АНУ, Иран, Израилын хооронд хэдэн сарын турш хурцадсан зэвсэгт мөргөлдөөн дипломат шийдэл рүү хэлбийж, олон улсын анхаарлын төвд шинэ эргэлт авчирлаа. Ойрх Дорнодын байдал сүүлийн өдрүүдэд харьцангуй тайвшрах шинжтэй болсон ч талуудын мэдэгдэл, газар дээрх үйл явдлууд энэ процесс бүрэн тогтвортой биш байгааг харуулж байна.

Олон улсын хэвлэлүүдийн мэдээлснээр, АНУ болон Иран талууд урьдчилсан байдлаар гал зогсоох, цаашдын энхийн тохиролцооны суурь нөхцөл дээр санал нэгдсэн байна. Энэхүү тохиролцоог албан ёсоор баталгаажуулах хэлэлцээ Европт, Швейцарын талд зохион байгуулагдахаар бэлтгэгдэж байгаа тухай мэдээлэл байна. Хэлэлцээрийн хүрээнд цэргийн ажиллагааг зогсоох, бүс нутгийн стратегийн чухал гарц болох Ормузын хоолой дахь тээвэрлэлтийг хэвийн болгох, мөн АНУ-ын зүгээс Иранд тавьсан зарим хориг арга хэмжээг үе шаттайгаар сулруулах асуудал яригдаж байгаа юм.

Энэ мэдээ олон улсын санхүү, эрчим хүчний зах зээлд шууд нөлөө үзүүлж, газрын тосны үнэ савлаж эхэлсэн нь бүс нутгийн тогтвортой байдал дэлхийн эдийн засагт ямар чухал болохыг дахин харууллаа. Ормузын хоолой нь дэлхийн нефтийн тээвэрлэлтийн гол зангилаа учраас тэндхийн аюулгүй байдал зөвхөн бүс нутгийн бус, дэлхийн хэмжээний асуудал хэвээр байна.

Гэвч энхийн хэлэлцээний уур амьсгал бүрдэж байх яг энэ үед Израил Ливаны Бейрут хотод агаарын цохилт хийсэн нь нөхцөл байдлыг дахин хурцатгасан үйл явдал боллоо. Энэ ажиллагаа нь хэлэлцээний явцыг сааруулах эрсдэлтэй гэж АНУ болон Ираны талуудын аль аль нь болгоомжилж буй талаар эх сурвалжууд мэдээлж байна. АНУ-ын зүгээс Израилын энэ алхмыг цаг хугацааны хувьд зохимжгүй гэж үзэн шүүмжилсэн бол бүс нутгийн хурцадмал байдал дахин нэмэгдэхээс сэрэмжлүүлжээ.

АНУ-ын улс төрийн хүрээнд ч энэ асуудал маргаан дагуулж байна. Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Израилын цохилтыг ил тод шүүмжилж, энэ нь өрнөж буй энхийн хэлэлцээг саатуулж болзошгүйг анхааруулсан тухай мэдээлэл гарсан. Тэрээр талуудыг цэргийн ажиллагаагаа зогсоож, хэлэлцээрийг урагшлуулах шаардлагатайг онцолсон байна.

Хэдийгээр талууд гал зогсоох түвшний тохиролцоонд ойртсон гэж үзэж байгаа ч хамгийн эмзэг асуудлууд хэвээр үлдсэн байна. Ираны цөмийн хөтөлбөрийн ирээдүй, хориг арга хэмжээг бүрэн цуцлах эсэх, мөн бүс нутгийн зэвсэгт бүлэглэлүүдийн нөлөөлөл зэрэг асуудал эцэслэн шийдэгдээгүй байгаа нь энхийн үйл явцыг тогтвортой гэж дүгнэхэд эрт байгааг харуулж байна.

Ийнхүү Ойрх Дорнодод дайн намжих найдвар төрж байгаа ч бодит байдал дээр нөхцөл байдал маш эмзэг, аль ч талын нэг алхам дахин хурцадмал байдалд хүргэж болзошгүй хэвээр байна. Дипломат хэлэлцээ амжилттай үргэлжлэх эсэх нь ойрын өдрүүдэд тодорхой болох төлөвтэй байна.

Л.Баяр