Дөнгөн, данган явсаар дөрөвдүгээр сарыг үдэх мөч тохиов. Энэ сард бүгд урьдын адил амьдарч, баяр гунигийг хослуулан туулсан байх. Тэгвэл эл дөрөвдүгээр сарыг бид доорх эмзэглэл дүүрэн дөрвөн яруу найрагчтай цуг үдэж байна.
Яруу найрагч Э.Бүжинлхам
Энэ яруу найрагчийг хайрлачхаж болохгүй юм гэж үү?
Хөлгийн тавцан дээр гунигтайяа
Хүлээтэй хэвтэх морин цахлай мэт
Хүссэн бүхэн нь ердөө л нисэх
Хүүхдэрхүү мөрөөдөлтэй амьдарч чадсаных нь төлөө л!
Энэ яруу найрагчийг хайрлачхаж болохгүй юм гэж үү?
Энгэрийнх нь халаасанд алгын чинээ дэвтэр
Эдгэрч өгдөггүй зовлонтой, нэг уран шарх
Өрж давхарлаад нямбай нь аргагүй хураачихсан
Үгс хийгээд хэд гуравхан шүлгийн мөр л амь зуудгийнх нь төлөө
Энэ яруу найрагчийг хайрлачхаж болохгүй юм гэж үү?
Урагшаа л зүтгэдэг хүмүүсийн дунд
Орь ганцаархнаа Тэнгэр өөд харчхаад
Оддын зүүдийг ангуучилж, үүр шөнөөр тэнүүчилж яваа
Хэлгүй хэр нь дуучин, шидгүй боловч үлгэрч
Хэн ч биш атлаа бардам, ганцаардсан хэдий ч өрөвч
Иймхэн хэдэн шалтгаантайнх нь л төлөө
Энэ ертөнцөд яруу найрагч больё гэж
Шийдэж зүрхэлснийх нь төлөө л!
Энэ яруу найрагчийг хайрлачхаж болохгүй юм гэж үү?
***
Өсч том болно гэдэг
Өөрийгөө анагааж сурахын нэр
Зүүдэн тэртээ шургачихсан хүүхэд насныхаа
Зүрхийг нь цочоосон балар харыг
Тунгалаг нүдээр нь гарахтун хэмээн шившээд
Тугалга хайлуулан ширэглэхийн нэр.
Өсч том болно гэдэг
Өнгөрснийг ойлгож
Ирээдүйд итгэхийн нэр
Тэлэх ертөнцийн дундуур татсан
Цаг хугацааны нарийхан олсон дээр
Тэнцвэрээ алдалгүй зөөлнөөр алхаж,
Амьсгалаа чагнаж явахын нэр.
Өсч том болно гэдэг
Өөртэйгөө хоёулхнаа үлдэхийн нэр
Ганцаардлаас л ургадаг уран цэцэгсээр
Бүтээгч Тэнгэрүүддээ өргөл бариад
Галын залийг цээжнээ бадраан,
Үйл бүхэндээ утга оноож амьдрахын нэр.
Өсч том болно гэдэг
Хаашаа ч явалгүй, юу ч эрэлгүй
Яг л арьсаа гуужуулж буй могой мэт
Ая зөнгөөрөө, зовлонгоос жаргал руу
Нулимснаас инээд рүү заримдаа бүр
Итгэлээс цөхрөл рүү, гэрлээс харанхуй руу
Ихээ тайвнаар гулсан гарч сурахын нэр.
Өсч том болно гэдэг ердөө л,
Өөрийгөө байгаль болохыг танихын нэр
Өвөлтэй, зунтай, цастай, шуургатай энэ цээжинд
Үзэн ядмаар, булшилж хав дармаар зүйлс
Үнэндээ хэзээ ч байгаагүйг мэдэхийн нэр.
Үнэн байхын нэр, өршөөхийн нэр.
Хагацаж сурахын нэр.
Хайрлахын нэр.
***
Яруу найрагч А.Эрдэнэ-Очир
Газрын магнайнаас хөлөрч урссан Сэлэнгийн салаа тохой дээр
Гандсан намрын шаргал өдөр устай мушгиран одохыг харжээ суугаад
Ганц дуу чамд зориулан дуулж түүнийгээ тэнгэрийн цээлд нараар мэтгэн
Ганихан хорвоогийн өнгөн дээр бусдын зүрхэнд шигтгэн гэрэлтүүлэх болов би
Амьдрал мөнхийн зүүд минь тэнгэрийн зурсан зураг минь
Алдааг нь цуглуулахад ч жаргал амтагдмаар хонгор минь
Алсаас над руу урссан цаг хугацааны зэрэглээн дундаас
Амжиж миний олж харсан үл мэдэг инээмсэглэлт минь
Нуруу алаг ангир цоохор дуугаар ганганан ус цахлаад
Нулимс сувдан бороо тэнгэрийн хаяанд цайраад болив бололтой
Нутаг алсын чамайгаа эзгүй хойгуур голын чинь тохой дээр санаашран
Нууцхан шаргал гунигийг минь нарны утас хөвөрдөхөд хөндүүр төрнө
Тэр нэг хаврын энгэрийн чинь гэгээ шиг хэсэг үүл
Тэр л цагаас хойш миний цээжинд нүүсээр одов
Тийм сайхан нүдэнд гуниг суусныг олж харсан цагаас хойш
Тэнгэрийн дор хайрын үлгэр эхлүүлэн чамайг бодов
Ирж яваа цаг бид хоёрыг амрагийн төгөлд уулзуулан зурж
Ирэх хайрын зовлонгоор жил сар тохуурхан урсах ч билүү
Идэр зүрхний гүнд хаврын нэг өдрийн салхи тоглон эргэж
Ийм нэг намар голын чинь тохой дээр суулгана гэж санаа ч билүү
Гэрлийн мянган долгис мод бургас сүлжин уул ороогоод
Гэнэн хонгор шувуу өвс зууж амраг ижилдээ нисэх нь уярал хөндөнө
Гэгэлгэн ийм нэг агшныг сэтгэлдээ намуухан хонгор салхиар бичиж
Гэгээн хорвоогийн хуудас бүхэнд хувилан чамд илгээх болов
Мартагдсан хуучин дууны нэг бадаг гэнэт санаанд орж аялагдаад
Манантай алсын ууланд зүр хур эрхлэхийг бодолдоо харж сууна
Мандаж жаргах нар сарны урсгалд сэтгэлийн навч ганц нэгээр унаж
Магадгүй энэ голын тохой дээр дахиад л дурсамжийн салхи сэвэлзэх биз ээ
Амьдрал мөнхийн зүүд минь тэнгэрийн зурсан зураг минь
Алдааг нь цуглуулахад ч жаргал амтагдмаар хонгор минь
Алсаас над руу урссан цаг хугацааны зэргэлээн дундаас
Амжиж миний олж харсан үл мэдэг инээмсэглэлт минь
Алчуур нь дэрвэх бүсгүй шиг салхины хаяа цэнхэртээд
Алсын хөхрөгч ууланд манан суугаад босов бололтой
Амрагийн санаашралд гунигших нь залуу насны эгшиглэн юм аа
Аниргүйн дунд ганцаардах минь тэнгэрийн мөнгөн зүүд юм аа.
***
Ижийгээ амьдад үхэж болохгүй
Ижий минь цээжиндээ наргүй болно
Ертөнцийн гоо үзэсгэлэн гундаад
Ерөөлтэй ижий минь гандаж хоцорно
Талын хялгана сэргэж зун болохоо больж үзэгдэнэ
Тавилангийн цэцэг шивээлэн орчлон гандаж санагдана
Ижийгээ амьдад үхэж болохгүй
Ижий минь цээжиндээ наргүй болно
Үндэстэй мод жилийн жилд л цэцэглэдэг
Үр нь амьд байхад эх хүн жаргадаг
Ижийгээ амьдад үхэж болохгүй
Ижий минь цээжиндээ наргүй болно......ээжийгээ үргэлж хайрлаж яваарай ....!
***
Яруу найрагч Г.Лхагвадулам
Шүлэг гэдэг амьдрал атал
Амьдрал даанч шүлэг биш.
Хайрлаж, хүссэн минь үнэн боловч
Хайр минь бас хүсэл биш.
Дуугүй байгаа минь урвалт биш,
Уучилсан минь амлалт биш.
Дутуу үгс зангирах тусмаа
Уйлуулж орхидгийг чи мэдэх биш.
Нулимсаа үзүүлэхэд минь чи дургүй,
Хэдэрлэхэд чинь би бүр дургүй.
Хэн нь хэнийхээ өмнө буруутай юм бэ?
Хэлээд ч одоо нэмэртэй биш.
***
Сүүлчийнх гэж бодсон бүхэн л сүүлийнх байдаггүй
Сүүдэртсэн тэнгэрээс өвөл, хаврынх нь мэдэгдэхгүй
Сүүмийсэн одод хийснэ.
Газарт буусан нь бороо, буугаагүй нь цас,
Агаарт тогтсон нь гуниг болж
Аль эрт мартчихсан ч мартагддаггүй чамайг бодогдуулна
Хамгийн хөндүүр өдрүүд минь ард үлдсэн гэж бодох бүрт
Хамгийн хэцүү нь өмнө минь байна
Чөлөөлөгдөх, мартах, мартсантайгаа эвлэрэх...
Хагацаж салсан, халирч одсон бүхэн минь
Хав халуунаар дотор минь мөстөж
Хаа ч байхгүй хавар, цэнгэг агаар шиг хөлчүү байна.
***
Яруу найрагч Б.Доржпалам
Дуниартсан намрын хонгор өдрүүдийг нартай нь сартай нь
Дурсгал болгон бие биедээ солилцож бид саллаа би явлаа
Дурлалын хоёр багана бараа бараагаа харалцсаар
Дундаа сэтгэлийн зэл татан холдлоо, би явлаа
Холдон одсон энэ л мөчөөсөө эхлэн
Хонгор минь би чамруугаа ирж яваа юм
Хойтон болтол чи бид хоёрын дунд сунайх замаас
Хорж байгаа юм энэ чинь, ирж яваа юм би чамруу
Өдий ч байна даа гэж чиний минь тоолсон хоногуудаас
Өнөөдрийг би хасч яваа юм
Өгсөж давах тусам өөдөөс ургаж босоод байдаг
Өчнөөн уулсын нэгийг нь давж яваа юм
Ирж яваа юм би чамруугаа...
***
Тэр үнээн! би хөөрүү хүн
Тэнгэр дээр төрсөн гэж өөрийгөө
Харсаар байтал худлаа хэлж
Халуурч шүлэглэсэн хүн
Тэргэл цагаан сарыг нь чамайгаа гэж
Бүлээрч шүлэглэсэн хүн
Тэр ч бүү хэл
Будант тэнгэрийн танихгүй оддыг минийх гэж
Булааж шүлэглэсэн хүн ,хүлцэл өчмүү!
Өчсөн, өчөөгүй би дэхиад л
Онгирох нь
Өндөр тэнгэрийн үүлс ахиад л
Зангирах нь
Хүлэглэж давхисан морины ам ч
Халах нь
Хүрдэн их дэлхийг мөндөр цохьж алах нь
Минийх гэж хэлэх нь
Онгирох юм надад их бий
Хялмаалсан олон одод миний
Алаг нүднээс аргамжаатай
Хязгааргүй их тоо бүхэн миний
Арван хуруунаас торгомжоотой
Миний
Онгирох
Орон зай ийм!
Өөрчилж зогссон газар бүхэнд
Өөрөөс минь үүсдэг
Дөрвөн зүг үзүүргүй
Өндрөөс минь дээшээ
Өсөж үргэлжилсэн
Босоо шулуун хязгааргүй
Миний
Хөөрөх
Хөх тэнгэр энэ!
Би онгирохдоо
Цэнхэр хорвоогийн уудамд
Шахцалдахгүй тонгочих гэсэн юм
Цэнгэг усныхаа мандлаас
Шартахгүй залгилах гэсэн юм
Онгирох юм надад их байна
Yгүйрлийн зуднаас
Түрүүлж нүүгээд
Багширсан сүрэг байна
Yүлэн сүүдэрээс хоцорч нүүгээд
Бараадсан бууц байна
Галтай чулуу, устай чулуу, задын чулуу
Газар далай, тэнгэрийн гурван чулуу
Гурвуулаа надад байна
Аяа!Би наанадаж онгирьюу
Талын шуурганаас өрсөж босож
Буур хилэгнүүлэх нь
Таанын толгойноос шүүдэр түүж
Шивээ уурлуулах нь
Аяа! Би цаанадаж онгирьюу
Лусын охинтой
Даалуудаж
Луутай тэнгэрт
Yүлүүдэх нь
Ардын дууныхаа
Хө хө нугалааг
Хөх алчуур шиг хийсгэж
Айраг дэмбээ намрынхаа
Алтан дэлбээ найран дээр
Агсан морьтой ханхалзаж
Аяа! Би дахиад л
Шүлэглэх нь
Анхилхан мод ахиад л
Гөлөглөх нь
Орчлон хорвоо бас л
Дунших нь
Онгодоор бичсэн шүлгээ би
Унших нь
Уншихгүй гэсэн чинь
Уурласан өвгөд
Удмаа залгуулахгүй гэж
Айлгасан юм
Уншихгүй гэсэн чинь
Уйлсан бүсгүй
Уруулаа өгөхгүй гэж
Туньсан юм
Онгирохгүй байя гэсэн чинь
Одтой тэнгэр хилэгнэж
Онгодоо өгөхгүй гэсэн юм
Онгирохгүй байя гэсэн чинь
Онгон лус дур үгүйцэж
Охиноо өгөхгүй гэсэн юм
Тэр үнээн,би хөөрүү хүн
Тэнгэр дээр төрсөн гэж харсаар байтал худлаа хэлж
Зүтгэж шүлэглэсэн хүн
Тэр ч бүү хэл огт танихгүй бүсгүйг миний гэж
Зүтгэж шүлэглэсэн хүн
Тэд бүхнээс хүлцэл эс өчмүү.
Л.Сайнаа
