Монгол улсын сайт М.Энхсайхантай ярилцлаа.

- УИХ-ын дарга З.Энхболдыг аль өнгөрсөн хоёрдугаар сарын гэрээнд дүгнэлт хийгээд байна гэж та хэлсэн. Тэгвэл тус сараас хойш гэрээнд ямар, ямар өөрчлөлт орсон бэ?

-Хоёрдугаар сард хийгдэж байсан гэрээ. Түүнээс хойш гэрээний өөрчлөлт дээр сууж байна. Үндсэн асуудлаа шийдсэн. Ер нь үндсэн асуудлуудаа шийдсэн. Олон жилийн бизнесийн зарчмуудыг тохирсон гэрээ учраас тогтож суун цэг, таслал үгийн сонголт дээр ажиллаж байна. Бидэнд дахиад цаг байна.

-Гэрээг үзэглэхээс өмнө УИХ-д танилцуулах шаардлагагүй гэж үзэж байна уу?

- Тийм хууль эрх зүйн шаардлага байхгүй. Хууль тогтоох болон гүйцэтгэх эрх мэдэл холилдвол асуудал буруу болно. Ер нь энэ гэрээ Засгийн газрын хуралдаанаар сайшаагдаад үзэглэгдсэний дараа УИХ-аар танилцуулахаар бэлтгэгдэж байгаа юм.

-Тавантолгойн гэрээнд Монголын эзэмших хувь хэмжээг 0 хувьтай байхаар тусгасан гэх мэдээллийг бие даагч гишүүд хийсэн. УИХ-ын дарга ч ингэж хэлж байна. Нөгөө Монголын талын 51 хувь хаачсан бэ?

-Тавантолгой ордын лиценз Эрдэнэс тавантолгой компани дээр 100 хувь байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ эрх 100 хувь төрийн өмч хэвээр байна. Гагцхүү үйл ажиллагаа явуулж байгаа компанийн 51 хувь нь үндэсний компани байна. Тэр үндэсний компани байх шаардлагыг хөрөнгө оруулагч хангаж орж ирсэн.

-Бие даагч гишүүд мөн төслийн гэрээ маш нууц хэлбэрээр явагдсан байна. 1072 хувьцааны асуудал маш бүрхэг болж байна гэх мэдэгдлийг хийсэн?

-Үнэнд нийцэхгүй. Тэр бол өөрсдийнх нь сэжиглэж байгаагаас л үүдэлтэй. Гэрээ яг тохирох гэж байгаа хувилбар нь Засгийн газрын хуралдаанаар орох гэж байгаа болохоос биш тараагдаагүй. Яагаад тэгж байна вэ гэхээр ажлын хэсэг эцсийнхээ үр дүнд хүрсний дараа хариуцлага хүлээнэ үү гэхээс биш  энд тэнд тараагаад явдаг эд биш. Хоёрдугаар сард яригдаж байсан гэрээг хаа нэг газраас олоод ил болгочихсон. Миний санаа зовж байгаа юм бол хөрөнгө оруулагчид их эмзэглэх байх. Яагаад гэвэл хөрөнгийн бирж дээр бүртгэлтэй компанитай харилцана гэдэг бол тийм амархан биш. Цаана нь хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашиг байдаг учраас. Хувьцаа эзэмшигчид нь “Миний хувьцаа эзэмшигч компани ийм гэрээ байгуулах гээд явж байсан байна гээд савлагаа үүсдэг учраас хөрөнгийн биржийн шаардлагад зохисгүй орсон болов уу. Гэхдээ тэр гомдлыг бид гаргах биш нөгөө талаас гарах байх. Бидний байгуулж байсан гэрээнд бүрэн хүчин чадлаа автал нь гэрээг нууц байлгана гэсэн үг бий. Бидний бүртгэсэн гэрээ бол гарын үсэг зурсны дараа олон юмнууд биелэгдэж байж, хамгийн цаад хугацаа нь гурван сарын дараа хүчинтэй болно. Тэр хүчинтэй болох хугацаан дотор УИХ-д танилцуулж болно гэж үзэж байгаа тийм нөхцөлтэй. Энийг яарсан улстөрч юм уу, 2016 оны УИХ-ын сонгууль нь эхэлчихсэн юм шиг байна даа, улстөртэйгээ хутгаад явах юм бол хэцүү л болно. Энэний ард талд монголчууд бид л хохирно.

- Та гэрээг хийж байгаа хүнийхээ хувьд Монголын ард түмэнд ашигтай хувилбараар байгуулагдана гэдэг баталгааг өгч чадах уу?

-Би өөрийнхөө хийж байгаа ажилд итгэлтэй байна. Хариуцлагыг, үүрсэн шиг үүрч, хийсэн шиг хийх хэрэгтэй. Ажлын хэсэг Үндсэн ажлын хэсэг, дэд ажлын хэсэг гэсэн хэсгээс бүрдсэн. Үндсэн ажлын хэсгийг Монгол Улсын сайд ахалж, Уул уурхайн сайд, Сангийн сайд, Зам тээврийн сайд орсон улстөрчдийн баг. Дэд ажлын хэсэг мэргэжлийн улсууд оролцсон. Үндсэн ажлын хэсэг, дэд ажлын хэсэг үүрэг хариуцлагаа зөв хуваарилж ажиллах нь чухал байдаг. Би бол тийм журмаар ажиллаж ирсэн гэж бодож байна. Гэрээний 350 гаруй асуудлыг ярихад үндсэндээ үндсэн ажлын хэсгийн оролцоо бага байсан. Мэргэжлийн асуудлын төвшинд тохирч шийдэж чадсан. Цөөхөн хэдэн асуудал буюу урьдчилгааг хэнд өгөх үү, Чалькогийн өрийг яах уу, төмөр замын оруулсан хөрөнгийг яаж авах вэ гэдгийг тохироход л бидний үүрэг роль байсан.

-Гэрээг УИХ-аар оруулахгүйгээр зурах боломж байгаа юм уу?

-Ажлын хэсгийн даргын хувьд миний бодлыг асууж байгаа бол Засгийн газрын хэмжээнд хууль эрх зүйн чадамж нь байгаа учраас төгс хийгээд явах ёстой гэж хэлнэ. Байдал ч ийм байгаа. Тухайлбал, консерциумд орж байгаа Шинхуа, Сумитомогийн гарын үсэг зурах чадамжтай дээд хэмжээний менежмэнтийн хүмүүс нь Монголд ирчихсэн байгаа. Ийм үед бид алдаа хийвэл  дэлхий дахинд өөрсдийгөө асар буруугаар ойлгуулж алдаа болж хувирна.

-Тавантолгойн гэрээг УИХ-аар хэлэлцүүлэхгүй байгуулах юм бол гэрээг зурсан сайдад хариуцлага тооцох асуудлыг УИХ-д оруулна гэдэг асуудлыг УИХ-ын дарга өнөөдөр хэллээ. УИХ-аар л хэлэлцэхгүй бол хууль зөрчих болоод байна?

-Төсөл буруу, зөв болжуу гэдгийг хуультай дүйцүүлж харах хэрэгтэй. Уралдаанд шалгаруулалтын болзолтой дүйцүүлж харах хэрэгтэй. Хэрвээ энэ хангагдаж байвал болж байна гэж үзнэ. Тэгэхгүй бол хүн болгон өөрийн дур зоргоор шалгуур тавьж төсөлд хандаж болохгүй. Яг энэ талаас нь харах юм бол бидний гэрээнд хууль зөрчсөн зүйл байхгүй. 268 дугаар тогтоолоор тавьсан бүх шаардлагыг хэцүү ч гэсэн консерциум өөр дээрээ хүлээж авсан байдалтай байна. Хэрвээ энэ таалагдахгүй улстөржөөд хэдэн сайдтай хариуцлага тооцно гэж ярьж байгаа бол бид нар бэлэн. Ийм л асуудал.

-Гэрээ зурчихаад дараа нь цуцалбал 30 жилийн ашгаа хөрөнгө оруулагч тал нөхүүлж авах аюултай зүйл туссан гэж байна?. Үүнд та ямар тайлбар хийх вэ?

-Тайлбар нь буруу. Өнөөдөр зураад маргааш нь цуцлахаар 30 жилийн ашгаа нэхэх тухай асуудал яригдаагүй. Би түрүүн хэлсэн энэ гэрээ бүрэн хүчин чадлаа автал гурван сарын хугацаа бий. Бүрэн хүчин чадлаа автал гэдэг нь бид зохих ёсны зөвшөөрлөө өгөх ёстой. Орж ирж байгаа консерциумд. Тэр зөвшөөрөл авсны үндсэн дээр 200 сая ам.долларын урьдчилгаагаа өгөх хэрэгтэй болно. Бодитой тийм харилцаанд ороод хөрөнгө оруулалт хийгээд явж байтал бид гэрээнээсээ татгалзах юм бол тэнд 30 жил гэж байхгүй, томъёо бий. Ямар томъёо байна вэ гэвэл, бид нар үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад 20 дахь жил дээрээ татгалзлаа гэхэд 20х тэд гэсэн томъёо бий. Мэдээж энэ том компаниуд орж ирэхдээ Монголын Засгийн газарт итгээд 30 жилийн хугацаагаар гэрээ байгуулж байгаа учраас бүхий л хөрөнгө оруулалтаа дайчлаад хийнэ. Гэтэл тэр хийсэн юмнаас нь татгалзах юм бол тэд нэхэх эрхтэй. Тэр нь томъёотой, муйхарлан тайлбарлаж болохгүй, олон улсын стандарт.

-Гэрээг боловсруулахад хоёр талаасаа мэргэжлийн баг оролцох ёстой. Гэтэл Монголын тал мэргэжлийн хүмүүсийг авч ажиллуулсангүй. Ганц хөрөнгө оруулагч тал мэргэжлийн багтай байна гэж УИХ-ын дарга хэлсэн? Энэ үнэн?

- Аль, аль талаасаа мэргэжлийн баг оролцсон. Америк, Хонконгт төвтэй хоёр том хуулийн зөвлөх компани ажилласан, Монголын хамгийн туршлагатай хоёр том хуулийн зөвлөх компани ажилласан. Нэг зүйлийг ойлгох хэрэгтэй, бид консерциумтай гэрээ хийж байгаа. Тийм биз. Консерциум дотроо Монголын үндэсний компани 51 хувь нь байх ёстой. Нэг талаас нь харахад консерциумтай гэж гэрээ хийж байгаа юм шиг мөртлөө нөгөө талаасаа үндэсний компанийн 51 хувийг байлгахыг Засгийн газрын хувьд сонирхоно. Тийм учраас бид хүчээ нийлүүлж, хуулийн компаниудыг ажиллуулсан. Өндөр чадлын ажил хийхгүй бол монголчууд ийм том төслийг гардан хийж байсан туршлага байхгүй. Тийм учраас хамгийн туршлагатай гэж байгаа гадаадын хоёр, үндэсний хоёр  компанийг дайчилж ажилласан. Хоёр талаасаа 10-аад хүн оролцсон.

-Ардчилсан намын бүлгийн хуралд та Тавантолгойн асуудлаар мэдээлэл өглөө. Тэнд чухам ямар асуудлаар ярилцав?

-Хүний гэрт зодоон болж байгаа тухай ярихаа болъё.

Т.Энхэлээ