УИХ дахь АН-ын бүлгийн дэд дарга Ш.Түвдэндоржтой ярилцлаа.
-Та Сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж жагсаалтын 28-аас зургааг нь хасч нийслэлийн тойргуудад тус бүр нэг мандат нэмэх агуулгатай хуулийн төсөл боловсруулж Засгийн газраас санал авсан. Түүнээс хойш багагүй хугацаа өнгөрлөө. Төслөө УИХ-д өргөн барих болоогүй юм уу, эсвэл бүр больчихсон уу?
-Сонгуулийн хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл санаачилсан нь эрх тэгш байх Үндсэн хуулийн үзэл санаанд тулгуурласан юм. Улаанбаатар хотод 100 мянган хүнийг нэг УИХ-ын гишүүн төлөөлж байхад, орон нутагт дунджаар 50 мянган хүнийг нэг гишүүн төлөөж байгаа. 1992 онд Үндсэн хуулиа батлах үед Улаанбаатар хотод нийт хүн амын гуравны нэг нь оршин суудаг байлаа. Одоо бараг хоёрны нэг болон өсч байна. Гэтэл орон нутгаас олон, нийслэлээс цөөхөн гишүүн УИХ-д сонгогддог. Нийслэлээс сонгогдсон гишүүд бүх сонгогчийнхоо дуу хоолойг сонсох, тэднийхээ тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхэд хүндрэл үүсдэг. Товчхон хэлбэл, Улаанбаатар хотын сонгогчдын эрх ашгийг хамгаалахын тулд энэ хуулийн төслийг санаачилсан юм. Энэ зорилгоосоо ухрахгүй, төслөө өргөн барина гэсэн бодолтой байгаа.
-Хэзээ өргөн барих юм бэ?
-Энэ долоо хоногтоо багтаагаад өргөн барих бодолтой байна.
-Та хэзээ ийм төсөл санаачлах нь зүйтэй юм байна гэж үзэв?
-Намрын чуулган завсарлахын өмнөхөн УИХ-ын сонгуулийн тойрог байгуулах, тойргийн мандатын тоо, дугаар, нутаг дэвсгэр, төвийг тогтоох тухай тогтоолын төслийг хэлэлцэн баталсан. Тэр үед зарим аймгийн мандатыг хасч нийслэлийн дүүргүүдэд нэмэх санал гарсан боловч дэмжигдээгүй шүү дээ. Энэ тогтоолын төслийг хуулийн хугацаанд тулгаж баталсан учраас мандатын тоотой холбоотой өөр санал гаргах боломж гараагүй. Харин Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэх, эсвэл жагсаалтын 28-аасаа хасч мажоритар руугаа шилжүүлж болох юм гэсэн яриа байсан юм. Ер нь нийслэлийн мандатын тоог нэмэх шаардлага байгаа гэдэг нь намууд болон иргэдийн байр сууринаас харагдсан. Тиймээс ийм төсөл санаачлах нь зүйтэй юм байна гэж үзсэн.
-Таныг төсөл боловсруулсан тухай мэдээлэл гарах үед зарим хүнд “Сонгуулийн тухай хуульд сонгууль болохоос өмнөх зургаан сарын дотор өөрчлөлт оруулахыг хориглосон заалтыг санаатайгаар орхисон юм байна” гэх хардлага төрсөн байх. Энэ талаар та юу хэлэх вэ?
-Сонгуулиас өмнөх зургаан сарын дотор өөрчлөлт оруулж болохгүй гэдэг заалтыг зориуд авч үлдээд дараа нь ийм хуулийн төсөл санаачилж байгаа юм биш. Үүн дээр хардах шаардлага байхгүй. Би өөрчлөлт оруулж болдоггүй гэж ойлгоод тэр заалт ороогүйг мэдэхгүй явж байсан. Мэдсэн даруйдаа хуулийн төслөө боловсруулж эхэлсэн гэсэн үг. Сонгуулийн тухай хууль 2015 оны арванхоёрдугаар сарын 28-нд батлагдсан. Гэнэтхэн намууд зөвшилцөөд л баталчихсан шүү дээ. Яах ийхийн зуургүй батлагдсан учраас анзааралгүй орхисон зүйл олон бий. Лав л өөрчлөх шаардлагатай 20 гаруй заалт байгааг гишүүд олоод харчихсан байна лээ. Засгийн газарт ч нэлээд хэдэн санал байгаа гэсэн. Гэхдээ тэр болгоныг авч хэлэлцэнэ гэвэл бүтэхгүй.
-Өөрчлөлт оруулахыг хориглосон заалт нь хуульдаа байхгүй ч Хүний эрхийг хангах үндэсний хөтөлбөрт байдаг гэсэн. Тэгэхээр таны төслийг ч хэлэлцэх боломжгүй юм биш үү?
-2003 онд баталсан Хүний эрхийг хангах үндэсний хөтөлбөрт Сонгуулийн хуульд сонгууль болохоос өмнөх зургаан сарын дотор өөрчлөлт оруулахыг хориглосон заалт бий. Гэхдээ хууль, хөтөлбөр хоёр ялгаатай. Хөтөлбөрийн ийм зорилт байгаа хэдий ч бодит амьдрал дээр ямар шаардлага байгааг харгалзан үзэх ёстой.
-Таны төсөлтэй зэрэгцүүлээд гишүүд төсөл өргөн барих юм биш биз дээ. Тухайлбал, С.Одонтуяа гишүүн аймаг, сум, дүүргийн ИТХ-ын сонгуульд нэр дэвшигчдэд эмэгтэйчүүдийн квот тогтоолгохоор хуулийн төсөл өргөн барих гээд байгаа юм биш үү?
-Миний төсөлтэй холбоотой хөндлөнгийн саналууд л орж ирэх байх. Түүнээс биш барьцуулаад төсөл өргөн барих гишүүн байхгүй байх. С.Одонтуяа гишүүнээс асуусан “Тийм зүйл байхгүй” гэж байна лээ.
-Таны төслийг дэмжээд гарын үсгээ зурсан гишүүн хэд байгаа вэ?
-Эвслийн бүлгээс хоёр, манай бүлгээс таван гишүүн гарын үсэг зурчихсан байгаа. Өнөөдрөөс МАН-ын бүлгийн гишүүдтэй уулзаж гарын үсэг зуруулна. Дэмжих гишүүд байгаа гэж ойлгож байна.
-Нийслэлийн тойргуудаас сонгогдсон гишүүд гарын үсэг зурсан уу?
-Тийм. Гарын үсгээ зураагүй байгаа нийслэлээс сонгогдсон гишүүд ч дэмжих байх гэж бодож байна.
С.Шийлэгтөмөр
Сэтгэгдэл (4)