Монгол Улсад иргэнд газар өмчлүүлж эхэлсний 15 жилийн ойг тохиолдуулан Барилга, хот байгуулалтын яам болон Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн газраас “Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлсний үр дүн, цаашдын зорилго” сэдэвт үндэстний форумыг зохион байгууллаа. Форумд УИХ- ын Тамгын газар, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар, Барилга хот байгуулалтын яам, Оюуны өмч улсын бүртгэлийн газар, нийслэл, дүүргийн Газрын алба, 21 аймгийн Газрын харилцаа, барилга хот байгуулалтын газрын 150 төлөөлөгч оролцсон юм. Форумын үеэр иргэнд газар өмчлүүлж эхэлснээс хойшх 15 жилийн хугацаанд олсон ололт амжилтыг ярилцаж, цаашдаа газрын харилцааны салбарын хууль эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох, төрийн болон мэргэжлийн байгууллагуудын хариуцлагыг сайжруулах, газар өмчлөлийг иргэдэд нээлттэй ил тод байлгах, хот бүхий газрыг иргэдэд өмчлүүлэн хөрөнгө оруулалт хийх зэрэг асуудлыг хэлэлцлээ.
Монгол Улсын иргэд оршин суугаа газар нутагтаа өөрийн гэр бүлийн хэрэгцээнд зориулан өмчийн газартай байх, түүнийхээ үр шимийг хүртэх түүхэн үйл явдлыг эхлүүлсэн “Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай” хуулийг 2002 онд баталж, 2003 оны тавдугаар сарын 1-ний өдрөөс мөрдөж эхэлсэн. Улс орны хөгжил дэвшил, нийгмийн шинэ харилцааны өөрчлөлт, шаардлагатай уялдуулан 2008 онд УИХ-аас Монгол Улсын иргэн бүрт гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар газрыг нэг удаа үнэ төлбөргүйгээр хуульд заасан хэмжээгээр өмчлүүлэхээр нэмэлт өөрчлөлтийг оруулж баталснаар “газар” хэмээх өмч хөрөнгийг захиран зарцуулах, эдийн засгийн эргэлтэд оруулах эрх зүйн таатай орчинг бий болгож, өнгөрсөн оны жилийн эцсийн байдлаар улсын хэмжээнд 570771 иргэн 57767,25 га газрыг өмчилж аваад байна. Ийнхүү газраа өмчилж авсан иргэдийн тоо жил бүр өсч, улсын бүртгэлд газар өмчлөх эрхээ баталгаажуулсан иргэдээс худалдсан 63559, бэлэглэсэн 80514, барьцаалсан 220904, түрээсэлсэн 70 иргэн байгаа нь өмчлөлийн газар эдийн засгийн эргэлтэд орж, үр шимээ өгч буйг илтгэж байна гэж албаныхан онцоллоо. Анх батлагдахдаа иргэнд таван жилийн хугацаатай өрхийн хэрэгцээнд зориулан газар өмчилж байсан хуулийн заалтыг 2008 оны тавдугаар сарын 1-нээс иргэн бүрт газар өмчлөх болгож өөрчилсөн. Өмчлөх ажлыг 2013, 2018 оны тавдугаар сарын 1 хүртэл тус бүр таван жилээр хоёр удаа сунгасан. Энэ хугацаанд Монгол Улсын хэмжээнд газар өмчлөлийн ажил 18 хувьтай, нийслэлийн иргэдийн 14 хувь нь газраа өмчилж авчээ. Нийслэлийн хэмжээнд 2003-2018 оны хооронд нийслэлийн Засаг даргын 156 удаагийн захирамжаар нийт 191.276 иргэнд 10087.2 га газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчлүүлээд байгаа бөгөөд нийслэлийн суурьшлын бүсийн газар өмчлөл 80 хувьтай байна.
Нийслэлийн Газрын албаны дарга Э.Болорчулуун “Одоогийн байдлаар гэр хорооллын иргэдийн эзэмшиж байгаа нэгж талбай 240 мянган ам метр болсон бөгөөд үүний 86 хувийг өмчилсөн байна. Газар өмчлөлийн тухай хуульд иргэдийн өөрсдийн хүсэл сонирхлоор өмчилнө гэсэн болохоор аажуу хандаж байх шиг. Бид тавдугаар сарын 1-нд хугацаа дуусахтай холбогдуулан оны өмнө гурван сар, он гаргаад таван сарын идэвхжүүлэх аяныг зохион байгуулсан. Үр дүнд нь гэр хорооллын газраа өмчилж авсан иргэдийн тоо 90 хувь болж өссөн. Гэхдээ нийслэлд амьдарч буй 1.3 сая иргэний тоотой харьцуулахад 14 хувь гэдэг бага тоо. Улаанбаатар хот газар нутгийн хувьд хязгаарлагдмал, суурьшлын бүсээр нь авч үзвэл шинээр газар өмчлүүлэх боломжгүй. Өмнөх жилүүдэд явуулсан цахим газар өмчлөлөөр 44 байршилд санал асуулга авч, 69836 иргэн газар өмчилж авсан байдаг. Гэхдээ эдгээр газар нь дэд бүтэц, ус, цахилгаан байхгүй учраас одоогоор нэг ч айл амьдраагүй байна. Тиймээс оны эхэнд нийслэлийн Засаг дарга агаарын бохирдлыг бууруулахтай холбоотой захирамж гаргахдаа эхний ээлжид Улаанбаатар хотын суурьшлын бүсийг тогтоож, цэгцлэе гэж шийдсэн. Үүний дараа цахимаар олгосон газрынхаа дэд бүтцийг шийдэж, эко бүс болгохоор төлөвлөсөн.
Тэгэхгүй бол хотын гадна дахиад нэг гэр хороолол үүсэх аюултай. Ер нь Монгол Улсын иргэн аймаг, сум, хот хаана ч газар өмчлөх эрхтэй, тэр дундаа нийслэлд 0.07 га газар гэж тогтоож өгсөн. Тиймээс цаашид хот хоорондын замын ойролцоо юм уу, хөгжиж буй аймаг, хотуудад газар олгох ажлыг цэгцэлнэ. Аймгийн төвд 3500 ам метр, сумын төвд 5000 ам метр газар олгохоор төлөвлөж байна” гэв. Газартай холбоотой маргаан цаг ямагт байсаар байдаг. Газрын албанаас цахимаар иргэдэд газар олгосон билээ. Ингэхдээ 44 байршилд 69636 иргэнд газар эзэмшүүлсэн. Гэвч иргэд тухайн газартаа нүүж очихгүй байгаа юм. Үүнийг дэд бүтэц хөгжөөгүйтэй холбоотой гэдгийг нийслэлийн Газрын албаны дарга Э.Болорчулуун учирлаж байлаа. Мөн хуулийн хугацаа дуусах гэж буйтай холбогдуулан иргэдэд газраа өмчлөхөд нь дэмжлэг үзүүлэх аяныг гуравдугаар сарын 1-нээс эхлүүлж, аяны хүрээнд 13463 нэгж талбарыг өмчлүүлсэн байна. “Нийслэлийн суурьшлын бүсэд шинээр олгох газрын нөөц байхгүй. Тиймээс нийслэлийн иргэд орон нутагт газар өмчлөх бүрэн боломжтой гэдгийг Газрын албанаас мэдээллээ. Нийслэлийн иргэд орон нутагт газар өмчлөх хүсэлтэй бол Улаанбаатар хотод газар өмчлөөгүй тодорхойлолтыг нийслэлийн үйлчилгээний нэгдсэн төвүүд болох “Дүнжингарав”, “Мишээл”, “Драгон”, “Оргил”-д байрлах нийслэлийн Газрын албаны цонхноос авч тухайн орон нутгийн газрын асуудал эрхэлсэн байгууллагад хандах юм. Тодорхойлолт авахдаа иргэний үнэмлэхтэйгээ очих гэнэ. Хэрвээ хүүхдийн нэр дээр тодорхойлолт авах бол ээж нь иргэний үнэмлэхтэйгээ ирж, Улаанбаатар хотод газар өмчлөөгүй тодорхойлолтыг авна. Өнгөрсөн оны байдлаар хөдөө орон нутагт газар өмчилж авахыг хүссэн нийт 35 мянган иргэнд нийслэлд газар өмчилж аваагүй тухай тодорхойлолтыг гарган өгсөн байна.
