Уран зургийн галерейд “Усан будаг” зургийн нэртэй үзэсгэлэнгээ дэлгэж байгаа зураач Х.Ядамсүрэнтэй ярилцлаа. Тэрбээр тосон болон усан будгаар зурахаас гадна лааны тосон баримал, мөсөн баримал, графит зургийн төрлийг сонирхдог үргэлж эрэл хайгуул хийж явдаг уран бүтээлч юм.

- Дан усан будгаар зурсан хэрнээ таны зургууд шинэлэг уур амьсгалтай юм аа?
- Би Монголд Дүрслэх урлагийн дунд сургуулийг төгссөн. Уран зургийн цагаан толгой заалгасан багш маань Сурмаажавын Чимиддорж гэж хүн бий.  Би Англид 12 жил ажиллаж амьдарч байсан. Энэ “Усан будаг” үзэсгэлэн Монголд ирээд гаргаж байгаа миний анхны бие даасан уран бүтээлийн үзэсгэлэн. Би усан будгийн хэлбэрээр арай өөр уур амьсгалтай бүтээл хийе гэж бодсон. Усан будгийг олон зураачид хэрэглэдэг ч техник арга, ажиллагаа нь орчин үеийн гэдгээрээ онцлог.

- Усан будгаар монгол зураачид ихэнхидээ байгалийг дүрсэлдэг бол таны зургууд их олон тод өнгөтэй бас дан шулуун шугам ашигладаг юм байна?
- Тийм ээ, нэг тийм дөлгөөн биш мэдрэмж. Бид чинь олон талын мэдээлэл, янз бүрийн сэтгэл хөдлөлтэй завгүй цаг үед амьдарч багаа. Би бол орчин үеийн хүний сэтгэхүйгээр хуучин байдаг сэдвүүдийг л дахин гаргаж үзсэн. Цэцэг,  монгол хувцастай хүн бол урьд нь олон бүтээлд дурдагдсан сэдвүүд шүү дээ. Гэхдээ арга барилын хувьд өөр. Тухайн хүнд өөрөөр буудаг, оньсого мэт байгаасай гэж боддог. Нэг хараад бүх юм ойлгомжтой гэх биш дахин дахин үзэхэд өөр өөр мэдрэмж төрдөг байгаасай гэж боддог.

- Та өмнө нь Англид байхдаа үзэсгэлэн гаргаж байсан уу? Тэнд ямар чиглэлээр зурдаг байв?
- Би Монголд ирээд таван жил болж байгаа. Анлид байхдаа үүнээс арай жижиг бие даасан үзэсгэлэн гаргаж байсан. Баруун европын үзэгчид усан будгийн ажилд илүү дуртай. Тэнд бол зарж борлуулах, хүлээн зөвшөөрөгдөхдөө хурдан юм шиг санагддаг.

-Тэгвэл Монголд зургаа зарахад худалдан авагч хэр байна?
- Тэр зарж борлуулах гол зорилт биш л дээ. Зураач хүн зарах гэж зурдаг гэвэл өрөөсгөл. Гэхдээ зарахгүй гэж хийдэг гэвэл бас худлаа. Зураач гэдэг бол цаг зав, хөдөлмөр гаргадаг мэргэжил. Маш их мэдлэг болвсрол, олон жилийн судалгаа хэрэг болдог. Тиймээс өөрсдийнхөө хөдөлмөрийг үнэлүүлэхийг бодож байгаа. Мөн хөдөлмөрөө үнэлүүлж бүтээлээ борлуулна гэдэг хүлээн зөвшөөрөгдөж байгаагийн нэг хэлбэр байдаг. Тэр нь уран бүтээлчидэд дараагийн бүтээлээ хийхэд их сэтгэлийн дэмтэй байдаг. Монголд хүмүүсийн сэтгэхүй өөрчлөгдөж байна. Урлагийг үнэлдэг тийм цаг үе ирсэн болов уу, ирэх болов уу, ирж байгаа болов уу гэж боддог. Хүмүүс үнэн худал эсвэл хуурамч жинхэнэ хоёрыг жаахан ялгаж чаддаг болохоороо байгалийн, хүний хөдөлмөр орсон зүйлд татагддаг болж байна. Тэр утгаараа урлагийг үнэнчээр, шинэлэг байдлаар хийвэл хүлээж авдаг болсон.

- Та Англид байхдаа лааны тосон баримал хийж байсан гэсэн?
- Мадам Тюссо гэж дэлхийд алдартай, 19-р зуунаас нээгдсэн дэлхийн алдартнуудын лааны тосон барималын музей байдаг. Тэнд би Английн нэртэй чимэглэл, дизайны  компанид ажиллаж байхдаа очиж туршлага судлах боломж олдсон. Тэнд бүх л казин, рестораны чимэглэлийг лааны тосон бүтээлээр чимдэг байсан. Швейцарь, Австрид богино хугацаагаар мэргэжил дээшлүүлэхээр сурч байлаа. Мадам Тюссод хоёр долоо хоног дадлага хийж,  яаж тэр алдартай бүтээлүүдийг хийдгийг  үзэх завшаан надад олдсон. Түүнээс хойш лааны тосоор хийсэн дунд зэргийн бүтээл захиалгаар хийж зарж байсан.

- Лааны тосоор хэний дүрийг бүтээж байв?
- Лучиано Паваротти, Дэвид Бэкхэм, Робби Уильяамс, “Битлз”-ынх гээд олон баримал захиалгаар хийж байсан. Материал, орчин их нарийн технологи шаарддаг, ярвигтай төрөл.

- Тийм бүтээлийг Англид ер нь хэдээр үнэлдэг вэ?
- Үнийн хувьд 5000 доллар, түүнээс ч дээш үнэтэй зарж байсан. Тэнд байхдаа цөөнгүй бүтээлээ зарж байсан.  Ер нь мөнгө, төгрөгийн хувьд гэвэл уран чадвар, авъяас дээр нь  үзэл бодол нь цаг үеээ мэдэрч байна уу гэдэг нөлөөлдөг. Тэгээд мэдээж мэргэжлийн ур чадвартай байвал их үнэлүүлдэг.

- Монголд лааны тосон барималыг хэр хүлээж авах бол?
- Монголд бол шинэлэг төрөл. Тийм орчинг бий болгож болно. Гэхдээ манайд шинэ юм гэнэт орж ирээд шуугиан дэгдээж байгаад цаашаа хөгжихөө больчихдог. Яагаад гэвэл түүнийг цааш нь амьдралынхаа нэг хэсэг болгоод аваад явах хүн цөөхөн байна.

- Таны үзэсгэлэнд графит төрлөөр зурсан “Аав”, “Ээж” гэсэн хоёр зураг тавигджээ. Бас л шинэлэг санаа байна?
- Би графитын төрлөөр зурдаг байсан. Монголд бол графитыг ханан дээр зурж байгаа.  Гэхдээ тэр нь мэргэжлийн талаас үзвэл муу л даа. Графит бол биеэ даасан маш том урлагийн төрөл. Манайхан харин хөнгөмсөг болгож харагдуулаад байна. Би “Аав”, “Ээж” гэдэг бүтээлийг графит маягаар цоолбор ашиглаж шүршдэг будгаар хийсэн. Манай аав, ээж баруун аймгийн хүмүүс. Тиймээс баруун аймгийн, эрэгтэй хүний хэрэглэдэг эдлэлээр төлөөлүүсэн. Тухайлбал эмэгтэй дээл, эрэгтэй хүний ноён дээлний  угалз гээд чөлөөтэй сэтгэж хийхийг бодсон. Ер нь бол хуучин хэлбэрийг давтаад байлгүй шинэ хэлбэрүүдийг сонгож хийх хэрэгтэй. Цаашдаа тосон болон усан будгаас гадна графит төрлийн бүтээл хийх сонирхолтой байгаа. Мөн мөсөн барималыг ч сонирхож арга, техникийг нь суралцаж байгаа.

-Усан будгийн зургуудад тань өнгөний давталд их олон харагдаж байна?
- Олон хүн ингэж хэлж байсан. Би зургийн үзэсгэлэнд зориулж зураагүй. Олон зургийг зэрэгцүүлээд тавихаар өнгөний шийдэл олон давтагсан мэт харагдаж байгаа байх. Харин миний хувьд зураг тус бүр дээр хүний анхаарал төвлөрөөсэй гэж зурсан. Бүтээл болгон дээр л өнгөний зохицлыг ярих хэрэгтэй байх. Тухайн үед л санаа төрдөг болохоос өмнөхөөсөө эрс өөр зураг зуръя гэдэггүй шүү дээ. Энэ бол санаа бодол.

-Та өөрийнхөө хамгийн сайн болсон гэж боддог бүтээлээ нэрлэвэл?
- Хамгийн сайныгаа одоо хийгээгүй ч байж мэдэх юм. Би Англид байхдаа 2006 онд Английн чимэглэл, дизайны нээлттэй тэмцээнд түрүүлээд 3000 гаруй хүний өмнө Монголынх гээд гарч ирэхэд их сайхан санагдаж байсан. Тэр тэмцээнд 2002, 2004, 2006 онд гурван удаа түрүүлсэн.

-Цаашид ямар төрлөөр дагная гэж бодож байгаа вэ?
- Одоо онц төлөвлөгөө алга. Энэ үзэсгэлэн бол миний хувьд том ажил л даа. Би АНУ-д ч юм уу гайгүй зах зээлтэй газар үзэсгэлэнгээ энэ жилдээ багтааж гаргах төлөвлөгөөтэй байгаа. 

- Ярилцсанд баярлалаа.