Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэнг УИХ-ын ирэх намрын чуулганаар огцруулах талаар саарал ордны тамхины цэгээр ярьж эхэлжээ. Огцруулах шалтгаан нь угаасаа бэлэн. Өнөөдөр Монгол төгрөг шиг “хямдхан” үндэсний мөнгөн тэмдэгттэй улс дотоодын зөрчилдөөн, дайн самуунтай улсад л байгаа байх.

Б.Лхагвасүрэнг Төв банкны ерөнхийлөгч болсноос хойших төгрөгийн уналт, гадаад валютын ханшийн өсөлт хоёр нэг нь дээшээ, нөгөөх нь доошоо эрчээ авсан гэхэд хилсдэхгүй.

Тэгвэл үүн дээр нэмээд “Чингис хаан” банкны асуудал түүний албан тушаалаас нь буулгах шалтгаан болж байна. Банк дампуурах нь гайхах зүйл биш болсон зах зээлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд олон ч банк үүдээ барьсан. Харин хамгийн сүүлд хаалгаа барьсан “Чингис хаан” банкинд мөнгөө байршуулсан байсан иргэд, аж ахуйн нэгжүүд их хэмжээний хохирол амссан. Харилцах болон хадгаламжийн дансан дахь мөнгийг нь гаргаж өгч чадахгүйд хүрэх хүртэл нь тэр банкны доголдолтой үйл ажиллагааг харсаар ирсэн Б.Лхагвасүрэн ч үүнд буруутай. Дампуурах нь тодорхой болоод даруй 3 жилийн нүүрийг үзэж буй “Чингис хаан” банкны үйл ажиллагаанд Монголбанкны зүгээс хянан шалгагч томилсон ч мөн л үр дүнд хүрсэнгүй.

Мөнгөө хадгалуулсан иргэд нэгдэн нийлж, “Чингис хаан банкны хохирогчдын холбоо” төрийн бус байгууллага байгуулж, Монголбанкинд удаа дараа гомдол гаргасан байдаг. Гэвч “Чингис хаан” банкийг 10 сая төгрөгөөр торгоод өнгөрсөн байна. Товчхондоо, энэ нь өнгөрсөн 3 жилийн хугацаанд Монголбанкнаас “Чингис хаан” банкны үйл ажиллагааны доголдолд авсан цорын ганц арга хэмжээ юм.

Үүнтэй зэрэгцэн Хөгжлийн банкны асуудал сөхөгдөж, олон ч улстөрч, бизнесмэн, аж ахуйн нэгжид анхаарлын тэмдэг тавив. Тэдгээрийн дунд Хөгжлийн банк 2014 онд “Чингис хаан” банканд 13 тэрбум төгрөгийн зээл өгсөн ч 1.1 тэрбум төгрөгийн эргүүлэн авах боломжгүйд хүрсэн нь анхаарал татсан юм.

Гэвч асуудал үүгээр дууссангүй, энэхүү 13 тэрбум төгрөгөөс гадна Монгол Улсын Хөгжлийн банк “Чингис хаан” банкнаас үүнээс өндөр дүнтэй авлага авахаар байгаа нь тун удахгүй тодорхой болсон юм. Тодруулбал, Хөгжлийн банк “Чингис хаан” банктай 2018 оны 12 дугаар сарын 19-ний өдөр мөнгөн хадгаламж байршуулах гэрээ байгуулж, 25 тэрбум төгрөгийг жилийн 14 хувийн хүүтэйгээр 1 жилийн хугацаатай байршуулсан байна. Уг гэрээний хугацаа 2020 оны гуравдугаар сарын 20 болон 2020 оны гуравдугаар сарын 10-ны өдөр тус тус дуусгавар болсон ч “Чингис хаан” банк гэрээнд заасан хуваарийн дагуу үндсэн болон хүүгийн төлбөрийг хэсэгчлэн төлөх үүргээ огт биелүүлээгүй, одоогоор огт төлөлт хийгээгүй байгаа юм. Товчхондоо, 13 тэрбум төгрөгийн зээлд нь анхаарлын тэмдэг тэгнэж байхад Хөгжлийн банк дахин мөнгө байршуулж, тэдгээрийг эргүүлэн төлөх асуудал өдгөө мухардалд хүрээд байна.

Монгол Улсын банк санхүүгийн секторын тогтвортой байдлыг хангах чиглэлээр Монголбанк ажилладаг. Секторын нэг арилжааны банкны үйл ажиллагаа доголдоод байхад Монголбанкны ерөнхийлөгч - Монголын мөнгө, санхүүгийн бодлогыг зангиддаг цөөн эрхмийн нэг Б.Лхагвасүрэн даацтай арга хэмжээ авч чадахгүй л байна. Харин түүний хүү, Хөгжлийн банкны Хөрөнгийн удирдлагын газрын захирал Л.Тэмүүжин Хөгжлийн банкны мөнгийг дампуурах эрсдэл бүхий арилжааны банканд удаа дараа байршуулахад гар бие оролцоод байна. Өрх, аж ахуйн нэгжийн санхүү төдийгүй Монгол Улсын эдийн засагт макро түвшинд нөлөөлөхүйц энэ асуудал шийдэл хүлээгээд багагүй хугацаа өнгөрч байна. Харин Монголбанкны Ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн секторынхоо арилжааны банкны асуудалд хэзээ анхаарах нь тодорхой бус байгаа УИХ-аас хариуцлагаа тооцохоор болсон гэдгийг ойрын эх сурвалж дуулгалаа.

О.Балдан-Очир