Манай улс утаатай тэмцэхийн тулд урт болон дунд хугацааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байгаа. 2012 онд л гэхэд “100 мянган айлын орон” сууц хөтөлбөрийг эхлүүлсэн. 

Гэр хорооллыг орон сууцжуулах нь утааны асуудлыг цогцоор нь шийдэх ажил мөн ч ойрын хэдэн жилд дуусчих ажил бас биш юм. Тэгэхээр хот бүхэлдээ орон сууцтай болохыг хүлээгээд утаатайгаа байгаад байх уу? гэдэг асуулт гарч ирж байна. 

Үгүй. Харин тэр хүртэл дунд, богино хугацааны хөтөлбөрөө хэрэгжүүлээд явах ёстой. Тэгэхээр гэр хорооллын айлуудын яндангаас гарч буй утаанд анхаарал хандуулж ажиллах ёстой гэсэн үг юм. 

 Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хотын хүн амын механик өсөлт эрс нэмэгдэж байгаа. Тухайлбал, 10 жилийн өмнө гэхэд нийслэлийн хүн 700 мянга гаруй байсан бол өнөөдөр 1 сая 600 гаруй хүнтэй болсон гэх жишээний.

 Эдгээрийн 60-70 хувь нь гэр хороололд амьдарч байгаа. Тэдний 200 мянган айл нь нүүрс түлдэг. Мөн тооны айл нам даралтын зуухаар гэрээ халаадаг аж. Түүний дээр сургууль, цэцэрлэгийг халаадаг 100 кв-аас дээш хүчин чадалтай 200 орчим уурын зуух нэмэгдэнэ. Мөн 300 мянган автомашин байдгаас  80 орчим хувь нь бохирдолтой утаа гаргадаг машинууд байдаг аж. Тэгэхээр агаарын бохирдлын 70 хувийг гэр хорооллоос үүсэлтэй утаа, 20 орчим хувийг зам тээврийн утаа эзэлж байна гэсэн үг. Харин цахилгаан станцаас үүсэлтэй агаарын бохирдол 4-6 хувь байдаг байна. Үүн дээр барилгажилтын тоосжилт, бохирдол нэмэгдэнэ гэсэн үг. 

  Агаарын бохирдлоос үүдэлтэй хүн амын өвлөл ч эрс нэмэгдсэн нь сүүлийн зургаан жилийн статистик үзүүлэлтээс харагдаж байна. Тэр дундаа хүүхдийн өвчлөлийн ерөнхий бүтцэд амьсгалын эрхтний өвчлөл нэгдүгээр байр эзэлдэг бөгөөд агаарын бохирдол ихтэй газар түүний эзлэх хувь нэмэгдэж байгаа юм. Улаанбаатар хотын агаар дахь тоос, хүхэрлэг хий, азотын давхар исэл, нүүрстөрөгчийн дутуу ислийн агууламж нь хүүхдийн амьсгалын эрхтний өвчлөл, тухайлбал хүүхдийн гуурсан хоолойн цочмог болон архаг үрэвсэл, уушгины үрэвслийн нэг шалтгаан болдог байна. Мөн Улаанбаатар хотын хүүхдүүд хөдөөгийн хүүхдүүдийг бодвол гуурсан хоолойн үрэвсэл өвчнөөр 5-15 дахин илүү өвчилж байна гэдгийг судалгаар тогтоосон байна. Агаарын бохирдолт нь амьсгалын замын эрхтэний өвчлөлд нөлөөлөхөөс гадна жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн 20-27% нь эрт хожуу хордлоготой, нийт төрсөн хүүхдийн 3,2- 3,6% нь хүчилтөрөгчийн дутагдал, амьсгалын замын хямралтай төржээ. 

     Сүүлийн арван жил нийслэл Улаанбаатар хотын тэргүүлэх 5 өвчлөлийн шалтгааныг авч үзвэл амьсгалын эрхтэн тогтолцооны өвчин, хоол шингээх эрхтэн тогтолцооны өвчин, осол гэмтлийн шалтгаант өвчин тэргүүлж байна. Нийт амьсгалын замын өвчний дийлэнх нь 1-4 насны хүүхдүүд байна. Эрүүл мэндийн статистик мэдээнээс амьсгалын тогтолцооны өвчнийг харахад хатгалгаа хамгийн их бүртгэгддэг байна. 2006 онд амьсгалын тогтолцооны өвчний улмаас нас барсан тохиолдол 1000 хүн амд 0.9 байсан бол 2011 онд 0,22, болж өссөн байна. 

   Тэгэхээр эрүүл мэндийнхээ төлөө  та, би, бид бүгдээрээ утаатай тэмцэх цаг нь болжээ. Хүн бүр, аж ахуй нэгж болгон төр засагтайгаа хамтраад утаатай тэмцэж байж сая бид нэг эерэг үр дүнг сонсож болох юм.

 Агаарыг хамгийн их бохирдуулаад байгаа гурван хүчин зүйл байна. Энэ нь нарийн ширхэгтэй тоос, тоосонцор, азотын давхар исэл, хүхрийн хий юм. Дөрвөн жилийн өмнө нарийн ширхэгтэй тоос, тоосонцор тогтсон хэмжээнээс бараг 10 дахин илүү байсан бол харин энэ жил зуух тарааснаар дээрх үзүүлэлт буурсан байна. Нарийн ширхэгтэй тоос, тоосонцор бол бидний эрүүл мэндэд хамгийн сөрөг нөлөө үзүүлдэг зүйл юм.

Дунд болон богино хугацааны хөтөлбөрийн хүрээнд Засгийн газраас утаагүй түлшийг үйлдвэрлэх, зуух тараах гэх мэт ажлыг эхлүүлээд байгаа. Гэхдээ л утаа багасаагүй.  2011 оноос хойш нийт 120 мянган айлд зуух тараасан байна. Энэ жил  мөн 45 мянган айлд нэмж зуух өгнө. Тэгээд байхад утааны хэмжээ буурахгүй байгаагийн нэг шалтгаан нь иргэд зуухыг буруу галлаж байгаатай холбоотой. Тодруулбал, түлээгээ хэмнэж цогон дээр нь нүүрсээ хийдэг. Нөгөө талаар манайхан авсан зуухаа өвлийн идшээр солиод хөдөө явуулчихдаг аж.  

Уг нь утаагүй зуухыг ном дүрмээр нь хэрэглэвэл утааг 68 хувь шүүнэ гэж мэргэжлийнхэн хэлж байна.  

Ямартай ч энэ жил нийт утааны хэмжээ 20 орчим хувиар буурсан гэдгийг С.Оюун сайд хэллээ. Гэхдээ сүүлийн хоёр долоо хоногт агаарын бохирдлын байдал хүнд байна гэдгийг ч тэрбээр нуусангүй. Зуухнаас гарсан эерэг үзүүлэлт бол энэ. Харин утаагүй түлшний асуудал бол хүндхэн байгаа. 


  Харин иргэн таныг гэрийнхээ халаалтыг утаагүйгээр шийдвэл төрөөс тодорхой хэмжээний санхүүжилтыг гаргана гэдгийг ч Засгийн газраас зүгээс хэлж байна. Одоо шөнийн халаалтыг хөнгөлөөд явж байгаатай яг адилаар. 

Утаа бол хэн нэгэн хүн гаргачихаад түүнийгээ авахгүй байгаа зүйл огт биш. Бид ч гэсэн машин унаж, цахилгаан хэрэглэж, галаа түлж байна. Тиймээс хүн бүр утааны эсрэг хөдөлгөөн эхлүүлье. Зуух, түлш тараах ажил богино болон дунд хугацаанд цаашид хэрэгжээд яваж ажил гэдгийг С.Оюун сайд хэллээ. Харин машинаас гарч буй утааг багасгахын тулд Зам тээврийн яамнаас шинэ системийг нэвтрүүлж эхэлж байгаа юм байна. Өмнө нь нэг удаа тестлээд хөдөлгөөнд оролцох эрхийг олгодог байсан бол одоо нарийн шалгах хатуу журамтай болж байгаа гэнэ. Харин нийтийн тээврийн асуудлыг газаар шийдэх аж. Утааны эсрэг хийж буй Засгийн газрын ажлуудаас хэрэгжилт муутай ажлууд байгаа юу гэвэл байгаа. Гэхдээ бид боломжоороо утаатай тэмцээд үзье. Адаглаад зуухаа зөв галлаж хэвшье.