Хүнтэй хамгийн ойр төрөл болох шимпанзег 1990 онд АНУ-ын ховордсон амьтдыг хамгаалах тухай хуулийн хүрээнд анх удаа устаж үгүй болох аюулд орсон амьтны ангилалд оруулжээ. Энэ шийдвэр нь олон жилийн турш үргэлжилсэн байгаль хамгаалагчдын тэмцэл, эрдэмтдийн судалгааны үр дүн байв.
BBC World Service-ийн “Witness History” нэвтрүүлэг аравдугаар сарын 16-нд нийтэлсэн дугаартаа уг түүхэн шийдвэрийг эргэн дурсжээ. Тухайн үед шимпанзег хамгаалах хөдөлгөөнд нэрт примат судлаач Жейн Гудолл (Jane Goodall) чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна.
Шимпанзег 1976 оноос эхлэн устаж үгүй болох эрсдэлтэй амьтанд тооцож байсан ч хамгааллын арга хэмжээ хангалттай үр дүнд хүрээгүй аж. Иймээс тэдний эрх зүйн хамгаалалтыг нэмэгдүүлэх шаардлага тулгарчээ.
АНУ-ын амьтдыг хамгаалах шинэ журмыг боловсруулах багийг доктор Рон Новак (Ron Nowak) ахалж, Жейн Гудолл болон бусад идэвхтэнтэй хамтран ажилласан байна. Улмаар 1990 онд шимпанзег ховордсон амьтны ангилалд оруулах шийдвэр гаргасан нь тэднийг хамгаалах үйл ажиллагааны чухал үе шат болжээ.
Шимпанзегийн тоо толгой буурахад ой мод сүйдэх, хууль бус агнуур, амьтдын худалдаа болон халдварт өвчин зэрэг хүчин зүйл нөлөөлдөг. Тэд Африкийн төв болон баруун хэсгийн ойт бүсүүдэд тархан амьдардаг бөгөөд үржил удаан тул тоо толгой нь буурсны дараа нөхөн сэргэхэд олон жил шаардлагатай.
Олон улсын байгаль хамгаалах холбооны мэдээллээр шимпанзе өнөөдөр ч устаж үгүй болох эрсдэлтэй ангилалд багтсаар байна. Энэ нь зөвхөн нэг амьтныг хамгаалах асуудал бус, байгалийн олон янз байдлыг хадгалах дэлхий нийтийн сорилт хэвээр байгааг харуулж байна.
Эх сурвалж: BBC World Service, Witness History; Олон улсын байгаль хамгаалах холбоо (IUCN)
Л.Баяр
