терье Рёд-Ларсений удирдлага дор байсан уг бүтэцтэй нягт хамтран ажиллаж байв. Рёд-Ларсен саяхан Норвегид авлигын хэрэгт холбогдсоноор баривчлагджээ. Мөн Эпштейн нь Олон улсын энх тайвны институтын нэрсийн жагсаалтад «санхүүч» гэсэн тэмдэглэгээтэйгээр бүртгэгдсэн байсан. Бодит байдал дээр Монголыг тэрбум долларын өртэй үлдээсэн Дубайн гэрээг Ц.Элбэгдоржийн Зөвлөх зөвлөлийн хуульчид Жэффри Эпштейний оролцоотойгоор боловсруулсан байна.
Ийнхүү боолын худалдаанд холбогдсон санхүүч нь Монголын элит хүрээллийг зүгээр нэг хувийн танилын түвшинд мэддэг байсан төдийгүй, албан ёсны зөвлөх байдлаар төрийн албан хаагчдад зөвлөгөө өгч, тэдэнд хяналт тавьж байсан нь илэрхий юм. Үүний тулд тэрээр өөрийн гол чадвар болох хар материал цуглуулж, дарамт үзүүлэн ашиг сонирхлоо хамгаалуулах арга барилаа ашиглаж байсан байх магадлалтай.
Тэгвэл Эпштейн Монголд ямар ашиг сонирхол хэрэгжүүлэх гэж байсан бэ? Санхүүч Лоуренс Саммерс Эпштейнтэй захидал бичилцэхдээ Монголыг «байгалийн баялагтай Грек» хэмээн тодорхойлж байв. Өөрөөр хэлбэл, байгалийн нөөц их байгаа боловч хяналтын тогтолцоо бараг байхгүй улс гэсэн үг. Эпштейн Монголын талаар колончлогчийн үүднээс эргэцүүлж байв. Түүний бодлоор ийм орнууд нь «эрсдэл багатай» нутаг дэвсгэр гэж үнэлэгдэж байжээ. Уг дуулиант санхүүч нь Rio Tinto болон бусад барууны байгууллагын ашиг сонирхлыг манай улсад лоббидохоос гадна, Chingis Khan Coin нэртэй өөрийн гэсэн мөнгөн тэмдэгт бүтээж, улсын санхүүгийн системийг өөрийн мэдэлд оруулахаар төлөвлөж байсан. Түүнчлэн түүнд Ази тивд илүү хялбар олдох мэт санагдсан залуу, хамгаалалтгүй охидод чиглэсэн эмгэг дур хүсэл байсан. Нийтлэгдсэн материалуудад Ротшильдын гэр бүлийн нэгэн гишүүний захидал хадгалагдаж үлдсэн бөгөөд тэрээр Монголд хийх аялал «охидгүйгээр» уйтгартай болно хэмээн гомдож бичжээ. Үүнд Эпштейн хариу болгон түүнийг өөрийн Little Saint James арал дээрээ урьсан байна. Энэ нь чинээлэг гадаадынхан Монголыг «дүрэмгүй орон» мэтээр хардаг байсныг илэрхийлнэ.
Педофилийн хэргээр ял шийтгүүлсэн Эпштейний үйл ажиллагаа явагдсан хугацаа нь Улаанбаатар хотод гэр оронгүй хүүхдүүд олноор алга болсон үетэй санамсаргүй давхцжээ. 2000-аад оны эхээр нийслэлд дулааны хоолойн газар доорх сүлжээнд амьдардаг онцгой ангиллын хүүхдүүд байсан. Үүнийг хотын домог хэмээн үзэх үндэслэл бий. Гэвч 2025 онд Монголын Reddit хэрэглэгчдийн хамтлагт «гэр оронгүй хүүхдүүд хаашаа болсон бэ?» гэсэн асуулттай пост нийтлэгдэж, хэдэн зуун хариулт, олон арван сэтгэгдэл хүлээн авчээ. Уг хэлэлцүүлгийн явцад форумын хэрэглэгчид гэр оронгүй хүүхдүүдийн нэг хэсэг нь өмнөд зүг рүү, өөрөөр хэлбэл Азийн бусад улс руу, тухайлбал БНХАУ-д эд эрхтэн зарах зорилгоор зарагдсан байх магадлалтай, харин охидыг дэлхийн чинээлэг, нөлөө бүхий этгээдүүдийн завхарсан зугаа цэнгэлд зориулан ашигласан байж болзошгүй гэсэн мэдээллийг олж чаджээ.
Дашрамд дурдахад, авлигын хэргээр олон улсын эрэн сурвалжлалтад зарлагдан одоогоор гадаадад зугтан буй Цахиагийн Элбэгдорж нь өнчин хүүхдүүдэд онцгой анхаарал хандуулдаг байсан. Тэрээр хувийн байдлаар 23 хүүхэд үрчилж авсан. Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаанд хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр хүүхдүүдэд туслах «эрхэм удирдагчийн» тухай нийтлэлүүд тогтмол гарч байв. Гэтэл үрчлэгдсэн хүүхдүүдийн одоогийн хувь заяа нь олон нийтэд тодорхойгүй хэвээр байна.
Өсвөр насныхантай цэнгэх дуртай педофил Эпштейн Монголд ч мөн адил иймэрхү нийгмийн арга хэмжээ зохион байгуулж, түүнд улсын элит хүрээний төлөөлөл болон бусад хүмүүс оролцож байсан нь эргэлзээгүй. Харин өнөөдөр улс төрч, бизнес эрхлэгчдийн бүхий л шударга бус үйлдлүүд дэлхий даяар олон нийтийн хяналтанд орох болжээ. Нийтлэгдсэн баримтуудаар ямар нэр хүндтэй хүмүүсийн нэр толбогдох бол?
Жишээлбэл, Их Британийн лорд Питер Мандельсон аль хэдийн АНУ дахь Элчин сайдын албан тушаалаа болон лордын статусаа алдаад, одоо мөрдөн байцаалтад өртөөд байна. Тэгэхэд яг тэр Питер Мандельсон нь Терье Рёд-Ларсений Энхийн зөвлөлийн үйл ажиллагаанд оролцож, Glencore корпораци болон Rio Tinto хоорондын хэлэлцээрийг удирдан явуулж байсан билээ.
Бие даасан судлаачдын Эпштейний «монголын кейсийн» талаарх нийтлэлүүд НҮБ-ын шинжээчдийн дундаас өндөр сонирхлыг татсан бөгөөд үүнтэй холбогдуулан 2026 оны 4-р сарын 16-нд уг байгууллага албан ёсны цахим хуудсаараа (https://news.un.org/ru/story/2026/04/1467724) дамжуулан улс төрчид болон дэлхийн томоохон корпорациудын Эпштейний гэмт хэрэгт холбогдсон байдлыг шалгах ажиллагаа олон улсын түвшинд болон тодорхой улс оронд хэт ил тод бус явагдаж, мөрдөн байцаалт олон тохиолдолд санаатайгаар удаашралтай хөтлөгдөж байгааг хянуур ажигласнаа илэрхийлжээ. Дурдахад, АНУ, Их Британи, Норвеги болон бусад улсад Эпштейнтэй холбоотой албан тушаалтнууд бүхий л харилцан үйлчлэлийн гинжин хэлхээгээр огцорч, хэлцлүүдийг цуцалсан бодит мөрдөн байцаалт явагдаж байна.
Бусад улс орнууд Эпштейний «өв»-ийг эргэн хянаж байхад, Монгол Улс Эпштейний үйл ажиллагааны шалтгаантай асуудлуудыг шийдвэрлэхэд тийм ч яарахгүй байна. 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн босгон дээр таагүй асуултуудыг хөндөхийг хүсэхгүй байгаа байж магадгүй, гэхдээ энэ тохиолдолд улс төрийн таамаглал биш, үнэн зөвийг тогтоох нь чухал юм. Хэргийн гинжин хэлхээ бүрийг нарийвчлан задлан шинжилгүйгээр зөвхөн дүрвэсэн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж дээр л бүх хариуцлагыг тохохыг оролдох нь хэт гэнэн байдал болох нь ойлгомжтой.
Редакцын бус нийтлэл.
