Улс төрийн нам байгуулагдсаны 95 жилийн ой Эх орончдын өдрийг тохиолдуулан "Эх орон ба ардчилал" сэдэвт эрдэм шинжилгээний бага хурлыг зохион байгууллаа. Уг хурлын нээлтийг МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Мөнхбат хийж, Монгол Улсын тусгаар тогтнол, түүний Үндсэн хуулийн баталгаажилт сэдвээр УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцан, Батлан хамгаалах бодлого ба эх оронч үзэл сэдвээр Батлан хамгаалах яамны сайд Ц.Цолмон, Монгол Улсын шинэ үеийн түүхэн дэх тусгаар тогтнолын товчоон сэдвээр УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаяр, Монгол Улсын орчин үеийн түүх сэдвээр түүхч Д.Өлзийбаатар нар илтгэл сонирхолтой илтгэл тавилаа.

МАН-ын дарга Ж.Мөнхбат хэлсэн үгэндээ "Монголд улс төрийн нам үүсэн байгуулагдсаны 95 жил, Эх орончдын өдөр тохиож байна. Одоогоос 95 жилийн өмнө Монголд улс төрийн нам үүсэн байгуулагдаж, Данзангийн зандан ширээний модоор Ардын засгийн анхны Ерөнхий сайд Бодоо тамгыг нь сийлж, Монгол Ардын нам гэж нэрийдэж, Монголд улс төрийн нам үүсэн байгуулагдсан түүхтэй. Энэ түүхэн баярыг угшил нэгтэй хоёр нам хамтран тэмдэглэх эрх барих байгууллагын шийдвэр гарсан. Энэ дагуу хамтарсан ажлын хэсэг байгуулан өнөөдөр эрдэм шинжилгээний бага хурлаар эхэлж байна. Хэвлэл мэдээлэл, олон нийтийн зүгээс хоёр нам нэгдэж сонгуульд оролцох эсэхийг их сонирхож байна. МАН 27 их хурлаас хойш эдийн засаг хямарсан улс орон байдал хүнд хэцүү байгаа цагт улс төрийн намуудын харилцан ойлголцол, үндэсний зөвшилцөл гэдэг юу юунаас илүү чухал юм гэсэн байр суурийг баримталж, Монголын гаруй улс төрийн намуудтай 12 гаруй үндэсний зөвшилцлийн уулзалтыг хийсэн. Монголд улс төрийн нам байгуулагдаж, бүгд найрамдах ардчилсан үндсэн хуультай улс орон болох эх үндсийг тавьсан түүхэн баяр иргэн бүрийн баяр байх ёстой. Энэ утгаараа хоёр нам хамтарч тэмдэглэж байна" гэлээ.

Энэ үеэр МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Мөнхбатаас дараах тодруулгыг авлаа.

- 2016 оны сонгуульд МАН, МАХН эвсэх, нэгдэх асуудал оны өмнөөс яригдаж эхэлсэн. Одоо ямар шатандаа яваа вэ. Хоёр нам хамтран баяраа тэмдэглэх гэж байгаа нь ирэх сонгуульд хамтран ажиллах эхлэл гэж харж байна?

-Эдийн засаг хямарсан, улс орон хүнд байдалд орсон энэ үед улс төрийн намуудын харилцан ойлголцол, үндэсний зөвшилцөл юу юунаас чухал юм. Энэ байр суурийг МАН-аас баримталж улмаар 20 гаруй намын удирдлагатай 10 гаруй удаа үндэсний зөвшилцлийг хийж хэрэгжүүлж ирсэн түүх байгаа. Ер нь монголд улс төрийн нам үүсгэн байгуулагдаж, Бүгд найрамдах ардчилсан үндсэн хуульт улс орон болох үндэс суурийг тавьсан энэхүү баяр монгол иргэн бүрийн баяр байх ёстой. Тэр утгаараа энэхүү баярыг хоёр нам хамтран тэмдэглэж байна. Хоёр намын эвсэж сонгууль оролцох эсэх асуудал олон нийтэд сонирхолтой байгаа нь үнэн. Энэ талаар улс төрийн нам үүсгэн байгуулагдсаны баярын дараа нухацтай авч хэлэлцэнэ.

-Нэгдэх, эвсэх асуудлаар ажлын хэсэг гаргана гэсэн мэдээлэл байсан. Үнэн үү?

-Яг одоогоор намууд өөр хоорондоо санал тавьсан асуудал байхгүй. Хоёр намын ахмадууд дээрх хүсэлт, өргөх бичгийг намын удирдлагуудад өгч байсан. Үнэхээр эдийн засаг хүнд болсон, улс орны тэр дундаа төрийн гацаа, эдийн засгийн байдал туйлдаа хүрсэн энэ цаг үед бол улс төрийн намууд өөрсдийн амин эрх ашгийг өмнөө тавихгүй байх гэж бодож байна. Өөрөөр хэлбэл Монгол Улсын төлөө эвлээд, эвсээд, нэгдээд ажилла гэж ард түмэн, эх орон даалгаж байгаа бол улс төрийн намууд биелүүлэхээс өөр арга байхгүй. Учир нь эх орныхоо сайн сайхан, хөгжил дэвшлийн төлөө намууд үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Энэ асуудлаар хэлэлцэж ажлын хэсэг байгуулах эсэх асуудлыг удахгүй ярьж эхэлнэ.

-Өнгөрсөн хугацаанд улс төрийн намууд хэр төлөвшсөн бэ?

-Ер нь улс төрийн шинжлэх ухаанд улс төрийн намын төлөвшлийг 15-20 жилээр хардаг. Зарим улсад 50 жилийн түүхийг бичсэн намын төлөвшсөн нам гэж үзэн хүний нөөц, бодлого, үйл ажиллагааны хувьд төлөвшжээ гэж үздэг юм билээ. Монголд төр засгийн гацаа хямрал үүсч, эмх замбараагүй байдалд байгаа энэ үед улс төрийн намын төлөвшил маш чухал байгаа нь үнэн. Ямар эрх ашгийг урьдаа тавих вэ гэдэг нь их чухал. Хувь улстөрчийн, намын, фракцийн эрх ашгаас алиныг нь өмнөө тавихаас их зүйл шалтгаална. Энэ хэмжээнд хүрч төлөвшихийг Өмнөдийн эрдэмтэн судлаачид 30-50 жил гэж хардаг. Монгол нөхцөлд 50-иас дээш жилийн түүх бичсэн хүчин бол МАН юм.

-Үндэсний аудитын газраас хуулийн хугацаанд өнөөдөр сонгуулийн сурталчилгаанд зарцуулах зардлын хэмжээг зарлана. Ер нь зардалаа улс төрийн намууд баримталдаг уу?

-Улс төрийн намын тухай хууль болон Сонгуулийн тухай хуулиар бүх шатны сонгуульд оролцсон улс төрийн намууд сонгуульд орсон зардлаа Сонгуулийн ерөнхий хороо, Аудитын ерөнхий газарт тайлагнаж ирсэн. Энэхүү тайланг тус байгууллагууд шалгаж хууль зөрчсөн эсэх дүгнэлтийг гаргадаг. Энэ удаагийн сонгуультай холбоо бүх мэдээллээ хүргүүлэх болно.

-Хуулийн хугацаа өнөөдөр дуусч байгаа. Үндэсний аудитын газраас ямар нэгэн мэдээлэл ирүүлсэн үү?

-Аудитын ерөнхий газраас улс төрийн намуудад энэхүү асуудлаа шийдэж өгөөрэй гэсэн албан тоот ирүүлсэн байсан. Манай намын санхүүгийн холбогдох хүмүүс энэхүү тайлан материалаа гаргаад хүргүүлж байгаа байх. Энэ бол хууль зөрчөөд нууж хаах зүйл байхгүй. Нарийн тоог мэдэхгүй байна. Энэ хуулиар харьцангуй өндөр зардал гарахгүй байхаар заасан. Хэвлэл мэдээлэл, сонгуулийн сурталчилгааны хугацаа харьцангуй богиноссон байгаа тул зардал танагдах байх.

Т.Энхэлээ