“Би юу ч мэдэхгүй гэдгээ л мэднэ” гэж Эртний Грекийн суутан Сокрот хэлжээ. Үнэн үг. Үнэхээр бид юу ч мэдэхгуй. Харь гаригийнхан гэж байдаг уу, бидэнтэй зэрэгцэн өөр ертөнц оршидог уу, үхсний дораа хаана очих вэ гээд л олон асуултууд бидний толгойд эргэлдэж байдаг. Эдгээрээс хүн төрөлхтний байнга биш юм аа гэхэд гарцаагүй нухацтай бодож, хариултыг эрж хайж байдаг нь яах аргагүй өөр ертөнцийн тухай асуулт юм. Монголчууд үүнийг эртнээс баруун зүгийн 55 тэнгэр, зүүн зүгийн 44 тэнгэртэй холбож бөө мөргөлийн үуднээс тайлбарлаж ирсэн. Тиймээс бид энэ эрэл хайгуулаа холоос биш ойроос эхлэхээр шийдсэн юм.
    Бид хаанаас, хэнээс асуух вэ гэж сураглаж явсаар үе дамжсан удгантай уулзсан юм. Түүнийг Дангаагийн Сарантуяа гэдэг. “Цагааны талын, гартаа ид шидийг авсан үе дамжсан удган гэж өөрийгөө бидэнд танилцуулсан юм. Д.Сарантуяа цагааны удган болохоор ихэвчлэн бариа хийж хүмүүсийг эмчилдэг бөгөөд түүний хувьд онгод сахиус нь ороогүй байсан ч хүмүүсийг эдгээж чаддаг увидастай гэнэ.
   Удган Сарантуяа багаасаа л нэг тийм зөнч, мэдрэмжтэй хүүхэд байжээ. Заримдаа хэн нэгэн чихэнд нь юм шивнэж, хааяа хааяа нүдэнд нь элдэв юм харагддаг байсан аж. Хэдэн жилийн өмнөөс ойр дотны хүмүүс нь 2 жил болоод л тэнгэрт хальж, хамгийн сүүлд ханиасаа хагацжээ. Тэр үед нэг танил нь сахиусаа буулгаж байгаа бөө дээр дагуулж очсон байна. Өнөөх айлд оронгуутаа гэнэт ухаан нь балартаж унажээ. Яадаг ийдэг билээ гэж нөгөө бөөгөөс асуухад танай удмынхан онгод сахиусаа хүлээж аваагүй болохоор амийг нь авч оджээ. Одоо чиний цаг болж. Хэрэв чи сахиусаа өөртөө буулгаж авахгүй бол чи ч бас үхнэ гэсэн байна. Ингээд л үхэхгүйн тулд уг барихаар шийдэж хувцас, хэрэгсэлээ бэлдэж байх зуур өөрийн эрхгүй хүмүүсийг эмчилж, засал хийдэг болсон тухайгаа ярьсан юм.

   Бидний далд ертөнцийн тухай яриа түүний онгод сахиусын талаар эхэлсэн. Биед нь орж ирдэг онгод нь 67 настай, Хөвсгөлөөс гаралтай өвгөн. Амьд ахуйдаа чадалтай оточ маарамба байсан бөгөөд өмнө нь хоёр улаачийг дамжиж Сарантуяа удган дээр иржээ. Ихэнх сахиусуудыг бодвол энэ сахиус тайван дөлгөөн гэнэ. Гэлээ ч уурлаж хилэгнэвэл мэдээж хатуухан шийтгэл өгчихдөг байна. Ер нь бөө, удган нарыг уурлуулж, хилэгнүүлвэл өөрөө тэгье гэж бодоогүй байсан ч сахиус нь нөгөө хүнийг цаагуураа ямар нэгэн байдлаар шийтгэж байдаг гэсэн. Бусад хүмуүс шиг амьдрал ахуйгаа биш хүмүүсийн хэлдэгээр “дэмий балай, хачин юм”-ны тухай асуухаар ирсэн болохоор буруу юм асуучихвал яах билээ гэж өөрийн эрхгүй бодогдож байлаа. Гэхдээ л асуухгүй байж болохгүй.

-   Онгод сахиус биед тань орсон үед таны оюун санаа, сүнс хаачдаг вэ?
- Хэнгэрэгээ нүдэж сахиусаа дуудсаны дараа яг зүүдэлж байгаа юм шиг болдог. Би тэрхэн үед нэг л  гоё алтлаг багана илээд зогсоод байдаг. Тэгээд буцаад хэнгэрэгээ нүдээд сэхээ орохоороо түрүүн юу хийсэн, ярьснаа огтхон ч санадаггүй. Заримдаа өвөө маань /онгод сахиусаа хэлж байна/ буусан үедээ архи амссан байдаг ч дараа нь надад тэр нь огт мэдрэгддэггүй. Тэгэхээр биенээсээ өөр газар оччихсон байдаг гэсэн үг. Онгодоо дуудчихаад өөр хүнээр намайг чухам хаана авааччихдаг тухай асуулгахад “Өвөө нь гэрийнхээ баруун хаяанд авааччихдаг юм аа” гэж хариулсан гэсэн. Өвөө маань тэр дээд тэнгэрт тийм сайхан газар амьдардаг байх нь.  

- Онгод орж гарах тоолонд таны биед ямар нэгэн өөрчлөлт мэдрэгддэг үү?
- Өө, их сайхан болчихдог юм. Ямар ч муу нөлөө байхгүй. Харин хүн бариад өвчин, муу энерги нь надад шингэсэн байхад гарахдаа цэвэрлэж өгөөд л явчихдаг. Тэгэхээр бие хөнгөрөөд сайхан болдог.
  
- Онгод сахиусууд дээд тэнгэрт, бид дунд нь амьдардаг гэж ярьдаг. Тэгвэл доод ертөнцөд чухам юу байдаг юм бол оо?
- Муу үйл хийсэн хүмүүс тэнд байдаг гэдэг. Би ч нүдээрээ үзээгүй болохоор таамгаар хэлмээргүй байна. Ер нь сахиусууд улаачаа тодорхой хэмжээний  чадалтай болоод ирэхээр нь бусад ертөнцөөр аялуулдаг юм. Тийм бөө одоохондоо их цөөхөн байна.

- Сүнс үнэхээр байдаг юм уу? Яг ямар дүр төрхтэй байдаг юм бэ?
- Байна. Байх ёстой газраа олж чадаагүй төөрөлдсөн сүнснүүд хаа сайгүй байж л байна. Тийм сүнснүүд нэг бол бүр сүр сүлд нь зайлчихсан дорой хүнд эсвэл билгийн нүд нь нээгдсэн хүнд харагддаг. Гэмтлийн эмнэлэг, Эх нялхасын халгаар ороход бөөн хар юмнууд хөл ороогоод байдаг. Эхэндээ бие арзайгаад,айдас хүрдэг байсан ч одоо бол сурчихсан. Автобусан дотор, айлд, гадаа гудамжинд явж байхад мэдрэгддэг юм. Үхэл нь ирчихсэн хүнийг аваад явах гээд ирчихсэн байгаа “юм”-ыг ч хардаг. Гэхдээ яг ямар дүр төрхтэй гэдгийг хэлмээргүй байна.

- Та тэдний /сүнснүүдийн/ эсрэг юу хийж чадах вэ?
- Би юу ч хийж чадахгүй. Харин өвөө маань төөрөлдсөн сүнснүүдийг зайлуулж чадна. Нэг айлд сахиусаа буулгах гээд хэцээ нүдэж байтал нэг л эвгүй дуугараад, гүидэлтэй гэдэг нь мэдрэгдээд байсан юм. Сахиус маань гарсны дараа тэр айлд байсан болор таваг яг дундуураа алмазаар зүссэн юм шиг тэгшхэн хуваагдчихсан байсан. Бусад хүмүүс байтугай би өөрөө ч их гайхсан шүү. Харин тэгсэн өвөө маань миний биеэс гарахаасаа өмнө тэр айлынханд “Өвөө нь ач хүүгийн чинь амийг аврах гээд хайртай муурийг чинь үхүүлчихлээ” гэж хэлсэн байна лээ. Үнэхээр тэр өглөө нөгөө айлын муур нь үхчихсэн баисан. Энэ мэт миний хувьд ч гэсэн заримдаа гайхаж бас айдас төрмөөр зүйлүүд олон тохиолддог.