Оюутолгой компани монгол ажилчдаа үндэслэлгүйгээр ажлаас нь халж тэдний эрх ашгийг хохироож байгаа талаар тус компанийн төслийн менежментийн мэргэжилтэн С.Гантуяа ярьж байна. Тэрбээр компанийнхаа удирдлагуудад “Монгол ажилчдын цалин гадаад ажилчны цалингаас эрс муу байна, цалинг адил тэнцүү болгомоор байна” гэх шаардлага хүргүүлжээ. Харин  удирдах ажилтнууд нь  түүнийг “Чи ийм зүйл ярих ёсгүй. Хэн болоод ийм зарга хийгээд яваа юм" хэмээн дарамталжээ. Мөн ажлаас халагдсан тушаалыг нь гаргаагүй ч цахим хаягийг нь хааж, ажлын байр руугаа нэвтрэх эрхийн үнэмлэхийг хүчингүй болгосон  байна. Оюутолгой ХХК-д мэргэжил, мэдлэггүй гадаад ажилчид дунджаар 1200 ам.доллараар цалинждаг бол дээд боловсролтой монгол залуус сард ердөө дунжаар нэг сая хоёр зуун мянган төгрөг авдаг байна. Энэ нь тус компанийн цалингийн хэмжээний 10 хүрэхгүй хувийг авч байна гэсэн үг. Үүсээд буй нөхцөл байдлын талаар “Оюутолгой” компанийн төслийн менежер С.Гантуяатай ярилцлаа.

Ямар үндэслэлээр таныг ажиллуулахгүй байгаа юм бэ?

Ерөнхийдөө Оюутолгой компанид гадаад, монгол ажилчид хоорондоо харьцдаггүй, ярьдаггүй хөндий байдаг.  Энэ нь цалингийн тэнцвэртэй байдал алдагдсанаас болсон асуудал. Тус компанид ажилладаг монгол ажилчид  сард дунджаар 1 сая 500 мянган төгрөг авдаг бол гадаад ажилчин сард дунджаар 30 мянган доллар авч байна.  Тэнгэр газар шиг ялгаатай цалинтай. Чи өөрийгөө сард гучин мянган доллар авч байна гээд төсөөлөөд үз. Харин би 1000 доллар авдаг. Гучин мянган доллар авдаг чи мянган долларын цалин авдаг надтай яаж харьцах вэ. Тэгэхээр монгол ажилчин маань ямар ч өндөр боловсрол, соёлтой, ур чадвар, туршлагатай хүн байсан түүнээс нь үл хамаараад энэ хүн мянган доллар авдаг гэсэн үнэлэмжээр харьцдаг.  Үүнээс болоод ажлын харилцаанд маш их зөрчил гарч байгаа. Бүр цаад утгаар нь монгол хүнийг үнэлэхгүй, монгол ёс заншлыг уландаа гишгэсэн зөвхөн монгол гэдгээрээ ялгаварлан гадуурхагдсан нөхцөл байдал үүсээд байгаа. Энэ асуудлаар Оюутолгой компанийн  менежерүүд удирдлагадаа хэлж хүсэлт тавиад, шаардлага хүргүүлээд барахгүй байгаа юм. Би өнгөрсөн 10 сарын эхээр шаардлага хүргүүлэхдээ “Та нар надад хариу өг. Хариу өгөхгүй бол би олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хандана” гэж хэлсэн.

Та шаардлагадаа юу гэж бичсэн юм бэ?

Би шаардлагадаа хөрөнгө оруулалтын гэрээнийхээ 8.1 дээр хүлээсэн үүргээ биелүүл гэсэн. Тэнд ижил тэнцүү ажил дээр ижил тэнцүү цалин олгоно гэсэн байгаа. Хоёрдугаарт монгол улсын үндсэн хууль байна. Тэр хуулийг мөрдөж биелүүлээч. Гуравдугаарт Монгол улс олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагад нэгдэж орсон конвенцэд байгаа. Тэгэш шан хөлс олгох, арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхахгүй байх гэх мэт. Конвенцийн маш олон заалт байдаг юм. Энэ бүгдийгээ биелүүлээч ээ. Хэрвээ та нар биелүүлэхгүй бол би хэлдэг газар нь хэлнэ гэсэн. Тэгсэн нөгөөдүүл чинь айсан уу яасан юм шууд тэр өдрөөсөө эхлээд миний э-майлыг хааж эхэлсэн. Ажиллах нөхцөлөөр шууд боож эхэлж байгаа юм. Миний э-майлыг хаасныг би ойлгохгүй мэдээлэл технологийн хүмүүсийг дуудаад засуулаад ажлаа үргэлжлүүлээд хийгээд байсан. Хоёр, гурав хоног үргэлжлэсний дараа ажлаас мэдэгдэл өгөөд намайг хөөсөн. Хууль бус үндэслэлгүй шалтгаанууд олж тавиад л хөөсөн. Тэр шаардлагууд нь миний ажил үүрэгт ч байхгүй. Тэгсэн мөртлөө одоог хүртэл тушаалаа гаргаагүй байгаа. 10 сарын 29-нээс хойш сар гарангийн хугацаанд ажлын тушаал гаргаагүй мөртлөө хуулийн үндэслэлгүй заалтаар ажлаас түтгэлзүүлээд гаргасан. Хөдөлмөрийн маргааныг шуурхай шийдвэрлэдэг түр хороо гэдэг үйлдвэрчний эвлэлийн байгууллага байгаа. Хамгийн эхлээд хүн тийшээ хандах ёстой байдаг юм байна. Би хамгийн эхлээд л хандах ёстой дарааллаар нь явсан. Тэгээд хөдөлмөрийн маргааныг шуурхай шийдвэрлэх хороон дээр очсон чинь “Оюутолгой” гэдэг нэрийг сонсоод л “Өө эгчээ бид энэ компанийг барахгүй. “Оюутолгой” компани чинь вант улс. Үүднээсээ ч оруулдаггүй. Тэгээд ийм асуудлаар явж байна. Та нар баримт бичгээ бүрдүүлээд өгөө гэхлээр хуурамчаар бүрдүүлээд өгчихдөг. Тэгэхээр бид энэ компанийг барж идэхгүй. Та шууд шүүх рүү гээ яв” гэсэн. Тэгээд би шүүхэд нэхэмжлэл гаргаад өгчихсөн. Тэгсэн шүүх нь тушаал гараагүй байхад нэхэмжлэл гаргасан үүнийгээ буцаагаад ав гэсэн. Ямар ч байсан шүүх маань иргэнийхээ төлөө үйлчлэх ёстой байх. Би түүнд л найдаад явж байна.

Оюутолгой компанийг шалгаад хариуцлага тооцож чадах өөр байгууллага байхгүй гэж үү?

Үүнээс үүдээд ганц талархууштай юм нь манай хөдөлмөрийн сайд Я.Санжмятав гуайн тушаалаар ажлын хэсэг бүрдээд өнөөдрөөс шалгалт хяналтаа “Оюутолгой”-д эхлэх гэж байна. Зүгээр нэг хэсэг бүлэг хүмүүс очоод Оюутолгойд хяналт шалгалт хийгээд дуусчихдаг байдлаар энэ ажлыг хиймээргүй байна. Оюутолгойд маш их ажилчид хохирсон байгаа. Хууль бусаар ажлаас халагдсан байгаа. Дарамт шахалтанд байгаа. Энэ бүх хүмүүс надтай холбогдож надаар дамжуулж ажлын хэсэгт мэдээллээ өгөх хэрэгтэй байна. Олон монгол ажилчин маань надтай холбогдож байгаа. Тэд “Яг үнэн шүү. Намайг бас ингэсэн. Би тэгсэн” гэсэн байдалтай л байгаа. Бүр уурхайгаас хүртэл надтай холбогдсон. Тэр хүмүүс маань эргээд надтай холбогдооч ээ. Тухайн үед би асуудлыг нь шийдвэрлэж өгч чадаагүй байж болно. Тэгэхээр одоо шийдвэрлэх алтан боломж нь гараад ирлээ. Миний 99097668 дугаар руу холбогдоод мэдээллээ өгөх хэрэгтэй байна. Би тэгэж уриалж байна.
Дарамт ихтэй ажилладаг гэж байна.

Та тодорхой жишээ хэлээч?

Олон янзын дарамт ирдэг. Хамгийн хүнд хэлбэр нь “Чамайг ажлаас хална шүү” гэдэг. Надад “Чамайг ажлаас хална шүү” гэж хэлж байсан.

Яг хэн нь тэгэж дарамталдаг юм бэ?

Хүний нөөцийн менежерүүдээр хэлүүлнэ шүү дээ. Надтай хамт ажиллаж байсан нилээн олон хүн аргаа бараад өөрсдөө ажлаасаа гарч байсан. Надтай хамт ажиллаж байсан нэг хүнийг “Чи ерөөсөө гадаад хүмүүсийн өдөөс чөлөөтэй үг хэлэхгүй. Чи хэлж ярьж байгаа зүйлээ эхлээд надтай зөвлөлдөөд надаас зөвшөөрөл авч байж ярина. Олон нийтийн хурал дээр зөвшөөрөлгүйгээр үг дуугарч хэлж болохгүй” гэсэн. Энэ хэддүгээр зуун билээ дээ. Хүний ярих хэлэх эрх чөлөөг тэнд боомилж байна. Хүнийг дарамталж байна. Тэгэж хэлсэн хүн маань маш өндөр зэрэглэлийн боловсролтой Монголд олон улсын байгууллагууд булаалцалдаад авдаг тийм хүн юм. Тэгэхэд монголчууд бас их айдастай байна. Их дарамтанд байгаагийн л шинж юм. Чөлөөтэй үг хэлж болохгүй. Чөлөөтэй ажиллаж болохгүй гэсэн байнгын хавчаастай байдаг. Энэ байдлыг удирдлагадаа хэлсний төлөө би ажлаа ч хийж болохгүй байна. Тэгсэн мөртлөө ажлаас халаагүй. “Оюутолгой” дандаа хууль бус үйлдэл хийдэг.

Та ажлаа хийхээр ажил дээрээ очиж үзсэн үү?

Ажиллуулахгүй байгаа. Миний бүх бичиг баримтыг тэндээ хадгалчихсан. Ийм л байдалтай байна. Хүмүүсийн хэлсэн шиг “Оюутолгой” гэдэг вант улс л юм шиг байна. Чамд мөнгө л байгаа бол чи өөрийгөө ямар ч хамаагүйгээр таниулж болно. Хэвлэл мэдээллээр баахан мөнгө цацаад л дэлхийн түвшний ийм мундаг компани. Ингэж ч сайхан малчдын амьдралыг сайжруулж байна. Ингэж ч сайхан усыг чинь гамтай хэрэглэж байна гээд яриад байгаа шүү дээ. Яг үнэн дээ үүнийг яаж хийж байна гэдгийг дотор нь ажиллаад л мэднэ. Эсвэл өдөр тутам ажилд нь оролцоод л мэднэ. Түүнээс өөрөөр мэдэх арга байхгүй. Тэд нар хэвлэлээр баахан мөнгө цацаж аягүй том том материал гаргуулдаг. Бид тэр мэдээ мэдээлэлд нь тэр болгон итгээд байж болохгүй. Би удирдлагадаа шаардлага тавихдаа “Монгол хүнд байхгүй тийм ур чадвар, туршлага, мэдлэг боловсролыг агуулсан гадаад хүн орж ирээд маш өндөр цалин авч байвал болж байна. Түүнийг зөвшөөрнө. Гэтэл монгол хүний хийж чадах, монголчууд нь илүү эх орныхоо нөхцөл байдлыг мэддэг байхад зөвхөн монгол гэдгээр нь битгий ялгаварлан гадуурхаа чээ. Адилхан албан тушаалд томилогдсон юм бол ижил цалингий нь олгох хэрэгтэй. Танайх дэлхийн түвшний уул уурхайн компани гээд өөрсдийгөө рекламддаг. Энэ амлалтаа биелүүлээч” гэсэн. 

Гадаад ажилчдыг ямар шалгуураар ажилд авдаг вэ?

Менежерийн ажилд монгол хүн авна гэж төлөвлөж байлаа гэж бодъё. Тэгэж байтал гэв гэнэт шахаа орж ирдэг юм уу нэг гадаад мэргэжилтний эхнэр нь ажилгүй гэртээ сууж байгаа юм байна түүнийг авчихъя гэдэг. Менежерийн ажилд гадаад хүн ороод ирэнгүүт түүнийгээ захирал болгодог. Эсвэл мэргэжилтэн гэдэг ажилд монгол хүн авна гэж хайж байснаа бас нэг шахааны гадаад мэргэжилтний дүү нь юм уу, эхнэр ч юм уу ороод ирэхэд нөгөөдөхөө менежер болгочихдог. “Оюутолгой” компани дотор ажиллаж байгаа бүх гадаад мэргэжилтний эхнэр нөхрүүд менежер. Зүгээр л цай зөөгөөд кофе уугаад л сууж байдаг менежер. Тэгээд яг жинхэнэ ажлыг нь мэргэжилтэн, ажилтан, туслах, үйлчлэгч хийдэг. Ийм байж болохгүй шүү дээ.

Сайхан сурталчилгаатай хууль бус үйл ажиллагаа явуулдаг компани гэж ойлгож болох уу?

Үүнийг Монголын мэргэжлийн байгууллагууд хянаж, шалгаж тогтоох ёстой юм. Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд заасан наад захын үүргээ биелүүлэхгүй яваад байхад бүх зүйл нь тодорч байгаа юм. Гэрээнд өмнийн говийн зөвлөл гэдэг зүйлийг байгуулах ёстой гэж заасан байгаа. Гэтэл одоо болтол байгууллаагүй л явж байна. Ямар ч байсан засгийн газраас гарсан баг бүрэлдэхүүн Оюутолгой ХХК-д шалгалт хийх гэж байна. Энэ бол зүгээр очоод шалгаад шийдчихдэг асуудал биш. Үүний цаана өчнөөн олон ядарсан монгол ажилчдын нийгмийн асуудал шийдэгдэнэ. Эрх ашиг хөндөгдөнө.

Хөдөлмөрийн яамны шалгалтын дүн н болон шүүхийн шийдвэр хэрхэн гарсан талаар бид эргэн мэдээлэх болно.