Шинэ төрлийн коронавирусний халдвар дэлхий нийтийг түгшээх болоод хэдийнэ гурван сарын нүүр үзжээ. Монголчууд тэр дундаа хүн төрөлхтөн энэ бэршээлийг даван туулах нь дамжиггүй. Гэхдээ маш олон иргэний амь нас, эрүүл мэнд, эдийн засгийн уналттай хамт.

Тиймдээ ч Монгол Улсын Засгийн газраас түрээсийн төлбөрөө бууруулсан аж ахуйн нэгжийг орлогийн албан татвараас нэг удаа чөлөөлөх, хөл хорио тогтоосноос үүдэн орлого, үйл ажиллагаа нь доголдож, компанийн нөхцөл байдал хүндэрсэн бол нийгмийн даатгалын шимтгэлд алданги, торгууль тавихгүй байх, энэ хугацаан дахь татварт торгууль, алданги тооцохгүй зэрэг шийдвэрийг гаргаж, эдийн засгийн эрсдэлийг үүрэхээ мэдэгдсэн.

Хэдийгээр Засгийн газраас энэ мэт татварын хөнгөлт, чөлөөлөлтийн хөшүүрэг авахаа мэдэгдсэн ч хорио цээрийн энэ өдрүүдэд хувиараа бизнес эрхлэгчид тэр дундаа худалдаа, үйлдвэрлэлийн салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг бизнес эрхлэгчдийн нөхцөл байдал хүндэрч арилжааны банк болон банк бус санхүүгийн байгууллагаас авсан зээлээ төлж чадахгүйд хүрээд буй нь нууц биш юм. Арилжааны банкуудаас тэр дундаа банк бус санхүүгийн байгууллагаас зээл авсан иргэдийн олонх нь хувиараа бизнес эрхлэгчид. Бүр тодруулбал, Монгол Улсын иргэдийн 80 орчим хувь нь ямар нэг төрлийн зээлтэй гэсэн судалгаа бий. Тэгвэл эх орноо, ард түмнээ бодоод зээлээ ганцхан сар царцаах зоригтой банкир Монгол Улсад байна уу.

Яг энэ асуудлаар УИХ-ын нэр бүхий гишүүд нэр дурдвал, УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд хандсан байдаг.

Тэрбээр “Дэлхийн нийтэд аюулын харанга дэлдсэн шинэ төрлийн коронавирусний өвлчөлийн тархалт өдөр ирэх тутам нэмэгдэж, улс орны эдийн засгийн нөхцөл байдал, хүн амын эрүүл мэндийн аюулгүй байдалд ноцтой хүндрэл, бэрхшээл үүсэх талтай байна. Ялангуяа цалингийн зээлтэй, ипотек, бизнесийн зээлтэй иргэдийн хувьд гэнэтийн давагдашгүй хүчин зүйлээс болж ажил хөдөлмөр, бизнесийн үйл ажиллагаа явуулах бололцоогүйгээс болж банкны зээлийн хүүгийн дарамтад орж байна. Иймд банкны зээл төлөлтийг хорио цээрийн хугацаанд бүрэн царцаах шаардлагатай байна” гэсэн юм.

Нэг талаас нь харахад сонгууль угтсан “пи ар” мэт боловч нөхцөл байдлыг хөрсөн дээр нь буулгаад үзвэл туйлын үнэн зүйл.

Гэвч үүний дараахан УИХ-ын дарга Г.Занданшатар болон Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн нар толгой дараалан мэдэгдэл хийж, ийм боломж байхгүй мэдэгдсэн байдаг. Тухайлбал, Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн “Мөнгөний бодлогын хүүг бууруулснаар банкуудын төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадвар сайжирч, зээлийн хүү буурах боломж бүрдэнэ гээд өндөржүүлсэн бэлэн байдлын үед арилжааны банкуудын зээлийн хүүг царцаах хууль эрх зүйн боломж Төв банканд байхгүй. Энэ асуудлыг арилжааны банк болон харилцагч өөрсдөө гэрээгээ өөрчлөх замаар шийдвэрлэх боломжтойг онцолсон юм.

Эндээс үзвэл, асуултын хариулт зөвхөн арилжааны банкуудын эзэд буюу ТУЗ-ийнхний атганд үлдэж байна. Тиймээс л зээлийн хүүгээ ганцхан сар царцаах зоригтой банкир байна уу гэдгийг энэ удаа асуухыг хүссэн юм.

Өнөөдрийн байдлаар Монголын толгой банкируудаас нэгэн ч зээлийн хүүг царцаая, иргэдээ бодъё гэж мэдэгдсэнгүй. Ямар харамсалтай бэ.

Гэтэл жижигхэн жараахайнууд буюу зарим банк бус санхүүгийн байгууллагууд харилцагчиддаа тулгарсан бэрхшээлийг ойлгож, хүндлээд зээл төлөх хугацааг нэг сараар хойшлуулах шийдвэрийг эхнээсээ гаргаад эхэлсэн байх юм. Тухайлбал, “Haru group” банк бус санхүүгийн байгууллага гэхэд “Хорио цээрийн улмаас үүдэн иргэдэд санхүүгийн төлөвлөөгүй нөхцөл байдал үүссэн учир зээл төлөлтийг нэг сараар хойшлуулах шийдвэрийг нэг сараар хойшлуулах шийдвэрийг ТУЗ-ийн хурлаас баталлаа” гэжээ.

Тэд ингэж найдвартай, итгэл даахуйц санхүүгийн байгууллага гэдгээ тунхаглаж байна. Гэтэл Монголын арилжааны банкуудын магнатууд хаана, юу хийж явна бэ. Тэдэнд харилцагчдад нь тулгарсан эдийн засгийн хүндрэл огтхон ч хамаагүй гэж үү.

Манай улсын санхүүгийн салбарын 95 хувийг банк дангаараа эзэлдэг бөгөөд нийт актив нь 2018 онд 28.8 их наяд төгрөг болж өмнөх оны мөн үеэс 3.5 их наяд төгрөгөөр өсөж, ашиг нь 249 тэрбум төгрөг болсон тухай хэвлэлээр нэг шуугиж байсан цаг саяхан. Зарим банкны цэвэр ашиг 120 хувь байсан гэхээр Монголд үйл ажиллагаа явуулдаг 10 гаруй арилжааны банкууд ямархуу ашигтай ажиллаж, хөлбөрдөг болох нь тодорхой.

Тэгсэн атлаа давагдашгүй нөхцөл байдал үүссэн энэ хүнд хэцүү цаг үед зээлээ ганцхан сар царцаачих чин сэтгэл тэдэнд алга гэж үү.

Коронавирусний тархалт гарсан зарим улсад зээл төлөлтийг хойшлуулах, зээлийн хүүг зарцаах зэргээр арилжааны банкууд арга хэмжээ аваад эхэлсэн байна лээ. Энэ сайхан жишгийг Монголд ч гэсэн үргэлжлүүлэх боломж бий. Гэхдээ гагцхүү хэн гэдэг зоригтой банкир эхлүүлэх бэ гэдэг хамгийн сонирхолтой асуулт. Хэрвээ тэгж чадвал арилжааны банкууд эрсдэл даах чадвартай, найдвартай, итгэлтэй гэж рекламдаж, лоозонддог уриагаа бүрэн утгаар нь батлан харуулах нь дамжиггүй юм. Гэхдээ Монголын банкируудад ийм зориг, зүрх, сэтгэл бий болов уу.

Г.Нацаг-Эрдэнэ