Энэ удаа бид долоо хоног бүрийн "Хувирал" буланд илгээсэн уншигчийн зурвасыг та бүхэнтэй хуваалцаж байна. Хүн хоорондын харилцаанаас шалтгаалсан олон зүйл бидний эргэн тойронд хувьсан өөрчлөгдөж буй билээ.

Үйлчилгээний соёл гэж юу вэ? Үйлчилгээ үзүүлэгч болон үйлчилгээ хүртэгч хоорондын харилцааны хэм хэмжээг харилцан зохицуулах үүрэгтэй энэ хандлага, соёл гэгч нь чухамдаа нэг дор оршин суух суурин иргэншлийн зайлшгүй шаардлагаас үүсэлтэй юм. Өөрөөр хэлбэл, бид хүмүүстэй хамт байгаа учраас нэг хэсэг нь болж амьдрахын тулд хоорондоо харилцан хэм хэмжээ баримтлах зайлшгүй шаардлагатай болдог гэсэн үг. Хаана ямар орчинд өссөн, одоо таны сэтгэл санаа ямар байгаа, тэр ч байтугай шөнө нойроо сайн авсан уу гэдгээс “үл хамааран”, “үлээс үл хамааран” бид эргэн тойрны хүмүүстэйгээ хамтран, зэрэгцэн амьдрах ёстой болж байна л даа.

Ингэхийн тулд нийгмийн харилцаа гэгч зүйлийн тэнцвэрт хоёр талд нь гарах ёстой болдог байна. Харамсалтай нь хандлагын сүйрэл энэ хотыг бүрхжээ.

Та хэчнээн зохист хэмжээний туухайг зүй ёсоор тээж ирлээ ч тантай харилцаж буй хэн нэгэнд энэ зүйлийн үйрмэг ч хамааралгүй. Сүйрлийн бүрхүүлт хотод оршин амьдрагч танд “том амжилт хүсье” гэж л хэлэх байна. Учир нь  гэрээс гарав уу, үгүй юу хүнд сорилтуудтай нүүр тулах уртаас урт шалгуур таныг хүлээж байна. Эмнэлгийн ажилтан, дэлгүүрийн худалдагч, төрийн байгуулагын ажилтан, гуанзны зөөгч гээд (зөвхөн үйлчилгээ үзүүлэгч этгээдүүдийг дурдъя л даа) үйлчилгээний соёлын өөдсийг ч сонирхохгүй хүмүүс тан руу бухимдлаа гаргахаар тосон хүлээж буй.

Нийгмийн бухимдлын золиос болсон иргэн та, хэн над руу “ядарч зовж байгаагаа илэрхийлэх нь вэ” гээд хүлээхдээ дөхнө. Гэвч энэ бүхний эцэст сэтгэлзүйн тогтвортой байдал, хандлага, урам зориг, өөрийн өдрөө сүйд хийчхэлгүй бүтнээр авч үлдэх ёстой. Ганц ч шархдах ёсгүй дайны талбар луу өглөө болгон гэрийнхээ хаалгыг онгойлгон гарч одож байна шүү дээ.

Харамсалтай нь нандигнан хайрлах ёстой сэтгэлзүйн тогтвортой байдлаа огтхон ч танихгүй хүний улан дор гишгүүлэн алдаад орой гэртээ ирэх болно. Мэдээж тэр хүмүүсийг буруутгах ёсгүй л дээ.

Цайныхаа цагаар хоол идэх гэж ажлынхаа эсвэл сургуулийнхаа ойролцоо цайны газар луу орлоо гэж төсөөл. Мэдээж нэлээн ачаалалтай байх тул хэсэг дугаарлаж зогссоныхоо дараа “сүүтэй будаа авъя” гэж хэллээ. Тэгэхэд яана гээч… өөдөөс харж захиалга авч зогссон эмэгтэй таныг “анина”. Харсан хэрнээ, зүгээр л бусад хоолнуудаа гарган тавьж, зогсож байгаа ширээнийхээ ойр орчмыг цэгцэлнэ... За яах вэ. Энэ хүн ажлаа хийж байна. “Ачаалалтай байна даа, аргагүй дээ” гэсэн ухааны юм бодож зогслоо.

За, тэгээд арай зайтай болсон бололтой эргэн наашаа харав. Би нүд рүү нь хараад дахин “сүүтэй будаа авъя” гээд ажилд нь саад болохгүйг хичээн царайчлангуй хэлнэ. Одоо яана гээч... Мэдээж тэр хүнд өөр хийх ажил байгаа юм болов уу, дахиад л анив. Юу ч хариулахгүй, өөр тийш харан энэ тэрхнийг эмхэлж цэгцэлнэ. Яагаад ч юм би тэр эмэгтэйн найз залуу нь байлаа гэхэд өөр хүнтэй хамт байж байгаад баригдчихсандаа бантаад “сүүтэй будаа авъя” гэж хэлж байгаа юм шиг мэдрэмж төрнө. Надад “гомдон тунирхаж, дургүй нь хүрч үзэн ядсан” эмэгтэй энэ удаа ч үгийг минь тоосонгүй.

Би ард дугаарлаж зогссон хүмүүст санаа зовж эхэллээ.

Яагаад ч юм бүгд номхон хүлцэнгүй. Зан муутай хоолны газрын эзэгтэйгээс үнэгүй хоол өгөх болов уу гэж горьдон зогсоо хүүхдүүд мэт тийм л амарлингуй басхүү хүлээцтэй. Би “Надад гомдон хорссон” өнөөх эмэгтэй рүү зориглон байж дахиад л “сүүтэй будаа байгаа болов уу?” гэж энэ удаа арай чангаар хэллээ. Тэгтэл яасан гээч, үнэхээр надад гомджээ. Дуугаа хураан над руу нэг харснаа хажуугийн хүний яриаг тосон авч захиалгын тухай маргалдаж эхэллээ. Эсвэл “сүүтэй будаа” мэтийн хоол авдаг над мэтийн хүмүүстэй ингэж харьцдаг ч байж болох…

Эсвэл зүгээр л номхон дорой харагдсан болохоор ингэж байна уу? Үгүй бол дургүй хүнтэй нь ижилхэн царайтай төрчихөө юу даа би. Мэдэх юм алга. Зүгээр л хоол идэхийн тулд би ямар хүн байх ёстой хэрэг вэ?

“Сүүтэй будаа авъя аа” гэж энэ удаа бухимдангуй хэлж орхилоо. Одоо ойлголоо. Зөвхөн ууртай хүмүүстэй харьцдаг бололтой. “Сүүтэй будаа” гэж гал тогоо руугаа эргэн хэлж намайг холд хэмээн гараараа дохьлоо.

Санаа амран 4,000 төгрөг шилжүүлээд түүнийгээ харуулан "шилжүүлсэн шүү" гэлээ. Өнөөх хатагтай намайг хэтэрхий жижигхэн болохоор харахгүй байгаа мэт дээгүүр харан үл тоож захиалгаа үргэлжлүүлэн авна. Төд удалгүй айхтар хоолойгоор "-Хөөш" гэж хөмсөг зангидан дуудлаа. Араас нь “будааныхаа мөнгийг хийгээч!” гэлээ. Энэ бүхэн надад арай хэтэрхий паналтай санагдсан тул “-Би танд сая шилжүүлчихлээ гээд харуулсан шүү дээ” гэж өөдөөс нь мөн л  адил бухимдангуй хэлж орхилоо. Надруу ширвээтэн амандаа үглэнэ.

Ямартай ч юу ч ойлгохоо байлаа. Мэдээж юун сүүтэй будаа идэх вэ? л болсон. Тэгээд идэж чадалгүй гарсан. Гэхдээ мөнгөөр авсан шүү дээ. Будаагаа саванд хийх гээд сав авахдаа дахин тийм юм болгохгүйн тулд байдаг чадлаараа эелдэг царайчлангуй өнгөөр гуйж, бараг загнуулан байж саваа аваад будаагаа хийгээд гарсан даа.

Тэр эмэгтэйн амьдралд юу ч тохиолдсон байж болно. Бас тун ачаалалтай хэцүү байгаа байж болно. Харин би зүгээр л “амьд хүний ёсоор өлсөж байж болно биз дээ”. Тэгээд залилаж луйвардсан биш, өөрийн ариун цагаан хөдөлмөрөөр олсон гэдэг шиг мөнгөөрөө ямар нэгэн идэх юм хоолны газраас худалдан авч болно биз дээ. Зүгээр л яг бусад бүх хүн төрөлхтний адилаар өлссөнийхөө төлөө бухимдалд өртөж, басхүү үзэн ядуулж, хорсол тээсэн өнгөөр дуудуулах ёстой билүү л гэж бодож сууна. Тэр эмэгтэй бид хоёрын хооронд үүсэх ётой байсан үйлчилгээний соёл.

Би ганцхан тэр эмэгтэйн соёлыг яриагүй шүү. Бид хоёрын хооронд үүсэх харилцааг зохицуулах тэрхүү үйлчилгээний соёл тэнцвэрт байдлын тухай ярьж байна. Үйлчлүүлэгч бээр өөрөө хүндэтгэлтэй соёлтой байх болон нөгөө тал маань ч бас тийнхүү байх тухай. Харилцаанд давуу эрх эдлэгч гэж ер байх болов уу?

Гэм буруу нүгэл үйлдсэн үед хүн над руу тэгж хандах байх гэмээр байлаа. Тийм болохоор л дэндүү паналтай санагдсан.

Хүн хоорондын жинхэнэ харилцаа үгүй болж стресс бухимдлын хөөсөнд бие биенээ татан оруулж, басхүү стресс бухимдлын шүүмжлэл дээр л энэ хотын хүмүүсийн харилцаа тогтож байна. Харамсмаар аа…

 "24tsag.mn" сайтын уншигч С.Энхцэцэгийн долоо хоног бүрийн "ХУВИРАЛ" буланд илгээсэн зурвас