Улаанбаатарын агаарын бохирдлыг бууруулахаар Монгол Улсын Засгийн газар олон төсөл хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлж байна. Үүний нэг нь Дэлхийн банктай хамтран хэрэгжүүлж буй Цэвэр агаар сангийн “Утаагүй зуух” хөтөлбөр юм. Улаанбаатар хотын 100 гаруй айл өрх “Утаагүй зуух”-аар хангагдаад байна. Мягмар гаригт /XI.26/ Байгаль орчин ногоон хөгжлийн сайд С.Оюун, УИХ дахь Агаарын бохирдлыг бууруулах дэд хорооны дарга Л.Эрдэнэчимэг, УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан болон Засгийн газрын тусгай сан, Цэвэр агаар сангийн захирал Д.Баасан тэргүүтэй албаныхан “Утаагүй зуух”-ны туршилт, шинжилгээний лабораторийн үйл ажиллагаатай танилцлаа. Энэхүү лаборатори нь Дулааны техник, үйлдвэрийн экологийн хүрээлэнгийн дэргэдэх лаборатори бөгөөд Цэвэр агаар сангийн хүрээнд нийлүүлэгдэж буй сайжруулсан зуухнуудыг шинжлэх, турших үүрэгтэй юм. Одоогийн байдлаар тус лабораторид шинжлүүлэхээр 10 аж ахуйн нэгжээс 15 төрлийн зуух ирүүлснээс туршилт ын дүнд шаардлага хангасан дөрвөн төрлийн зуух байгаа юм. Энэ нь Сэлэнгэ констракшны “Өлзий зуух”, Рояал Өүшн ХХК-ын “Дөл зуух”, Элмеко ХХК-ийн “Талст зуух”, Их тэнгэрийн хүч ХХК-ийн “Векас 107” зуух юм. Энэ лаборатори хамгийн бага утаа гаргадаг, түлш түлээний зарцуулалт бага, аль болох хүний эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд зохицсон зуухыг шалгаруулах юм. Туршилтаар утаа бага гаргадаг 15 зуухыг шалгасан бөгөөд “Өлзий”, “Том дөл”, “Талст”, “Бекас-107” гэсэн зуухууд шалгарсан байна.

“Утаагүй зуух”-ны лабораторитай танилцах ажлын үеэр БОНХ-ийн сайд С.Оюун, гаарын бохирдлыг бууруулах дэд хорооны дарга Л.Эрдэнэчимэг нартай уулзаж, хийж буй ажлын талаар ярилцлаа.

БОНХ-ийн сайд С.Оюун: Агаарын бохирдлыг бууруулахад иргэн бүр хувь нэмэр оруулах ёстой.

-Гэр хорооллыг дахин төлөвлөж, орон сууцжуулахад маш олон жил болно. Тэгэхээр хамгийн ойрын хугацаанд хийх ажил бол утаа бага ялгаруулдаг зуух. Улаанбаатар хотод 200 мянга гаруй айл өрх гэр хороолол амьдарч байна. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд 100 орчим мянган айлын зуухыг солиод байна. Өнгөрсөн өвөл Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол 20 орчим хувиар буурсан байдаг. Энэ жил гэхэд Улаанбаатар хотын гэр хорооллын айл өрхүүдийн 80 орчим хувь нь “Утаагүй зуух”-тай болсон байх юм. Ингэснээр Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол 40 орчим хувиар буурах юм. Бидний зорилго бол 40 хувиар бууруулах биш. Агаарыг бохирдолгүй болгох ёстой. Тэгэхээр айл бүхэн, хүн бүр агаарын бохирдлыг бууруулахад анхаарах ёстой. Хамгийн багадаа л гэхэд төслийн зуухаа заавар дүрмийнх нь дагуу түлж, шалнаасаа цахилгаанаар халаадаг байвал агаарын бохирдол буурах боломжтой юм.

УИХ-ын Агаарын бохирдлыг бууруулах дэд хорооны дарга Л.Эрдэнэчимэг:

-Дотоодын үйлдвэрлэгчдээ дэмжсэн хямд үнэтэй утаагүй зуухыг ашиглах бодлого барьж байна

-Нийслэлийн агаарын бохирдол урд жилүүдээсээ илүү байх төлөв ажиглагдаж байгааг мэргэжилтнүүд хэлж байна. Зарим өдрүүдэд агаарыг бохирдуулагч бодисууд байх ёстой түвшингээсээ 10-20 дахин их байна. Утааг арилгахын тулд сүүлийн гурван жилийн турш маш их хөрөнгө мөнгө хаяж, их ажлыг хийгээд байна. Зарцуулж байгаа мөнгөний ихэнх нь бол утаагүй зуух, утаа багатай түлшинд зарцуулагдаж байна. Анх утаагүй зуухнуудыг Налайхын нүүрсэн дээр туршиж байсан. Налайхын нүүрс түлэхэд бохирдол бага мөн түлш зарцуулалт 30 орчим хувиар бага байсан. Харин энэ жил Багануурын нүүрсэн дээр туршиж байна. Засгийн газраас Багануурын нүүрсийг хямдралтай үнээр борлуулж эхэлснээр иргэд Багануурын нүүрсийг ихээр түлэх болсон байна. Багануурын нүүрсний хувьд яг түлш зарцуулалтын хувьд ялгаа гарахгүй байна. Түлш хэмнэхгүй гэсэн үг. Мөн олон төрлийн шахмал түлшийг туршиж байна. Туршилтын дараа хамгийн бага утаа ялгаруулах, түлш зарцуулалт багатай нүүрс, түлшийг олох юм.

Утаагүй зуух үнийн хувьд маш боломжийн буюу 25-30 мянган төгрөгийн үнэтэй байгаа. Гэтэл зах дээр энэ төрлийн зуухыг 250-300 мянган төгрөгөөр худалдаалж байна. Зуухыг аваад цааш нь зараад байгаа хүмүүстэй хуулийн дагуу хариуцлага тооцох ёстой. Мөн дотооддоо утаагүй зуухыг үйлдвэрлэгч, засвар үйлчилгээ эрхлэх компаниудыг бий болгох, утааны түвшинг судалдаг, шинжилдэг байгууллагуудыг байгуулах шаардлага тулгарч байгаа.  

Зөвхөн Улаанбаатар хот гэлтгүй манай улсын зарим аймгийн утаа гамшгийн түвшинд очсон гэнэ. Тиймээс энэ жил Засгийн газраас аймаг бүрт 90 гаруй сая төгрөгийг зарцуулаад байгаа гэнэ. УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хот Улаанбаатараас дутахааргүй болсныг ярьж, гарах арга замын талаар ийнхүү ярилаа.

УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан: Мөрөн хотын утаа нийслэлээс дутахааргүй болсон

Байгаль орчин ногоон хөгжлийн сайд С.Оюун, УИХ дахь Агаарын бохирдлыг бууруулах дэд хорооны дарга Л.Эрдэнэчимэг, Хөвсгөл аймгаас сонгогдсон УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан би “Утаагүй зуух”-ны лабораторитай танилцаад, харилцан санал солилцлоо. Аймгийн төвүүдийн утаа нийслэлээс дутахааргүй болсон. Тэр тусмаа манай Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хот хүн амаараа улсдаа дөрөвт ордог. Одоогийн байдлаар Мөрөн хотод 10800 гаруй айл өрх амьдарч байна. “Цэвэр агаар сан”-гаас энэ жил эхний 200 айлд “Утаагүй зуух” олгохоор болсон. Гэтэл 10800 гаруй өрхөөс 200 өрхөд олгохоор бохирдол буурч байгаа эсэх нь мэдэгдэхгүй. Тиймээс нэг аймгийг тэр чигт нь “Утаагүй зуух”-аар хангаад, утаа хэрхэн буурах эсэхийг туршаад үзэх хэрэгтэй. Хэрвээ амжилтад хүрч байвал хамгийн их утаатай аймгуудаас эхлээд “Утаагүй зуух”-аар хангаад явах боломжтой юм. 

“Улаанбаатар цэвэр агаар” төслийн хүрээнд нийлүүлэгдэх зууханд тодорхой хэмжээний шалгуур тавьж, уг лабороториор шалгуулж байгаа бөгөөд дараах шаардлагыг хангасан тохиолдолд хөнгөлөлттэй үнээр ард иргэдэд нийлүүлж байгаа гэнэ.

Зууханд тавигдах шалгуур үзүүлэлт
•    Зуухны хүчин чадал: 3 kW-aac багагүй байх;
•    Нарийн тоосонцор: РМ2.5 хувьд 70 мг/мЖ
•    Нүүрстөрөгчийн дутуу исэл: 7 гр/ мДж хүртэлх.
•    Ашигт үйлийн коефициент: 70% дээш
•    Дотоод орчин: Гал асаах, мод нэмэх үед гэрт утаа болон үнэр гарахгүй байх
•    Битүүмжлэл сайн байх
•    Агаарын урсгал: Зууханд агаар орж ирэхээр тохируулгатай байх
•    Хийц, ашиглалтын хугацаа: Өргөхөд хөнгөн, хамгийн багадаа 5 жил ашиглах

Үйлдвэрлэгч/Нийлүүлэгчид тавигдах шаардлага
•    Зуух нь лабораторийн туршилтыг давсан байх;
•    4 долоо хоногт 6000 зуух үйлдвэрлэх хүчин чадалтай байх
•    Зуухандаа 2 жилийн баталгаат хугацаа өгөх
•    Хэрэглэгчдэд зуух ашиглалтын болон аюулгүй ажиллагааны заавар өгөх
•     Үйл ажиллагаа явуулах тусгай зөвшөөрөлтэй байх
“Утаагүй зуух” төсөлд дараах 15 зуух ирснээс дөрвийг нь сонгосон байна.