“Байгаль хамгаалах говийн иргэдийн санаачилга”, “Эрс шинэчлэл хөдөлгөөн” ТББ болон Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын иргэдийн төлөөллөөс Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд шаардлага хүргүүлжээ. “Малгай” нь ТББ, иргэдийн төлөөлөл гэх ч шууд утгаараа Монголын Сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн ерөнхийлөгчийн үүрэгт ажлаасаа түдгэлзээд байгаа Х.Мандахбаярын зүгээс гэж харагдахаар. Шаардлагад Гурвантэс сумын нутагт орших Тост, Тосон бумын нурууг байгалийн нөөц газрын ангиллаар улсын тусгай хамгаалалтад авахыг Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газарт даалгасан УИХ-ын 35 дугаар тогтоолыг хэрэгжүүлээгүй тухай дурджээ.

Харин тогтоолыг баталснаас жилийн дараа Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Д.Оюунхорол нарын гарын үсэг бүхий Засгийн газрын “Байгалийн нөөц газрын хилийн заагийг тогтоох тухай” 91 дүгээр тогтоолын хүрээнд Тост, Тосон бумбын нурууны байгалийн нөөц газрын хилийн заагийг хавсралт ёсоор баталсан талаар дурдсан байна. Тиймээс холбогдох хариуг Төрийн ордны Иргэний танхимд энэ сарын 9-нд зохион байгуулах “Тост, Тосон бумба” II шатны хэлэлцүүлгийн үеэр албан ёсоор өгөхийг шаарджээ.

Гэхдээ Х.Мандахбаяр тэргүүтэй ТББ-аас Ерөнхий сайдад хүргүүлсэн шаардлагад эргэлзээ төрүүлэм хэд хэдэн өгүүлбэр дурайж байх юм. Тэмцэл гэхээсээ нэг сэдвийн хүрээнд нэг компанитай хийж буй ашиг сонирхлын зөрчил ч гэж хэлж болохоор.

Уг нь УИХ-ын гишүүн Л.Энхболдоос Х.Манданхбаяр нарын тугаа болгоод байгаа асуудлаар Ерөнхий сайдад асуулга тавьсан нь гурван сарын өмнө. Тэр дагуу Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ Гурвантэс сумын нутагт орших Тост, Тосон бумбын нурууны байгалийн нөөц газрын хилийн заагийг тогтоосон тухай дэлгэрэнгүй хариултыг өгсөн нь хоёр сарын өмнөх үйл явдал.

Жишээ нь, “Сауд гоби коэл транс” компанид МV-017038, MV-019036 тусгай зөвшөөрлүүд нь “Урт нэртэй” хууль болон бусад эрх зүйн хүрээнд олгогдсон эсэх талаар Л.Энхболд гишүүний асуулгын хариуд “МV-017038 ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл нь: “Сауд гоби коэл транс” компанийн зүгээс хайгуулын үр дүнгээр тогтоогдсон нөөцөө улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгүүлснээр ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдлөө 2012 оны дөрөвдүгээр сарын 23-нд Ашигт малтмалын газрын Геологи, уул уурхайн кадастрын хэлтэст ирүүлж, кадастрын өргөдлийн бүртгэлийн NM-025243 дугаарт бүртгүүлсэн байна.

Өргөдлийг хянахад түүнд хавсаргасан материал хуулийн шаардлага хангасан гэж үзээд Ашигт малтмалын тухай хуулийн 26.3.2 дахь заалтыг үндэслэн Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын нутагт орших Баянтэс нэртэй 372221.42 га талбай бүхий ашигт малтмалын MY-017038 тоот ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг “Сауд гоби коэл транс” компанид олгосон байна” гэжээ.

Харин MV-019036 ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл нь: Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын нутаг Гашуу толгой 1 нэртэй 12380.72 гектар талбайд ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл хүссэн өргөдлийг 2014 оны есдүгээр сарын 29-нд гаргаж кадастрын өргөдлийн бүртгэлийн NM-025500 дугаарт бүртгүүлсэн болно. Өргөдөл, түүнд хавсаргасан материал нь шаардлага хангасан гэж үзэн 2015 оны наймдугаар сарын 21-нд Гашуу толгой 1 нэртэй 12380.72 гектар талбай бүхий уурхайн эдэлбэрт ашигт малтмалын МY-019036 тоот ашиглалын тусгай зөвшөөрлийг олгосон гэжээ.

Хамгийн анхаарал татахуйц нэг хариу нь “Сауд гоби коэл транс” компанийн МV-0170388, MV-019036 тусгай зөвшөөрөл нь Засгийн газрын 2012 оны 194, 2015 оны 289 дүгээр тогтоолоор баталсан гол, мөрний урсац бүрэлдэх эх, ойн сан, усны сан бүхий газрын энгийн болон улсын тусгай хамгаалалттай газар нутагтай тус тус давхцалгүй байгааг Л.Энхболд гишүүнд хүргүүлсэн албан бичигт тодорхой бичжээ. Өөрөөр хэлбэл, “Сауд гоби коэл транс” компанийг ямар нэгэн зөрчилгүй хуулийн хүрээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа тухай хариуг Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газраас Л.Энхболд гишүүнд хүргүүлсэн нь энэ.

Харин “Азаргны гол чонот” компанийн ХV-0139268, XV-012443 тоот хайгуулын тусгай зөвшөөрлүүд нь хүчин төгөлдөр байх хугацаа дууссан байсныг онцолсон байна.

Эндээс нэг асуулт гарч ирнэ. Өмнөговь аймгаас сонгогдсон, хууль тогтоох дээд байгууллагын төлөөлөл болсон Л.Энхболд гишүүнээс Тост, тосон бумын нуруутай холбоотой Ерөнхий сайдад тавьсан асуулгад Хэрэг эрхлэх газрын дарга нь хуулийн заалт, асуулт бүрээр холбогдох тайлбарыг баримттай нь хоёр сарын өмнө хүргүүлсэн атал өнөөг хүртэл улстөржүүлэх байгаагийн цаана хэний, ямар ашиг сонирхол нуугдаж байна вэ.

УИХ-ын гишүүний тавьсан асуулгад Засгийн газар, тэр дундаа Л.Оюун-Эрдэнэ сайдаас хэн нэгэн, компанийн эрх ашигт нийцүүлж албан ёсны тайлбар өгөхгүй нь тодорхой. Энэ тохиолдолд өөрсдөө асуудалд орно, хуулийн байгууллагын хаалга татна.

Юу үнэн энэ л үнэн. Гагцхүү сайд Л.Оюун-Эрдэнээс өгсөн тайлбарыг иргэн Х.Мандахбаяр үгүйсгэхийн учиг юунд оршиж байгаа нь сонин биш гэж үү. Эсвэл энэ бүхнээр бамбай хийж нийгэмд, тэр тусмаа улс төрд тодрох гэсэн амбийц нь иргэн Х.Мандахбаярыг хөтлөх болов уу?.

С.Сүлд