“…Зүгээр л жимсний амттай. Тамхи шиг муухай үнэргүй. Хаана ч хэрэглэж болдог”.

Монголд төдийгүй гаднын улсад ч өсвөр насныхан электрон тамхины талаар ингэж ярьж байна.

Гэвч лабораторийн шинжилгээгээр тэр гоё  жимсний амт задрахдаа олон төрлийн хортой нэгдэл үүсгэж байгааг доорх бичлэгээс харж болно.

Энэ бол Сингапурын CNA insider нэвтрүүлгийн бэлтгэсэн нэвтрүүлэг. Тэрхүү нэвтрүүлгээр дөрвөн янзын вэйп тамхийг Сингапурын Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны газрын лабораторид шууд шинжлэн харуулсан нь энэ.

Тэгвэл юу илэрсэн бэ?

Никотин.

Формальдегид.

Бензол.

Диацетил.

Халалтын явцад үүссэн хар тугалга.

Өөрөөр хэлбэл, гоё сайхан амтны цаана химийн элементийн коктейль байгааг харж болно. Эндээс хамгийн ноцтой нь формальдегид. Учир нь энэ бодис анх вэйпний шингэний найрлагад байгаагүй ч электрон тамхины ажилладаг зарчим болох шингэний халааж уур болгох явцад буюу халалтын урвалтын үр дүнд бий болж буйг лабораторийн ажилтан тайлбарласан юм. Цаашлаад юу нь мэдэгдэхгүй, танигдахад хүндрэлтэй маш олон химийн нэгдэл илэрснийг хэлж байна.

Өөрөөр хэлбэл, сурагчид, хүүхдүүд, залуус, охид эмэгтэйчүүдийн уушгинд вэйпний шошгон дээр огт бичигдээгүй, үл мэдэгдэх бодисууд орж байгааг хянах боломжгүй ажээ.

Үүнээс гадна диацетил гэх амт оруулагч нь уушгины гуурсан хоолойг сорвижуулж, “popcorn lung” гэж нэрлэгдэх эмгэг үүсгэдэг. Никотин бол өсвөр насны тархины хөгжилд шууд нөлөөлдөг донтуулагч бодис. Түүнчлэн машины үл хөлдөх шингэнд ордог пропилен гликол зэргийг тоочоод илүүц юм.

Тэгвэл вэйп тамхи үүнээс ч том аюул болж байгааг уг нэвтрүүлгээр үзүүлсэн нь ТНС. Энэ нь вэйп тамхины жүүс гэгддэг ба каннабисаас гаргаж авдаг, хар тамхины нэг төрөл. Дууд мансууруулагч бодис гэж болно. Өөрөөр хэлбэл, цахим орчинд худалдаалдаг зарим электрон тамхи хар тамхи агуулдаг болохыг эндээс харж болно.

Ийнхүү вэйп зүгээр нэг никотин дамжуулагч биш, хар тамхины зөөвөрлөгч болж буй ноцтой тохиолдлууд бодитой болсон тул Сингапур улсын Ерөнхий сайд Лоренс Вонг “Одоо бид үүнийг хар тамхины асуудал гэж үзнэ” хэмээн жил бүр нийтэд танилцуулдаг бодлогын илтгэлээрээ 2025 оны наймдугаар сард зарлаад байна. Тэрбээр хортой бодис агуулсан вэйп худалдан борлуулбал хар тамхитай ижилтгэн үзэж, хүнд шийтгэл ногдуулахаа мэдэгдэв.

Сингапур улс торгууль бус, хүнд хатуу ял ногдуулахаар зарлаж байхад Монгол Улс электрон тамхийг ямар ч хуулиар зохицуулахгүй, хэн дуртай нь хүссэн газраа хэрэглэх нөхцөлийг нь бүрдүүлж өгсөн хэвээр байгаа юм.

Хууль эрх зүйн орчноо шинэчилж амжилгүй ийн үл хайхрах зуу вэйп тамхины шингэн нэрийдлээр хар тамхи оруулж ирэх оролдлого хэдийн гараад эхлэв. 2025 оны арванхоёрдугаар сард метамфетаминыг шингэн төлөвт оруулж, “электрон тамхины шингэн” нэрээр хилээр нэвтрүүлэхийг завдсан хэрэг илэрснийг хэвлэлүүд мэдээлсэн. Энэ нь “Шингэн мөс” гэж нэрлэгддэг мансууруулах бодис ажээ. Аюул хол биш хаяанд ирсний дохио нь энэ.
Монгол Улсад вэйп тамхийг зохицуулсан ямар нэгэн хууль байхгүй бөгөөд импорт, хэрэглээ нь жилээс жилд нэмэгдсээр байна. Өнөөдрийн байдлаар дэлхийн 46 улс электрон тамхийг бүрэн хориглосон бол 20 улс амт, үнэрийг хоригложээ. Электрон тамхинд хэрэглэж байгаа амт, үнэр оруулагч нь түүний хоруу чанарыг улам нэмэгдүүлж байгааг мэргэжлийн байгууллагууд ч анхааруулсаар байгаа билээ.

Тухайлбал ванилин, синнамоны амт оруулагчид байгаа альдегид цахилгаан тамхины хорт бодисыг нэмэгдүүлж байгааг ДЭМБ-ын 2021 оны тамхины тархалтын судалгааны баримт нотолгоонд онцолсон байна. https://www.who.int/publications/i/item/9789240032095 Улмаар электрон тамхи нь янжуур тамхинаас гарах бус, харин эсрэгээрээ янжуур татах эрсдэлийг 3-5 дахин нэмэгдүүлдгийг олон улс судлан танилцуулсаар байна.

Харин донтолтод хөтөлдөг нь тодорхой болсон энэ төрлийн бүтээгдэхүүнийг Монгол Улс эс үйлдэхүйгээрээ “тамхи биш” хэмээн хүлээн зөвшөөрч, хойч үеэ хордож буйг чимээгүй харан суусаар.