“Монголын нууц товчоо”-г бага балчир хүүхэд бүү хэл эрийн цээнд хүрсэн хэнбугай ч цээжилж, утга санааг нь нэг мөр ойлгоход тун бэрх. Тэгвэл М.Мөнхтэнгэр хэмээх 12 настай хүү эхний гурван бүлгийг жил хүрэхгүй хугацаанд цээжлэхийн сацуу Хүннү, Модун Шаниу, Жужан, Хядан, Ханлиг, Юань, Их Монгол зэргээр Монголын эзэнт гүрний бүх хаан, хаадын төр барьсан хугацааг нэг бүрчлэн мэддэг ажээ.

Нийслэлийн ерөнхий боловсролын VI сургуульд суралцдаг тэрбээр гардан тулаан, буудлагаар хичээллэх бөгөөд өглөө бүр 390 удаа суниадаг. Зургаан настнуудтайгаа ижилсэн сургуулийн босго давсан тэрбээр үеийн найзуудаа найрсаг, нөхөрсөг байхын зэрэгцээ гар утас бага хэрэглэж, номтой нөхөрлөөсэй гэж хүсдэг. Түүний оюун бодолд ийм бодол хүслийн жигүүрийг аав Д.Мөнхмандах нь урлаж, шаглан суулгаж өгчээ. Энэ талаар аав Д.Мөнхмандах нь “Монгол хүн түүхээ мэддэг байх учиртай. Тиймээс багаас нь хаан, хатадын нэрс, төр барьсан хугацааг нь он, сартай нь цээжлүүлж эхэлсэн. Гэхдээ хүүхэд бүр өөрийнхөө санаачлагаар үүх түүхээ судлах нь ховор шүү дээ. Үүний тулд эхлээд сонирхолыг нь төрүүлэх ёстой. Миний хувьд эхлээд “Үүнийг цээжилбэл дуртай зүйлийг нь өгнө, тоглуулна” гэдэг байсан бол сүүлдээ хамаатны хүүхдүүдтэй хамт өрсөлдүүлж цээжлүүлдэг байсан. Яваандаа хүүхэд сонирхлоороо цээжилж эхэлсэн” гэсэн юм. Ингээд М.Мөнхтэнгэр хүүтэй хэсэгхэн хором ярилцсанаа хүргэе.

-Чамайг “Монголын нууц товчоо”-г цээжээрээ мэддэг гэж сонссон. Бүгдийг нь цээжилсэн юм уу?

-Үгүй ээ. Хүмүүс бүгдийг нь цээжилсэн гэж ойлгосон байна лээ. Эхний гурван бүлгийг л цээжилсэн.

-Хэдий хэр хугацаанд цээжилсэн бэ?

-Жил хүрэхгүй хугацаанд байх. Үлдсэн бүлгийг нь сургуулиа төгсөхөөс өмнө дуусгана гэж бодож байгаа.

-Бүрэн эхээр нь уншсан уу?

-Нэг удаа уншсан. Их сонирхолтой санагдсан учраас цээжлэхээр шийдсэн. Юм цээжлэхээр анхаарал илүү төвлөрч, номын утга санааг бүрэн ойлгодог юм билээ.

-Яагаад заавал энэ номыг уншсан юм бэ?

-Би Монгол хүн шүү дээ. Түүхээ мэддэг байх учиртай. Аав маань ч ингэж хэлдэг. Тиймдээ ч намайг бага байхаас Монголын бүх хаад, хатадын төр барьсан хугацааг цээжлүүлдэг байсан. Цээжлээд ирэхээр “Яагаад ийм удаан төр барив, яагаад алагдсан юм бол” гэдгээс эхлээд олон асуулт урган гарч ирсэн. Харин “Монголын нууц товчоо”-г уншаад асуултынхаа хариултыг олсон.

-Өөр төрлийн ном уншдаг уу?

-Би түүх, байгалийн тухай ном унших дуртай. Үлгэрийн номноос хэзээ ч татгалздаггүй.

-Ном унших яг юунд хэрэгтэй гэж чи боддог бэ?

-Номноос хэрэгтэй бүхнээ мэдэж, олж авах боломжтой.

-Чи ухаалаг гар утас хэрэглэдэг үү?

-Өмнө нь хэрэглэдэг байсан. Одоо бол Nokia хэрэглэдэг болсон.

-Ухаалаг утас хэрэглэдэг байхдаа тоглоом тоглох, цахим сүлжээ ашигладаг байсан уу?

-Ерөөсөө тэгж байгаагүй.

-Танай найзууд дунд ном цээжилдэг хүүхэд бий юү?

-Бий.

-Чи гурван дүүтэй гэсэн. Дүү нартайгаа өрсөлдөж цээжилдэг үү?

-Би гурван дүүтэй. Доод дүү маань 10 настай. Дүү япон, англи, би хятад, англи үг цээжилж байгаа. Өдөрт хэн хамгийн олон үг цээжилснээ ялагчаар тодруулдаг. Ялагдсан хүн нь гэрээ цэвэрлэдэг.

-Сургуулиас гэр хүртэл хэр хол зайтай бэ?

-Манай гэр Баянхошуунд байдаг. Харин сургууль Хүүхдийн 100-д байдаг. Сургууль хүрэх замдаа цээжилснээ давтах, шинэ бүлэг, эсвэл гадаад үг цээжилдэг. Аль болох цагаа зөв зарцуулахыг хичээдэг гэх үү дээ.

-Чамайг өдөрт 390 удаа суниахаас гадна гардан тулаан, буудлагаар хичээллэдэг гэж сонссон?

-Тийм. Өглөө бүр суниадаг. Биеийн чилээ гараад гоё байдаг. Бас гардан тулаан, буудлагаар хичээллэдэг. Гардан тулаанаар “Сонсогчийн алдар” тэмцээнээс мөнгөн медаль хүртсэн.

-Аав, ээж нь гар утсаа хэр их ашигладаг бэ?

-Харьцангуй гайгүй юм шиг санагддаг. Бидэнтэй тоглохдоо тоглож, ярилцах үедээ ярилцдаг. Түүнээс биш гар утсаа байнга ашигладаггүй.

Г.Маргад