Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар цагдаагийн алба хаагчдын дүрэмт хувцсыг шинэчилсэн. Эхний ээлжинд Хэв журам хамгаалах газар, Замын цагдаагийн газрын алба хаагчид шинэ дүрэмт хувцсандаа ороод байгаа юм.

Тэгвэл шинэ дүрэмт хувцасны талаар ард иргэдийн дунд янз бүрийн л яриа гарах боллоо. Зарим хүмүүс хөнгөн, нимгэн хэмээн магтаж байгаа бол ихэнх хүмүүс нүдэнд дасал болоогүй болохоор сонин харагдаад байна. Гэхдээ малгай нь бол арай биш ээ гэх мэтээр ярьж сууна.

 Харин фэйсбүүк, твиттер зэрэг олон нийтийн сүлжээгээр цагдаагийн шинэ дүрэмт хувцсыг “хамгаалагч шиг”, “ууланд явах гэж байгаа аялагчид шиг” гэх мэтчилэн шүүмжилж байгаа юм. Гэвч цагдаагийн байгууллагын зүгээс цагдаагийн алба хаагчид загвар өмсөгч биш, өөрт нь тохирсон, биед таарсан хувцсаа өмсөж ажлаа хийх нь илүү чухал. Хуучин дүрэмт хувцас нь нялонон материалаар хийгдсэн, хог шороо их татдаг, хүнд материалтай байсан бол шинэ дүрэмт хувцас нь сүүлийн үеийн материалаар хийгдсэн, хөнгөн, биед эвтэйхэн гээд олон давуу талтай хэмээн тайлбарлаж байгаа юм.

Бид цагдаагийн шинэ дүрэмт хувцастай холбогдуулж дараах сурвалжлагыг хийсэн юм. Эхний ээлжинд шинэхэн хувцсаа өмсөөд үүрэг гүйцэтгэж буй замын цагдаатай уулзаж, сэтгэгдлийг нь сонслоо.

Тэрбээр шинэ дүрэмт хувцасныхаа талаар ийн ярив. “Дүрэмт хувцасны талаар хамаагүй яриа өгч болохгүй гэсэн. Гэхдээ зарим зүйлийг хэлэх нь зүйтэй байх. Надад бол энэ дүрэмт хувцасны малгай огт таалагдахгүй байгаа. Адаглаад хийсчих гээд, мөн дээд талын далбагар нь янз бүрийн зүйл халхлаад ажлаа хийхэд их төвөгтэй байгаа. Түүнчлэн малгайнд гэрэлтэх зүйл байхгүй болохоор шөнө ажил үүргээ гүйцэтгэхэд хүндрэлтэй байна. Уржигдар л гэхэд дээгүүрээ ногоон хантаазаа өмсөөгүй үүргээ гүйцэтгэхэд иргэд ч бараг цагдаа байна гэж анзаарахгүй байсан. Тохиураа тохисоор байж арай гэж машинтай зорчигдыг зогсоож шалгасан. Харанхуйд бол ямар нэг тодрох зүйл бага их хэцүү байсан. Мөн энэ ногоон хантаазаа өмсөхөд нэр, мөрдөс зэрэг далдлагдаад зориулалтын бус болохоор тохирч өгөхгүй байгаа. Хувцасны материалын хувьд хог шороо их татдаг юм байна” хэмээн шинэ хувцсандаа сэтгэл хангалуун бус байгаагаа илэрхийлэв.

Үнэхээр ч түүний хувцсыг харахад ганцхан өдөр өмссөн хэрнээ хог шороо их татсан, малгай нь салхитай шиг өдөр хийсээд явчихмаар харагдаж байв.
Х.Тэмүүжин: Байнгын нартай байдаг Монгол шиг газар бүхэл өдөржин гадаа үүрэг гүйцэтгэдэг хүмүүс өөрсдөө ийм малгаатай байх шаардлагатай гэж үзсэн

Харин дүрэмт хувцасны талаар Х.Тэмүүжин сайд хэлэхдээ “ Жил болгон зардаг байсан цагдаагийн алба хаагчдын хувцасны хангалтын зардлаар хувцасны шинэчлэл хийсэн. Нэг ч төгрөг төсөвт нэмж тусгаагүй. Ордны ёслол хүндэтгэлийн хэв маягаас улбаатай хувцас бол тэдний уламжлал. Канадын Хатан хааны морьт цагдаагийн ёслолын хувцасыг өдөр тутмын хувцастай харьцуулж хэрэггүй болов уу. Цагдаагийн хувцасны өнгө солигдоогүй, хуучин байсан хар хөх өнгөний тэр кодоороо хийгдсэн. Гандсан өнгийг нь хараад дасчихсан бололтой. Байнгын нартай байдаг Монгол шиг газар бүхэл өдөржин гадаа үүрэг гүйцэтгэдэг хүмүүс өөрсдөө ийм малгаатай байх шаардлагатай гэж үзсэн. Хууль сахиулагчдад гоё харагдах хувцаснаас илүү, аюулгүй ажиллах хувцас чухал. Гоё харагдах ёслолын хувцас нь тусдаа байгаа. Цагдаагийн хувцасыг шүүмжилж буй хүмүүст шинэ, хуучин хувцсыг нь өмсгөөд 4 цаг үүрэг гүйцэтгүүлээд үзэхэд шалтгааныг нь ойлгох байх даа” гэв.

Харин ЦЕГ-ын Санхүү хангамжийн газрын Хангамжийн хэлтсийн хувцасны чанар технологийн ахлах мэргэжилтэн Н.Ганзоригоос цагдаагийн дүрэмт хувцас өөрчлөгдөх болсон шалтгаан, яг хэчнээн жилийн дараа шинэчлэгдэж байгаа талаар тодрууллаа.

-Өмнө нь хэд хэдэн онуудад цагдаагийн дүрэмт хувцас шинэчлэгдэж байсан бэ?
-Цагдаагийн алба хаагчдын хувцас түүхэндээ 12 удаа шинэчлэгдэж байсан. Тодруулбал, анх 1921-1930 онд Үндэсний хэв загвартай хувцас өмсөж байсан бол 1930 оноос эхлэн Европ маягийн буюу ОХУ-ын цэрэг цагдаагийн загвартай хувцас өмсөж эхэлсэн. Тухайн үеийн ОХУ-ын нөлөөлөл байсан гэсэн үг. Мөрдөс нь захан дээрээ хадагдаж явж байсан. Тэгвэл дараа нь 1936 онд хийгдсэн. Улмаар 1944-1945 онд дүрэмт хувцас шинэчлэгдэж таних тэмдэгээ мөрдсөн дээрээ зүүж эхэлсэн бол түүнээс хойш 1951, 1962, 1970, 1977, 1984, 1988, 1993, 1995 онд шинэчлэгдэж,  хамгийн сүүлд 2013 онд цагдаагийн шинэ загварын дүрэмт хувцас батлагдан гарч байгаа юм. Ер нь 8-10 жилийн хугацаатайгаар цагдаагийн хувцас шинэчлэгдэж, өөрчлөгдөж ирсэн байгаа. Цаг үеийн нөхцөл шаардлага, албан хаагчдын санал сэтгэгдлээр хувцсаа гаргасан.

-Энэ дүрэмт хувцасны гол давуу тал, онцлог юу вэ?
-Гол материал дээр анхаарсан. Хамгийн сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологоор материалаар энэ хувцас бүтсэн. Дэлхий нийтээрээ хэрэглэж байгаа цэрэг, цагдаагийн дүрэмт хувцасны жишигт нийцсэн материалаар хийгдсэн. Ер нь бол алба хаагчдын хөдөлгөөн, цаашлаад үзэмжтэй байх зэргийг бид бодолцсон.

-Мөрдөс, чимэглэл ямар ямар онцлогтой болж өөрчлөгдсөн бэ?
- 2005 онд батлагдсан мөрдөс тууз нь мөрдсөн дээрээ нааж оёгдож хийгддэг байсан бол одооны мөрдөс тугсай хэвэн дээр хэвлэгдэж гардаг  мөрдөс, цол бүх зүйл нь нэг дор байдаг болсон. Хуучин мөрдсөн дээр албан хаагчид цолны тэмдгээ хадах барих зүйл байсан одоо бол хадагдах мөрдөс, чимэг хэрэгсэл маш хялбар болсон. Таних тэмдэг зэргээ шууд наачихдаг болсон. Загварын хувьд үндэснийхээ хэв шинжийг хадгалах санааг давхар агуулсан. Тиймээс дээр үеэс ашиглаж ирсэн өлзий хээг мөрдөснийхөө дээр хатгаж өгсөн байгаа.

-Шинэ хувцас баталсантай холбогдуулж, өмсөх дүрэм журам, эдэлгээний норм хүртэл батлагддаг. Энэ талаар?
-Дүрэмт хувцас өмсөх журам, эдэлгээний нормын төсөл дээр ажиллаж байна. Боловсруулж дуусч байгаа. Өмнө нь хувцасныхаа эдэлгээний нормыг 4 ангилж байсан. Одоо бол нормоо 3 ангиллаар хийж байна. Өөрөөр хэлбэл, Дээд офицер буюу хурандаа, шууд үүрэг гүйцэтгэх албан хаагчид, дэмжлэг үзүүлэх албаны гэж 3 ангиллаар хийж байгаа. Оффист ажиллаж байгаа албан хаагчдын хувцсыг арай урт  хийж байгаа. Албаны, ёслолын, өдөр тутмын хувцсыг хийж байгаа.

Г.Баялагмаа: Хөлс чийгийг гадагшуулдаг, ус нэвтрүүлдэггүй материалаар хийгдсэн

Харин ЦЕГ-ын Санхүү хангамжийн газрын Хангамжийн хэлтсийн хувцасны чанар технологийн ахлах мэргэжилтэн Г.Баялагмаагийн хэлж буйгаар “Өнгөрсөн жил бид цагдаагийн алба хаагчдын дүрэмт хувцасны загварыг шинэчлэх ажлын хүрээнд ТИС-ын хувцас судлалын төвтэй хамтарсан ажлын хэсэг байгуулж ажилласан. Бид цагдаагийн алба хаагчдын хувцасыг олон улсын түвшинд хийхийн тулд олон орны цэрэг цагдаагийн хувцас, материал зэргийг судалж байж хувцасны загварыг батлуулсан. Материалын хувьд хувцасныхаа эдэлгээний нормтой уялдсан. Тухайлбал, энэ жил бэлдсэн өдөр тутмын хувцас ус чийг нэвтрүүлдэггүй, хөлсийг гадагшлуулдаг, түргэн хатдаг материалтай байгаа. Шинэ загвараар поло цамц нэмэгдсэн. Энэ цамцыг зун хавар дангаар нь өмсөж болно. Эл цамцыг индүүдэх шаардлагагүй. Албаны хүрмийг мөн шинэ материалаар хийсэн. Ялангуяа тамирчдын хийлгэдэг материалаар албаны хүрмийг хийсэн. Түүнчлэн гутлыг өмсөх хувцасныхаа нэр төрөлтэй нь хоблогдуулж зургаан төрлөөр хийсэн” гэв.

Мөн  ЦЕГ-ын Хэвлэл мэдээллийн төвийн дарга Б.Баатархүүгээс энэ талаар тодруулахад  “Цагдаа нэрэнд харьяалагддаг бүх албан хаагчид энэхүү шинэ дүрэмт хувцсыг өмсөнө. Замын цагдаагийн, хэв журмын гэж ангилахгүй бүгд нэг ижил дүрэмт хувцас өмсөх юм. Шинэ дүрэмт хувцсыг Турк улсад үйлдвэрлэсэн. Учир нь дотоодын үйлдвэрлэгчид өндөр үнэтэй, богино хугацаанд гаргах боломжгүй байсан. Харин Турк улс богино хугацаанд, дотоодын үйлдвэрлэгчдээс хямд үнээр гаргаж өгөх санал тавьсан учир ийнхүү Турк улсад үйлдвэрлэсэн. Харин загварыг ЦЕГ, ШУТИС-ийн их сургуулийн Хувцас судлалын төв хамтарч гаргасан” гэв.