Францын Эвиан-ле-Бен хотод болсон Их Долоогийн бүлгийн (G7) дээд хэмжээний уулзалтын гол сэдэв нь Ирантай холбоотой хямрал, Ойрх Дорнодын аюулгүй байдлын асуудал байлаа. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп Ирантай байгуулсан түр хэлэлцээрээ “түүхэн дипломат амжилт” хэмээн тодорхойлж, уг тохиролцоо бүс нутгийн тогтвортой байдлыг сэргээх чухал алхам болсон гэж мэдэгдэв. G7-ийн удирдагчид ч мөн энэхүү хэлэлцээрийг дэмжиж буйгаа илэрхийлсэн байна.

АНУ, Ираны хооронд байгуулсан 14 зүйл бүхий санамж бичигт хоёр орны удирдагчид цахимаар гарын үсэг зурсан бөгөөд энэ нь 1979 оны Ираны хувьсгалаас хойш АНУ, Ираны төрийн тэргүүнүүдийн байгуулсан хамгийн чухал тохиролцоонд тооцогдож байна. Хэлэлцээрийн хүрээнд өмнө нь зарласан гал зогсоох дэглэмийг 60 хоногоор сунгаж, энэ хугацаанд байнгын энхийн гэрээ байгуулах талаар хэлэлцээ үргэлжлүүлэхээр болсон юм.

Тохиролцооны дагуу Ормузын хоолой дахь усан тээврийг бүрэн сэргээх, Ираны боомтуудад тавьсан хоригийг цуцлах, Ираны царцаасан хөрөнгийг чөлөөлөх, эдийн засгийн зарим хориг арга хэмжээг зөөлрүүлэхээр тусгажээ. Харин Иран цөмийн зэвсэг бүтээхгүй гэдгээ дахин баталж, баяжуулсан ураны нөөцдөө олон улсын хяналт тавиулахыг зөвшөөрсөн байна.

Гэсэн хэдий ч Трамп хэлэлцээр эцсийн байдлаар баталгаажаагүй гэдгийг онцолж, Иран тохиролцооны заалтуудыг зөрчвөл АНУ дахин цэргийн ажиллагаа явуулж болзошгүйг анхааруулжээ. Тэрбээр хэвлэлийн бага хурлын үеэр “Хэрэв тэд тохиролцоогоо биелүүлэхгүй бол бид дахин бөмбөгдөнө” хэмээн мэдэгдсэн нь олон улсын анхаарлыг татав.

G7-ийн удирдагчид хэлэлцээрийг ерөнхийдөө нааштай үнэлсэн ч Ливан дахь нөхцөл байдалд санаа зовниж буйгаа илэрхийлжээ. Хамтарсан мэдэгдэлдээ тэд Ливанд нэн даруй гал зогсоохыг уриалсан бөгөөд Израил болон Ираны дэмжлэгтэй “Хезболла” хөдөлгөөний хоорондох мөргөлдөөн бүрэн зогсоогүй байгааг онцолсон байна.

Трамп мөн Израилын Ерөнхий сайд Биньямин Нетаньяхуг шүүмжилж, Ливанд цэргийн ажиллагаа явуулахдаа “илүү зөөлөн арга барил” хэрэглэх ёстой гэж мэдэгдсэн нь анхаарал татсан үйл явдал боллоо. Израил хэлэлцээрийн хэлэлцээнд оролцоогүй бөгөөд Ливаны өмнөд хэсэгт явуулж буй ажиллагаагаа үргэлжлүүлэх эрхтэй гэж мэдэгдлээ.

Ираны асуудлаас гадна G7-ийн уулзалтаар Украинд үзүүлэх дэмжлэгийг нэмэгдүүлэх, Оросын эсрэг дарамтыг үргэлжлүүлэх талаар хэлэлцжээ. Украины Ерөнхийлөгч Валадимир Зеленский уулзалтын үр дүнг сайшааж, агаарын довтолгооноос хамгаалах системийн тусламж нэмэгдэхээр болсон талаар мэдээлсэн байна.

Мөн дэлхийн эдийн засгийн аюулгүй байдалтай холбоотой асуудлууд, тэр дундаа Хятадын газрын ховор элемент болон стратегийн ашигт малтмалын нийлүүлэлтэд дэлхий хэт хараат болсон асуудал уулзалтын гол сэдвийн нэг байв. G7-ийн орнууд нийлүүлэлтийн шинэ эх үүсвэр бий болгох, стратегийн түүхий эдийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхээр тохиролцжээ.

Ийнхүү Францад болсон энэ удаагийн G7-ийн уулзалт нь зөвхөн эдийн засгийн асуудлаар бус, Ирантай байгуулсан шинэ тохиролцоо, Ойрхи Дорнодын тогтворгүй байдал, Украинд үргэлжилж буй дайн зэрэг дэлхийн геополитикийн томоохон сорилтуудыг хэлэлцсэн өндөр ач холбогдолтой арга хэмжээ болж өндөрлөв.

Л.Баяр