-Дэд ажлын хэсгийн хуралдаан нэртэй танилцах үдэшлэг юм билээ-

Уул уурхай дагнасан эдийн засагтай Монгол Улсын ирээдүйд тэжээх томоохон ордын нэг бол Оюутолгой. Гэвч энэ орд газрын үнэ цэнийг алдагдуулж, баялгаа гадаадынханд бараг л үнэгүй өгөх гэрээ байгуулсан гэж хэл ам таталсаар ирлээ. Парламентын дарга орд газрын гэрээний хэрэгжилтийг шалгах ажлын хэсгийг өнгөрсөн хугацаанд томилсон. Ажлын хэсгийн үйл ажиллагаа ямар байгаа талаар “Улсаа аврах ард түмний үндэсний хөдөлгөөн”-ий Удирдах зөвлөлийн дарга Авирмэдийн Эрдэнэбаяртай ярилцлаа.

-Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний явцыг шалгах ажлын хэсэгт иргэний хөдөлгөөний төлөөлөл болон орсон байна?

-Тиймээ. Ажлын хэсэгт багтах, орж ажиллах хүсэлт гарган, санал тавьснаар багтсан. Гуравдугаар сарын 23-нд УИХ-ын даргын 57 дугаар захирамжаар ажлын хэсэг байгуулагдсан байгаа. Нэр бүхий есөн парламентын гишүүн дотроос Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга Дамба-Очир ахалж байна. Мөн парламентын гаднах улстөрийн хүчний төлөөлөл, иргэний нийгмийн байгууллагын төлөөлөл багтсан ажиллаж байна.

-Ажлын хэсгийн явц, шалгалт хэр байгаа талаар дурдвал?

-Өнгөрсөн сараас эхлэн ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнд багтлаа. Одоогийн байдлаар ямар нэгэн хуралд оролцоогүй байна. Дуудах үед ир гэсэн хариу өгсөн. Хэзээ дуудахыг нь хүлээгээд л сууж байна даа. Манай хөдөлгөөн нь 35 төрийн бус байгууллага, 20 иргэний бүрэлдэхүүнтэйгээр байгуулагдсан. Нийгэмд болохгүй байгаа зүйлийг засахын төлөө ажилладаг томоохон хөдөлгөөн учир Оюутолгойн гэрээнд шалтгалт явуулах ажлын хэсэгт багтах ёстой гэж үзэн бичиг илгээсэн. Ажлын хэсэг таван дэд хороо байгуулан ажиллаж байгаа юм билээ. Гэхдээ үүнд нь мэргэжлийн эрдэмтэн судлаач, эгэл жирийн иргэн гэх ганц ч хүн оролцоогүй. Тиймээс заавал оролцох ёстой гэж үзэн ажлын хэсэгт багтааж өгөх хүсэлт гаргаснаар орсон юм. Гэхдээ санаанд хүрэх тооны хүн орж чадсангүй.

-Та бүхний зүгээс хэчнээн хүн багтаах хүсэлт гаргасан болон хэд нь багтсан юм бол?

-Бидний зүгээс чиглэл болгонд нэг хүн оруулахаар санал гаргасан ч тийм боломж байхгүй гэж Д.Дамба-Очир мэдэгдсэн. Уг нь, яг тэр чиглэлээрээ мэргэшсэн хүмүүсийг оруулах хүсэлт байсан юм. Гэвч ажлын хэсэг толгойлж байгаа хүний шийдвэрээр хасагдсан хэрэг. Сонголтыг ажлын хэсгийнхэн хийж УЗ-ийн дарга Эрдэнэбаяр, ерөнхий зохицуулагч Жагар нарыг оруулахаар болсон гэж ярьсан байгаа. Энэ нь, 35 төрийн бус байгууллага, 20 иргэний хувьд чамлалттай байсан болохоор хүний тоогоо нэмэх шаардлага өгсөн ч хүлээн аваагүй л дээ. Тиймээс сонголтынх нь дагуу ажлын хэсэг багтсан. Дэд ажлын хэсгүүдийг дандаа аль нэг яамны ТНБ-ийн дарга тэргүүлж байгаа юм билээ.

-Ажлын хэсгийнхээ хуралдаанд суусан уу?

-Өнөөг хүртэл ганц хуралд нь ч суугаагүй л явна. Энэ нь надаас ашлтгаалсан асуудал биш шүү. Өнгөрсөн сарын 20-доор ажлын хэсгийн хурал хэзээ болохыг лавлахад “Таны нэр нэлээн хожуу орж ирсэн. Өмнө нь, хоёр удаа хуралдсан байгаа. Дараагийн хурал зарлагдахад дуудна” гэсний дагуу хүлээсээр сууна. Чухам хэзээ хуралдаж, юуг, хэрхэн ярилцах нь ч тодорхойгүй байна. Ийм маягаар явсаар байтал хоёр сарын хугацаа өнгөрөх нь. Яг шалтгалт хийгээд байна уу, эсвэл шалгах ажлын хэсэг нэртэй дүр эсгэгчид үү гэдэг л сонин байна.

-Дүгнэлт гарах нь ойлгомжтой. Гэхдээ ...-

-Энэ байдлаар явбал ажлын хэсгийн дүгнэлт нь хиймэл зүйл гарч ирэх юм байна даа?

-Дүгнэлт гарах нь ойлгомжтой. Юу гэж гарах вэ гэхээр их мундаг сайхан гэрээ, Баярцогт, Баярын яриад байсан шиг гэрээ гэж л гарах байх. Миний харж байгаагаар ажлын хэсэг байгуулах нэртэй, төр нь Оюутолгойн гэрээг шалгаж байна гэж иргэдэд харуулах гэсэн шоу юм уу даа. Үнэхээр эх оронч сэтгэлгээгээр хандаж, шалгая гэсэн бол өнөөдөр ийм маягтай суухгүй байсан. Богино хугацаанд асар их ажил хийх ёстой байтал налайгаад л сууж байна.

-Гэрээг шалгаж, нягтлах ажил хоёр сарын дотор хийгдэж амжихгүй гэж эдийн засагчид ярьж байсан. Үйл ажиллагаа явуулснаас хойшхи бүх асуудлыг шалгая гэвэл нэлээд урт хугацаа хэрэгтэй гэдэг?

-Хоёрхон сарын хугацаанд юуг нь шалгах вэ дээ. Гэрээтэй нь ч гүйцэт танилцах боломжгүй. Асар богино хугацаа ч гэлээ эх орны эдийн засаг, иргэдийн амьжиргаанд асар их нөлөөлөл үзүүлэх ордын асуудлын багахан хэсгийг ч болтугай шалгая гэсэн сэтгэлээр хандах нь чухал байсан. Гэвч манай төрийн байгууллагын томчууд төдийгүй, гишүүд ч ийм сэтгэхүйгээр хандаагүй нь хачирхалтай. Яах вэ, нам бүлэглэл, эрх ашгийн асуудал нь нэг, яригдах болохоор хүчлэхгүй байгаа гэж ойлгож байна.

-Ядаж гэрээнийх нь барааг харсан биз дээ?

-Байгуулсан гэрээ нь 50-60 хуудастай, маш олон заалттай гэж дуулсан. Одоогийн байдлаар гараараа барьж үзээгүй л сууна. Ажлын хэсгийн зүгээс гэрээтэй танилцуулахын тулд нууцын гэрээ байгуулж байгаа гэсэн. Улс орны эрх ашгаас давсан хувийн компаниын нууц гэдгийг би ойлгохгүй юм. Төрөөс шалгалт хийж байхад хувийн компанийн нууц гээд л байгаа. Хувийн аж ахуйн нэгжийн нууц гэж үзэж байгаа бол яг аль хэсэг нь нууцад хамаарах, юутай нь танилцаж болохгүй, аль хэсгийг нь уншиж лавлах зэргийг нь ил болгох хэрэгтэй. Түүнээс нууц гэдгээр бүх асуудлыг халхавчлах шаардлагагүй. Бүхэл бүтэн тусгаар улс, иргэдийн эрх ашиг, эдийн засгийн гол судас гээд олон зүйлийг ярьж, ажлын хэсэг байгуулсан шүү дээ. Манай Жагарын орсон ажлын хэсгийнхний тавьсан шаардлага нь энэ нууц гээд байгаа асуудал.

-Улс төрийн намуудын төлөөлөл үүнийг хэрхэн харсан нь сонин байна?

-Гэрээтэй танилцаж, ямар асуудал байгааг харахын тулд зарим намууд гарын үсэг зурсан. Нууцад гарын үсэг зурсан хүмүүс гэрээтэй холбоотой ганц үг гадагш задруулахгүй гэсэн үг. Гэтэл Монгол Улс, иргэдийн эрх ашгийн талаархи асуудалд саад болохуйц зүйл байвал яах гэдэг зүйл байна. Тиймээс бидний зүгээс үүнийг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэдгээ мэдэгдэж, гэрээтэй танилцуул гэсэн хүсэлт гаргасан. Магадгүй компанийн ашигт саад учруулах зүйл дээр бол гадагш задруулахгүй гэж нууцлахаар гарын үсгээ зурах боломжтой. Энэ нь, тухайн асуудлаа үүдэж үлэмж хэмжээний хохирол үзүүлэх, нэр хүндийг нь сэвтээх ч юм уу заалт гэсэн үг. Түүнээс эх орныхоо эрх ашгийг хамгаалсан зүйл дээр бол дуугарна.

-Ажлын хэсгээс ямар нэгэн үр дүн хүлээх шаардлагагүй-

-Шалгалтын хэсгийнхэнтэйгээ өнөөдрийг хүртэл ямартай ч уулзалдаагүй юм байна. Тэгэхээр яг юу шалгаж байгаатай танилцаагүй гэсэн үг үү?

-Миний хувьд ажлын хэсгийн хуралд суугаагүй яваа. Харин Жагарын ажлын хэсгийнхэн нэг уулзсан юм билээ. Гэхдээ тодорхой ажил яриагүй зүгээр л кофе, цай ууж, нэг нэгэнтэйгээ танилцаад өнгөрсөн гэж ярьсан. Уг нь, ажлаа тодорхойлж, ямар зүйл дээр анхаарах, газар дээр нь хэрхэн ажиллах, хэзээ очих гээд олон зүйл ярих ёстой болохоос танилцах үдэшлэг юм уу. Гэвч ажлын дэд хэсгийнхэн нь юу хийхээ мэдэхгүй, цай, кофе уусан шиг яваа нь эмгэнэл. Ер нь, ажлын хэсэг нь хуралдах нь битгийн хэл биенээ ч танихгүй байгаа. Ажил хэргээ урагшлуулах сэтгэлгүй ийм хүмүүс байна даа. Тиймээс яаж нэгнээ таньж, эх орны төлөө гэсэн зүрх сэтгэл гаргах юм. Өнөө маргаашаа аргацаасан, дүгнэлт гэж нэг гаргахдаа гарын үсэг зурахаа хүлээн суугаа хүмүүс юм уу даа.

-Энэ ажлын хэсгээс ямар нэгэн үр дүн хүлээх шаардлагагүй бололтой?

-Эх орон, ард иргэддээ ашигтай байх асуудблыг ярих ёстой ажлын хэсэг ийм яваа болохоор ямар үр дүн хүлээх юм бэ. Олигархи бүлэглэлийнхээ төлөө л шийдвэр гаргах биз. Үнэхээр гэрээний алдааг олох хүсэлтэй хүн цөөхөн байна. Цаашид ийм ажлын хэсэг байгуулбал бие биедээ хяналт тавьж чадах, алдааг залруулах чин хүсэлтэй хүмүүсээр бүрдүүлэх нь чухал. Нүгэлийн нүдийг гурилаар хуурна гэдэг шиг байдлаар явах гэж байгуулах юм бол хэрэг алга. Ард түмнээ хуурч, тархийг нь угаах ажлын хэсэг гээд нэрлэчихсэн нь дээр.

-УИХ-ын бүрэн эрхийн хугацаанд багтаж дахин шалгалт оруулж, үр дүн гаргах боломжтой юу?

-Байгаа. Гэхдээ ийм маягаар шалгавал ажлын хэсэг гэж шоудах хэрэг байхгүй.

                                                                                                                                              Э.Мөнгөнбаяр