АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп БНХАУ-д хийх айлчлалаа эхлүүлж байна. Энэ үед Вашингтон болон Бээжингийн хоорондын харилцаа олон асуудлаар хурцадмал хэвээр байна. Гэсэн ч хоёр улсын удирдагчид энэ уулзалтаас өөр өөрийн гэсэн томоохон стратегийн ашиг сонирхол хүлээж байгаа нь гарцаагүй. 

Трампын хувьд энэхүү айлчлал нь зөвхөн дипломат уулзалт биш бөгөөд дэлхийн эдийн засаг, аюулгүй байдал, геополитикийн нөлөөллийн асуудалтай шууд холбоотой гэж ажиглагчид үзэж байна. Ялангуяа Ираны нөхцөл байдал хурцадсан энэ үед Хятадтай ойлголцолд хүрэх нь Вашингтоны хувьд чухал асуудал болоод буй.

Трамп Хятадаас хэд хэдэн чиглэлээр тодорхой дэмжлэг хүсэж байгаа юм. Үүнд:

• АНУ-ын бараа бүтээгдэхүүний импортын хэмжээг нэмэгдүүлэх,
• Америкийн компаниудад Хятадын зах зээлд илүү нээлттэй боломж олгох,
• Ховор металл болон технологийн түүхий эдийн нийлүүлэлтийг хэвийн болгох,
• Худалдааны тарифын маргааныг бууруулах,
• Ираны асуудал дээр Бээжингийн нөлөөг ашиглах зэрэг багтаж байна.

Түүнчлэн Вашингтон Бээжинг Иранд тодорхой хэмжээний шахалт үзүүлж, Ормузын хоолойн тээврийг хэвийн болгоход нөлөөлөөсэй гэж хүсэж байгаа талаар эх сурвалжууд мэдээлжээ. Учир нь Ираны асуудал дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлт болон эдийн засгийн тогтвортой байдалд шууд нөлөөлж эхэлсэн.

Нөгөө талаас БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин АНУ-тай илүү тогтвортой, урьдчилан таамаглах боломжтой харилцаа тогтоохыг зорьж байгаа гэж шинжээчид үзэж байна. Бээжингийн хувьд АНУ-ын шинэ тариф, экспортын хориг, технологийн хязгаарлалтууд Хятадын эдийн засагт дарамт учруулж байгаа тул нөхцөл байдлыг намжаах сонирхолтой байгаа аж.

Нөгөө талд Ши Жиньпин энэ уулзалтаар:

• Америкийн эдийн засгийн дарамтыг сулруулах,
• Тайванийн асуудал дээр АНУ-ын байр суурийг зөөлрүүлэх,
• Хятадын технологийн компаниудад тавигдсан хоригийг бууруулах,
• Дэлхийд Хятадын дипломат нөлөөг харуулах зорилготой байж магадгүй гэж олон усын шинжээчид харж байна. 

Мөн Бээжин Трампын айлчлалыг дэлхийн тавцанд Хятадын байр суурь улам хүчирхэг болж буйн илэрхийлэл болгон ашиглахыг зорьж байгаа талаар CNN онцолсон байна. Хятад улс АНУ-тай өрсөлдөхийн зэрэгцээ хамтын ажиллагааны сувгаа хадгалах нь стратегийн чухал ач холбогдолтой байсаар ирсэн.

Шинжээчдийн үзэж буйгаар энэ уулзалтын хамгийн эмзэг сэдвүүдэд:

• Тайванийн асуудал,
• худалдааны хориг,
• хиймэл оюун ухааны өрсөлдөөн,
• хагас дамжуулагчийн экспорт,
• Ираны дайн,
• Номхон далайн бүс дэх цэргийн нөлөө зэрэг асуудлууд багтаж байна.

Мөн Ираны нөхцөл байдал Бээжинд дипломат давуу тал бий болгож болзошгүй гэж CNN онцолжээ. Учир нь Хятад улс Ирантай эдийн засаг, эрчим хүчний салбарт ойр харилцаатай хэвээр байгаа бөгөөд Тегеранд тодорхой хэмжээний нөлөө үзүүлэх боломжтой томоохон гүрэн юм. 

Тиймээс энэ удаагийн Трамп–Ши Жиньпин нарын уулзалт нь зөвхөн хоёр улсын харилцааны асуудал биш, харин дэлхийн эдийн засаг, аюулгүй байдал, геополитикийн ирээдүйд нөлөөлөх томоохон уулзалт болох төлөвтэй байна.

Л.Баяр