Тавдугаар сарын 24-нд хуралдсан УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар Татварын багц хуульд тавьсан Ерөнхийлөгчийн хоригийг хэлэлцсэн. Тэгвэл Б.Гүнбилэг тэргүүтэй дөрвөн хуульчийн зүгээс тус хуулийн төслийг хэлэлцэхдээ Үндсэн хууль зөрчсөн хэмээн үзэж Үндсэн хуулийн цэцэд өчигдөр /уржигдар/ хандсан юм. Тэдний үзэж буйгаар чуулганаар Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авах боломжгүй хэмээн санал хураасан. Санал хураалтад 39 гишүүн оролцсон 25 гишүүн буюу 64.1 хувь нь Ерөнхийлөгчийн тавьсан хоригийг хүлээж авах боломжгүй гэж үзсэн. УИХ-ын чуулганы хуралдааны Дэгийн тухай хуулиар 66.6 хувь нь хоригийг хүлээж авах боломжгүй гэж үзвэл хоригийг хүлээж авахгүй гэсэн шийдвэр гардаг. Хэрвээ 66.6 хувьд хүрэхгүй бол тухайн асуудлыг хүлээж авсанд тооцдог.  Гэтэл бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн горимын санал гаргаж, дахин санал хураалгасан. Энэ нь хууль зөрчсөн үйлдэл болсон гэж тайлбарлаж буй. Тиймээс УИХ-ын гишүүн Д.Тогтохсүрэнгээс энэ талаар тодрууллаа.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн хоригийг чуулганаар хэлэлцэхдээ Үндсэн хууль зөрчсөн зарим хуульчид үзжээ. Тодруулбал, таны гаргасан горимын санал хууль зөрчсөн байна гэж дүгнэсэн. Үүнд та ямар байр суурьтай байна вэ?

-Ерөнхийлөгчийн хоригийг тавдугаар сарын 24-нд УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэж хүлээж авах боломжгүй гэсэн шийдвэр гаргасан. Хуулиар 66.6 хувийн саналаар Ерөнхийлөгчийн саналыг хүлээж авах боломжгүй болдог. Тухайн үед санал хураалтад 39 гишүүн байсан. Үүний 14 гишүүн Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авахыг дэмжсэн. Харин 25 гишүүн татгалзсан санал өгсөн. Тэр үед манай хоёр гишүүн саналаа өгөхөөр гүйж орж ирээд саналаа өгч амжаагүй. Мөн Д.Дамба-Очир, Л.Энхболд гишүүний хурууны хээ уншигдаагүй. Үүнийг өөрсдөө чуулганы хуралдаанаар хэлсэн шүү дээ. “Би санал өгсөн. Гэтэл минийх эсрэг уншигдчихлаа” гэж хоёулаа хэлсэн. Тиймээс би горимын санал гаргасан. Дэгийн хуулиар “гишүүн санал өгсөн тохиолдолд тэр санал нь өөрийн өгснөөс өөрөөр гарсан тохиолдолд горимын саналаар санал өгч болно” гэсэн байдаг. Тиймээс би “Зарим гишүүний санал техникийн саатлаас үүдэж өөрөөр гарлаа” хэмээн горимын санал гаргасан. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хоёр гишүүний хурууны хээ нь уншигдаагүй. Тиймээс горимын санал хууль зөрчөөгүй. Би горимын санал гаргахдаа хоёр зүйлийг хэлсэн. Нэгдүгээрт, манай гишүүд санал өгөх гээд орж ирсэн боловч кнопоо дарж амжсангүй” гэсэн. Хоёрдугаарт, хоёр техникийн саатлаас үүдэж гишүүний хурууны хээ уншигдаагүй тул санал нь өөр гарлаа” гээд дахин санал хураах горимын санал гаргасан. Ингээд дахин санал хураахад Л.Энхболд, Д.Дамба-Очир гишүүний санал уншигдсан. Тиймээс Дэгийн хуулиар дахин санал хураах нөхцөл нь бүрдсэн. Үүнийг л горимын санал гэж байгаа юм. Нөгөө талаар энэ нь Үндсэн хууль зөрчөөгүй. УИХ-ын чуулганы Дэгийн тухай хуулийн асуудал.

-Ц.Цолмон даргыг чөлөөлөхдөө УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзсэн байна лээ. Энэ асуудлыг хэлэлцэхээс гурван өдрийн өмнө холбогдох материал, мэдээллийг УИХ-ын гишүүдэд өгч гишүүдийг мэдээллээр хангаагүй гэж үзсэн байна. Та бүхэн Ц.Цолмонгын ажлаас чөлөөлөгдөх өргөдөлтэй танилцсан уу?

-Тавдугаар сарын 21-нд буюу хоёр дахь өдрийн Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хурлаар өргөдлийг бидэнд тарааж өгсөн. Би өргөдлийг нь уншсан. “Намайг ажлаас чөлөөлж өгнө үү” хэмээн өөрөө өргөдлөө гаргасан байсан. Өөрөө өргөдөл дээрээ тэгээд биччихсэн байсан. Тиймээс өөрийнх нь хүсэлтийн дагуу УИХ ажлаас нь чөлөөлсөн. Өөрөө ажлаас чөлөөлөгдөх хүсэлт гаргасан байхад нь УИХ чөлөөлөхгүй гэж болохгүй.

-Өргөдөлд “УИХ-ын дарга танаас тавьсан удаа дараагийн саналын дагуу албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтээ гаргаж байна” гэж бичсэнийг нэгдсэн чуулганаар танилцуулаагүй гээд байгаа юм билээ?

-Хүсэлт гаргасан л бол гаргасан шүү дэ. Хүсэлт гарсан. Харин яаж гарсан процессыг мэдэхгүй. “Чөлөөлж өгөөч” гэсэн хүсэлтээ гаргасан.

-Ирэх жилийн сонгуулийг “Монгол Улс-нэг тойрог” тогтолцоогоор явуулна гэж танай нам шийдвэрлэсэн. Ингэхдээ нэг сонгогч нэг нэр дэвшигчийг сонгоно гэсэн. Үүнээс хамгийн их санал авсан 76 нэр дэвшигч УИХ-ын гишүүн болно гэжээ. Хэрвээ нэр дэвшигчийн санал тэнцвэл яаж зохицуулах вэ? 

-76 болон 77 дахь нэр дэвшигчийн санал тэнцвэл дахин санал хураалт явуулна. 34 дэх нэр дэвшигч дээр 34, 35 дахь нэр дэвшигчийн санал тэнцвэл 36 дахь хүний санал өмнөх нэр дэвшигчээс бага бол тухайн санал тэнцсэн нэр дэвшигч 34, 35 дээр бичигдэнэ.

Р.Хишигжаргал