Монгол Улсад орчин цагийн цэрэг арми үүсч хөгжсөн, Генерал цол бий болсон ой тохиох гэж байна. Энэхүү ойн баярыг угтан Хошууч генерал Н.Жалбажав гуайтай ярилцлаа. 

-Удахгүй генерал цол бий болсны 74 жилийн ой тохиох гэж байна. Ер нь, энэхүү цолыг яагаад олгох болсон нь сонирхол татаж байна?

-Өнөө жил Монгол Улсад генерал цол бий болсны 74 жилийн ой тохиож байгаа юм. Энэ нь, 1944 оны дөрөвдүгээр сарын 28-нд БНМАУ-ын сайд нарын зөвлөлийн  52 дугаар тогтоолоор төр нийгмийн зүтгэлтэн 11 хүнд генерал гэдэг эрхэм дээд цолыг олгосон. Тухайн цаг үед хоёрдугаар дайны гал дэлхий даяар дүрэлзсэн, Монгол Улсын хилийн цаах нь эзлэн түрэмгийлэгчид заналхийлсэн үед генерал цолыг бий болгосон нь түүхэн үйл явдал. Генералуудын дийлэнх олонх нь эх орноо гэсэн сэтгэлтэй, зүрхэндээ тээж эх орноо хайрлаж эх орныхоо төлөө өөрийн эрдэм мэдлэг авъяас чадвараа зориулсан эх оронч, авъяаслаг зохион байгуулагч дарга нар байсан гэдгээр нь бахархаж суудаг даа. Генерал цол бий болсноор цэрэг армид удирдах ёсыг бий болгож, сахилга дэг журмыг бэхжүүлэх, бэлэн байдлыг хангах гадны түрэмгийллийг няцаах томоохон арга хэмжээ байсан.

-Хуучны цэргийн зохион байгуулалт өөрчлөгдөж, орчин цагийн арми үүсэх анхны алхам гэж ойлгож болох уу?

-Ардын хувьсгалын он жил буюу 1921 онд их жанжин Сүхбаатарын үүсгэн байгуулсан ардын хувьсгалын журамт цэрэг эрс эх орноо батлан хамгаалах, аюулгүй байдлаа хангах ган болд мэт хатуужин хөгжсөн нь орчин цагийн арми бий болох үндэс суурь тавигдсан. Энэ цагаас цэргийн дарга, офицерууд нь цэргийг удирдах арга ухаанд боловсорч, орчин цагт хэрхэн удирдлагаар хангах аргад суралцацгаасан юм. Тэр цагаас хойш өнөөг хүртэл 180 гаруй генерал цолтон төржээ. 

-Та хэдэн онд генерал цол хүртэж байв?

-Миний хувьд 2005 онд Монгол Улсын 130 дахь генерал болсон. Цол хүртсэнээс хойш Батлан хамгаалах их сургуулийн захирлаар томилогдож, хошууч генерал цол хүртсэн юм.

-Таны мэргэжлийг өвлөж авсан хүүхэд бий юу?

-Би 4-н хүүхэдтэй гурван охин ганц хүүтэй. Ганц хүү маань аавын мэргэжлийг өвлөж, цэргийн хүн болсон доо. Би хүүгээрээ маш их бахархдаг. Одоо Батлан хамгаалах сургуульд ахлах оффицер цолтой, хариуцлагатай алба хашдаг. Алба ажилдаа дуртай, сайн байгаа.

-Аав цэргийн хүн гэдэг утгаараа хүүгээ чамгүй дэмждэг байлгүй дээ?

-Өвгөн болсон миний нөмөр нөөлөг гэж юу байх вэ. Миний муу хүү хөөрхий минь дажгүй л ажиллаж байгаа. Ямар ч гэсэн чих халууцуулаад байдаггүй л юм.

-Нас дээр гарлаа гээд зүгээр суудаггүй байх. Чухам ямар ажил алба хашиж байна вэ?

-Эх орныхоо төлөө зүтгэсээр л байна. Батлан хамгаалах сургуульдаа Зөвлөх багшийн үүрэгт ажил хийж байгаа. Мөн “Шихихутаг” их сургуулийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнд захирлаар ажиллаж байна. Генерал, цэргийн хүн чинь эх орныхоо төлөө зүтгэе гэж хэлдэг шүү дээ. Энэ үг насан туршийн ноён нуруу болж явдаг.

-“Монгол генерал төв төрийн бус байгууллага” гэж бий. Тус төвд багаагүй хугацаанд ажилласан гэдэг?

-Тийм. Ардчилсан хувьсгал эд өрнөж, улс орон зах зээлийн харилцаанд шилжин Монгол Улс батлан хамгаалах бодлого, зорилтоо өөрийнхөө хүчээр шийдвэрлэх, авч явах хэрэгтэй болсон. Энэ үед оффицеруудын нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд төвөгтэй болж ирсэн л дээ. Армийн тухай хэрэгтэй хэрэггүй яриа гарч байсан тэр үед уг төвийг бий болгосон юм. Тухайн үеийн тэргүүлэх, нэр бүхий генералууд болох Жарантайн Авхиа гуай, Шинжлэх ухааны доктор профессор Довчингийн Мягмар, цагдаагийн ахмад зүтгэлтэн Отгонжаргал, генерал Содном гуайтай хамтран генерал төвийг байгуулж байлаа. Гол зорилго нь генерал оффицеруудын нийгмийн асуудлуудыг шийдэхэд нь төрийн бодлогод нь зөвлөмж, тусламж, дэмжлэг үзүүлэх, залуучуудад цэрэг эх оронч хүмүүжил суулгах зорилготойгоор байгуулсан юм.

-Монголын төр, засаг генералуудаа хэрхэн харж үзэж байна?

-Дэлхийн жишгээр авч үзвэл Энэтхэг улс генералуудаа тэтгэвэрт гаргахад нь 280 мянган рупийн цалинтай тэтгэвэрт нь гаргаж байна. Үүнээс гадна байр, унах унаагаар нь хангадаг. Урд хөрш болох хятад улс генералуудаа онцгой анхаарч тусгай эдлэн газарт байлгаж, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээгээр хангадаг юм билээ. Бидний хувьд дээрх улс орон шиг биш юм аа гэхэд цолных нь тэтгэвэр тэтгэмжийг нь олгочихож болдоггүй юм уу гэж л харж сууна.  

-Он цагийн уртад цэрэг армидаа насаа элээсэн азай буурлуудыг бас эргэн дурсах нь зөв болов уу?

-Мэдээж хэрэг тэдний хүч хөдөлмөрөөр л одоогийн цэрэг арми бий болох алхмууд тавигдсан нь худлаа биш. Хэлсэн хийсэн зүйл ч чамгүй их. Би одоо хэдэн хүний нэрийг хэлье гэж бодож байна. Батлан хамгаалахын үе үеийн сайд байсан хүмүүс зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга нар Жамяънгын Лхагвасүрэн улс орондоо алдаршсан мундаг жанжин. Тэрбээр дэлхийн дайнд буюу 1939, 1945 онд цэргүүдээ удирдаж ажиллаж байсан нэгэн. Ард түмэндээ залуу жанжин гэдгээрээ алдаршсан хүн шүү дээ. Мөн Батын Дорж гээд хувьсгалын жанжин байх жишээтэй. Үүнээс гадна Санжийн Батаа, Пүрэвийн Мөнхдорж, Рашмаагын Гаваа, Гүрийн Рагчаа нар эх орныхоо төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэсэн хүмүүс. Зарим генерал Үндсэн хууль хэлэлцэж, батлах үед цэрэг армынхаа асуудлыг тусгах гэж хичээж зүтгэж байгаад Их хурлын танхимд амь насаа хүртэл алдаж байсан ийм зүйл ч бий шүү дээ. Тодруулбал, Пүрэвийн Мөнхдорж генерал байна.

-Өнөөдрийн байдлаар хэчнээн генерал цолтон төрөн гарсан тоо байдаг бол?

-Монгол Улсын генерал цолоор 180 хүн шагнагдсан байдаг юм. Өнөөдрийн байдлаар 96 нь буюу тал хувь нь л амьд сэрүүн байна даа. Тун удахгүй тохиох Генералуудын баярын мэндийг нийт цэрэг, офицер, генералууддаа хүргэж байна. Монгол Улсын төлөө зүтгэе.