Монгол Улсад Аж үйлдвэрийн комбинат  үүсч  байгуулагдсаны 80 жилийн ой энэ онд тохиож байгаатай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар, МАН-ын Дотоод асуудал, хамтын ажиллагаа, ТББ хариуцсан нарийн бичгийн дарга Х.Булгантуяа, НБСТГ-ын дарга А.Ариунзаяа нар “Гутал, арьс шир, ноосны үйлдвэрийн инженер техникч ажилтны холбоо”-ТББ-ын  зөвлөх, төрийн шагналт  О. Рагчаа, “Гутал, арьс шир, ноосны үйлдвэрийн инженер техникч ажилтны холбоо”-ТББ-ын  тэргүүн Ю.Шагдарсүрэн, гүйцэтгэх захирал С. Шарав, төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүн Ц. Рэнцэнханд  нартай уулзлаа.

Уулзалтын  үеэр  хөнгөн аж үйлдвэрийн салбарын хөгжил цэцэглэлтэд Аж үйлдвэрийн комбинатынхны  оруулсан хувь нэмэр үнэлж баршгүй  гэдгийг УИХ-ын гишүүн Я.Содбилэг  онцолсон юм. Түүнчлэн “Гутал, арьс шир, ноосны үйлдвэрийн инженер техникч ажилтнуудын холбоо”-г үүсгэн байгуулж, Аж үйлдвэрийн комбинатын 80 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх, ном, зургийн цомог гаргах ажлыг амжилттай зохион байгуулсан 1000-аад гишүүнтэй  холбооны хамт олны хичээл зүтгэлийг  өндрөөр үнэллээ.

Манай улсын томоохон бүтээн байгуулалтад тооцогддог Оюу толгой оргил үедээ 17 мянга орчим ажлын байрыг бий болгож байсан бол энэ салбар нь цагтаа 20 мянган хүнийг жилийн дөрвөн улиралд ажилтай орлоготой байлгаж чаджээ.  Гэтэл 1990 оноос хувьчлал явагдсанаар энэ салбар уналтад орж, өдгөө боловсон хүчний асуудал ч хурцаар тавигдах болсон. Ингэснээр арьс ширээ түүхийгээр нь урд хөрш рүү экспортлоод боловсруулсаных нь дараа буцаагаад импортлодог буруу жишиг тогтлоо. Тиймээс энэ байдлыг засч залрууулах боломжийг эрэлхийлэх, энэ салбарыг дэмжихийн төлөө ямар арга хэмжээ авах, мэргэжилтэн, боловсон хүчнийг яаж бэлтгэх, үүх түүх, уламжлал, туршлагыг нь яаж авч үлдэх вэ гэдэг тал дээр санал солилцох үүднээс энэхүү уулзалтыг зохион байгуулж буй талаар МАН-ын Дотоод асуудал, хамтын ажиллагаа, ТББ хариуцсан нарийн бичгийн дарга Х.Булгантуяа ярьлаа.

МАН-ын санаачлан эхлүүлсэн Аж үйлдвэрийн комбинатын ажлын гараа 1934 оны 03 дугаар сарын 26-ны өдөр эхэлсэн түүхтэй. Тухайн үед Аж үйлдвэрийн комбинат нь дотоодын хэрэгцээгээ бүрэн хангаж, гадаадын улс орнуудад бараа бүтээгдэхүүнээ гаргаж байсан аж үйлдвэрийн томоохон цогцолбор байсныг тус төрийн бус байгууллагынхан онцолсон.

Аж үйлдвэрийн комбинат нь улсын нийт төсвийн 10 хувийг дангаараа бүрдүүлдэг, эх орныхоо экспортын бараа бүтээгдэхүүнийг нэмэгдүүлэхэд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан,  гадаад, дотоодод мэргэшүүлэн сургасан 20000 орчим ажилтан, ажилчидтай тэднийхээ нийгмийн асуудлыг бүрэн шийдвэрлэснээрээ түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Улс ардын аж ахуй соёлыг хөгжүүлэх  1948-1990 онуудад өрнөсөн  8 таван жилийн хугацаанд  торгон савхи, хивсээрээ олон улсын үзэсгэлэн яармагаас алт мөнгөн медаль хүртсэн үе саяхан.

Гэвч сайны хажуугаар саар гэгчээр 1990 оноос хойш 60 жилийн түүхэнд хийсэн бүтээснээ хорин жилийн дотор ягаан цэнхэр тасалбараар үнэгүйдүүлэн устгажээ. 1992 он хүртэл ихээхэн уналттай байсан ноолуур боловсруулах үйлдвэрлэл П. Жасрайн Засгийн газрын үед сэргэн, өндөр хурдацтай хөгжсөн нь тухайн засгийн газраас гаргасан 63 дугаар тогтоолын үр дүн байв. 1996 онд М.Энхсайханы засгийн газар уг тогтоолыг хүчингүй болгосноор 1996-2000 онд жилд дунджаар 3.4 хувиар буурсан үзүүлэлттэй гарсан байна. Арьс ширний үйлдвэрлэл  2003 он гэхэд 1% болтлоо унасан нь туйлын харамсалтай. Харин ноос ноолуур боловсруулах үйлдвэрлэл  2011 онд 2008 онтой харьцуулахад 8.9 хувиар өсчээ.

Үнэхээр өнөөдрийн байдлаар аж үйлдвэрийн салбарыг тэр дундаа хөнгөн аж үйлдвэрийн салбарыг хөгжүүлэх талаар эрх баригчид дорвитой ажил хийсэнгүй. 40 гаруй сая малтай манай орны хувьд  мал аж ахуйн түүхий эдэд боловсруулалт хийх үйлдвэрүүдийг олноор байгуулах, мэргэжилтэй боловсон хүчин бэлтгэх ажлыг  дахин эхлүүлэх , малын үүлдэр угсааг сайжруулах, дэлхийн зах зээлд өрсөлдөхүйц төвшинд хүрэхүйц тоног төхөөрөмж техник хэрэгслээр хангах бодлого дутаж байна. Төрийн зүгээс хөнгөн аж үйлдвэрийн салбарыг дэмжих талаар дорвитой арга хэмжээ авч чадвал эдийн засгийн хямралтай, түүнээс гарах гарцыг хайж буй энэ үед зөвхөн уул уурхайг шүтэн амьдрах бус малынхаа ашиг шимийг хүртэн эдийн засгийн өсөлтийг хангах өндөр боломж байгаа талаар уулзалтын үеэр ярилцсан юм.

Түүхийн он жилүүдэд Аж үйлдвэрийн комбинатаас БНМАУ-ын “Хөдөлмөрийн баатар” 14, “Аж үйлдвэрийн гавъяат ажилтан” 13, “Төрийн шагналтан “ 10  тус тус төржээ. Аж үйлдвэрийн комбинатын түүхэнд оруулсан хувь нэмрийг төр засгаас өндрөөр үнэлэн 1942 оны 11 дүгээр сарын 21-ний өдөр БНМАУ-ын Бага хурлын тэргүүлэгчдийн тогтоолоор  “Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон” , 1959 оны 03 дугаар сарын 24-ний өдрийн БНМАУ-ын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар “ Сүхбаатарын одон”-гоор тус тус шагнасан юм.